بازار وکیل شیراز: تاریخچه، معماری و رازهای خرید در رؤیای…

تاریخچه بازار وکیل شیراز

بازار وکیل شیراز یکی از برجسته‌ترین جاهای دیدنی شیراز به شمار می‌رود که نامش برای همگان آشناست. شاید شما هم تجربه کرده باشید که با آگاهی بیشتر از تاریخچه یک مکان یا شیء، ارزش واقعی آن را عمیق‌تر درک می‌کنیم. به همین دلیل، ابتدا به بررسی تاریخچه بازار وکیل می‌پردازیم.

دوران زندیه، دوره‌ای شکوهمند و پررونق برای شیراز بود. بسیاری از بناهای تاریخی شیراز که همچنان ارزشمند هستند، از این دوران به یادگار مانده‌اند. بازار وکیل نیز یکی از این بناهای تاریخی است. این بازار به دستور کریم‌خان زند ساخته شد و ایده آن در سفری به لار و بازدید از بازار قیصریه لار به ذهنش رسید. ساخت بازار در سال ۱۱۷۳ هجری قمری آغاز شد و ۱۹ سال به طول انجامید.

بازار وکیل با راسته‌ها و سرسراهای دیدنی‌اش، به عنوان مرکزی برای تجمع کسب‌وکارها و مغازه‌داران در سال ۱۱۹۲ هجری قمری تکمیل شد. هر راسته بر اساس فعالیت مغازه‌دارانش نام‌گذاری شده است؛ برای نمونه، بازار بلورفروشان، بازار خیاط‌ها، بازار بزازان و غیره. تمام امور بازرگانی، خرید و فروش کالاهای داخلی و خارجی، صدور حواله و حتی صرافی در این بازار انجام می‌گرفت.

جالب است بدانید که در سال ۱۳۹۴، هنگام مرمت، تعداد زیادی سند مربوط به مکاتبات اداری و تجاری در تیمچه احمدی بازار وکیل شیراز کشف شد. بر اساس گزارش اداره کل میراث فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری استان فارس، این اسناد متعلق به حدود ۱۰۰ سال پیش و دوره قاجاریه هستند و به شناخت دقیق‌تر پیشینه تاریخی بازار و تحولات آن کمک شایانی می‌کنند.

برای توصیف بازار وکیل شیراز در منابع تاریخی، بهتر است بخش‌هایی از کتاب «شیرازنامه یا آثار عجم» نوشته فرصت‌الدوله شیرازی را مرور کنیم:

«بازار وکیل یکی از بازارهای مرحوم کریم خان وکیل است قریب به مسجد وکیل. چهار بازار از آجر و گچ ساخته شده و شالوده‌های آن از سنگ‌های کلان قرار داده شده است. در وسط چهار بازار، چهارسویی است که سقفش بسیار بلند و طرازش دل‌پسند است. کمتر بازاری در ایران به این اسلوب و بنیان دیده می‌شود. یک بازار بزرگ تا برسد به چهارسوی مذکور، چهل‌ویک طاق است؛ آن را بازار بزازان گویند. از هرگونه اقشمه و امتعه دارد. سمار و بلورفروش و خیاط و غیره نیز در آن هست. بازار دیگر چهل‌وشش طاق است؛ آن را بازار کلاه‌دوزان نامند. از کلاه‌دوز و اصناف دیگر دارد مع بسیاری از صرافان. بازار دیگر ده طاق است؛ در آن تمام سراج و ترکش‌دوزان. در وسط بازار اول که بازار بزازان باشد، بازاری است یازده طاق؛ در آن جماعت شمشیرگرانند… »

معماری بازار وکیل

معماری منحصربه‌فرد بازار وکیل، یکی از دلایل شگفتی گردشگران در بازدید از این بازار قدیمی در برنامه سفر به شیراز است. بازار وکیل با الهام از معماری بازار اصفهان (بازار اصفهان) و بازار قیصریه، طراحی شده است؛ بنابراین، ممکن است ردپای معماری صفوی را در آن حس کنید. این بازار با مساحتی حدود ۲۱۸۴۰ مترمربع، از نظر معماری به سه بخش اصلی تقسیم می‌شود:

• گذرگاه (محلی برای عبور مردم و مشتریان)
• حریم مغازه (این محدوده دو پله بالاتر از زمین قرار گرفته است.)
• فضای مغازه (منظور جایگاه فروش است.)

بازار وکیل با استفاده از مصالحی مانند گچ، آجر و آهک ساخته شده و استحکام آن با ستون‌های تراشیده‌شده از سنگ تأمین شده است. این بازار ساختاری مقاوم و محکم دارد که در طول سال‌ها، هیچ زلزله‌ای برایش مشکلی ایجاد نکرده است. ساختار کلی بازار وکیل شامل دو راهروی شمالی-جنوبی و غربی-شرقی است که به‌صورت یک صلیب یکدیگر را قطع می‌کنند. در این تقاطع، چهارسوق بر روی یک هشتی قرار گرفته که حتماً در نگاه اول توجه شما را جلب خواهد کرد.

بازار وکیل شیراز چند تفاوت عمده با دیگر بازارهای سنتی دارد. نخست اینکه بازار چند پله پایین‌تر از سطح زمین واقع شده است. ارتفاع سقف راسته‌های بازار وکیل به‌طور چشمگیری زیاد است و عرض آن نسبت به سایر بازارهای قدیمی، بیشتر است. مغازه‌های این بازار اغلب دو طبقه هستند، دارای پستو می‌باشند و به دلیل نم و رطوبت، یک متر بالاتر از سطح زمین قرار گرفته‌اند.

جلوی هر یک از حجره‌ها، سکوهایی ساخته شده که در گذشته جنبه تزیینی داشتند و با ترنج کنده‌کاری شده بودند. امروزه اثری از طرح ترنج باقی نمانده و از این سکوها به عنوان پیشخوان مغازه استفاده می‌شود.

حالا به بررسی نور و تهویه بازار وکیل بپردازیم. روی طاق بازار، روزنه‌های کوچکی به نام هورنور (هورنور) قرار گرفته که علاوه بر تأمین هوا، نور فضا را نیز فراهم می‌کنند. این روزنه‌ها جلوی تابش مستقیم نور خورشید را می‌گیرند و در عین حال، روشنایی بازار را تأمین می‌کنند. بلندای سقف بازار نقش تهویه را ایفا می‌کند و با کمک بادگیرهای ساده و معماری هوشمندانه، همواره دمای مطبوعی را تجربه خواهید کرد.

راسته های بازار وکیل شیراز

برای آشنایی با راسته‌های مختلف بازار وکیل، ابتدا تصویر کلی بازار را در ذهن تصور کنید. این بازار دو راسته شمالی-جنوبی و شرقی-غربی دارد که با حالتی صلیب‌شکل (+ ) روی هم قرار گرفته‌اند و تقاطعی در مرکز به نام چهارسوق دارند. با در نظر گرفتن این ساختار کلی، در ادامه هر بخش از بازار را معرفی می‌کنم.

در گذشته، حوضی مرمرین در مرکز چهارسوق وجود داشت که آب آن از طریق آبراه‌های بازار تأمین می‌شد. به دلیل تغییرات در طول سال‌ها، امروزه اثری از حوض باقی نمانده، اما همچنان می‌توان آبراه‌ها را مشاهده کرد.

بخش شمالی بازار

راسته شمالی بازار وکیل از دروازه اصفهان آغاز می‌شود و تا چهارسوق بزرگ بازار ادامه می‌یابد. این راسته شامل سه سرا به نام‌های سرای احمدی، سرای روغنی و سرای گمرک است. بازار ترمه‌فروشان و کلاه‌دوزان نیز در راسته شمالی قرار دارد و می‌توان گفت در این بخش، با جمعیت بیشتری از مردم بومی روبه‌رو خواهید شد.

بخش جنوبی بازار یا بازار شمشیرگرها

بخش جنوبی بازار یکی از پررفت‌وآمدترین قسمت‌های آن است. ورودی بخش جنوبی بازار وکیل شیراز، که با نام بازار شمشیرگرها شناخته می‌شود، از سردر مسجد وکیل است. این بازار ۱۱ جفت مغازه دارد.

در گذشته، این راسته محلی برای فروش انواع شمشیر و سلاح‌های سرد بود و نام‌گذاری آن از همین رو است؛ البته امروزه در این بخش، صنایع‌دستی و دست‌بافته‌های عشایری به فروش می‌رسد. ورودی کاروان‌سرای وکیل در بخش جنوبی بازار قرار دارد که امروزه به سرای فیل نیز معروف است.

بخش غربی بازار یا بازار ترکش‌دوزها

بخش غربی بازار وکیل شیراز به نام راسته ترکش‌دوزها شناخته می‌شود. این راسته ۱۱ طاق و ۲۰ حجره یا مغازه دارد و امروزه مرکز فروش فرش‌های دست‌بافت و اصیل ایرانی است. راسته ترکش‌دوزها از بازار شمشیرگرها آغاز می‌شود و به بخش جنوبی بازار متصل می‌گردد.

بخش شرقی بازار یا بازار علاقه بندان

بخش شرقی بازار وکیل با نام راسته علاقه‌بندان یا راسته شرقی شناخته می‌شود. این راسته ۱۹ طاق و ۳۸ مغازه دارد که در گذشته به تولید و فروش انواع روبان، نوار ابریشمی، نخ و غیره می‌پرداخت، اما如今 مرکز فروش فرش است و تعدادی مغازه عطاری برای تهیه ادویه‌ها و گیاهان دارویی دارد.

خرید از بازار وکیل برای چه اقلامی مناسب است؟

زیبایی بازار وکیل چشم‌نواز است، اما حجره‌ها و مغازه‌هایش آن‌قدر جذاب هستند که شما را به خرید ترغیب می‌کنند. در گوشه و کنار این بازار وسیع، گزینه‌های مناسبی برای خریدهای متنوع خواهید یافت. از خوراکی‌ها، صنایع‌دستی، ادویه‌ها، ظروف مسی تا کافه‌ها، رستوران‌ها و عرقیجات، همه زیر سقف بلند بازار وکیل شیراز جای دارند. امروزه بسیاری از اجناس ایرانی و خارجی در این بازار عرضه می‌شوند. در ادامه، بخش عمده‌ای از آن‌ها را معرفی می‌کنیم.

• خوراکی و عرقیجات و ادویه‌های خاص: در بازار وکیل، خوراکی‌هایی مانند کلوچه، مسقطی سنتی، حلوا مسقطی لاری، نان برنجی و نان یوخه تهیه کنید؛ این‌ها همگی به عنوان سوغات شیراز شهرت دارند. علاوه بر این، شیراز به خاطر عطر بهارنارنج و عرقیجات طبیعی معروف است. می‌توانید انواع عرقیجات، گیاهان کوهی و ادویه‌های خوش‌عطر را از بازار وکیل به عنوان یادگاری ببرید و هرازگاهی با عطر نارنج، خاطره سفر خود را زنده کنید.

• صنایع‌دست‌بافت: انواع فرش، گلیم و گبه دست‌بافت ایرانی و آثار هنری عشایر در بازار وکیل به فروش می‌رسد.
• پارچه: بازار وکیل دریایی از پارچه‌های رنگارنگ است؛ همان‌جا پارچه دلخواه خود را انتخاب کنید و به خیاط‌های بازار بسپارید تا لباسی خوش‌دوخت و زیبا از سفر به شیراز به یادگار بماند.
• صنایع‌دستی: انواع قلم‌زنی، خاتم‌کاری، منبت‌کاری و سایر صنایع‌دستی شیراز را از بازار وکیل تهیه کنید.

علاوه بر موارد ذکرشده، بازار وکیل مکان مناسبی برای تهیه ظروف مسی و نقره، لباس‌های محلی، زیورآلات، چرم و غیره است.

آیا خرید اینترنتی از بازار وکیل شیراز ممکن است؟

با توجه به فضای سنتی بازار وکیل و تنوع مغازه‌ها، امکان خرید اینترنتی از تمام حجره‌ها وجود ندارد. بسیاری از مغازه‌ها از طریق صفحات اینستاگرام اجناس خود را معرفی و می‌فروشند، اما این به معنای وجود یک سیستم فروش اینترنتی یکپارچه برای کل بازار نیست.

بازار وکیل کجاست؟

ورودی‌های بازار وکیل در خیابان زند، خیابان طالقانی و لطفعلی‌خان زند قرار دارند؛ می‌توانید از هر کدام از این خیابان‌ها به بازار برسید. ورودی اصلی بازار وکیل در خیابان زند، شرق میدان شهرداری واقع شده است. دسترسی به بازار وکیل از طریق وسایل نقلیه عمومی مانند اتوبوس و مترو (مترو) امکان‌پذیر است.

اگر با اتوبوس به بازار می‌روید، از خطوطی استفاده کنید که در میدان شهدا ایستگاه دارند. از ایستگاه میدان شهدا با چند دقیقه پیاده‌روی به بازار خواهید رسید.

اگر قصد استفاده از متروی شیراز را دارید، در ایستگاه مترو زندیه پیاده شوید. فاصله ایستگاه زندیه تا بازار حدود ۱۰ تا ۱۵ دقیقه پیاده‌روی است.

• آدرس بازار وکیل: شیراز، بلوار لطفعلی‌خان زند
• ساعت کاری بازار وکیل شیراز: در روزهای عادی، بازار از ساعت ۸:۳۰ صبح تا ۲۰:۳۰ شب فعال است و معمولاً روزهای جمعه تعطیل است. البته مناسبت‌های مختلف و شرایط خاص بر ساعت کاری بازار تأثیرگذار هستند.

بازاری به زبان رنگ‌ها

بازار وکیل، بازاری به زبان رنگ‌هاست. رنگ فرش‌ها، پارچه‌ها، ادویه‌ها… همه‌چیز در این بازار آن‌قدر پررنگ و زیباست که نمی‌توان مانند یک رهگذر عادی از کنارش گذشت. لطفاً شما هم رهگذر عادی نباشید؛ گردشگر باشید… هر بار در راسته‌های بازار طوری قدم بزنید که انگار اولین بار است. این‌گونه خاطرات خوشی از سفر به شیراز در دلتان حک خواهد شد.

البته حسابی مراقب باشید که فریب نخورید و دست‌خالی از بازار خارج نشوید! برای خودتان یادگاری و برای اطرافیان سوغات بخرید. باید برای روزهایی که بازار وکیل دور از دسترس است، خاطره‌ای یا حتی ادویه‌ای داشته باشید که با افزودن به غذا، حال‌وهوای بازار را در خاطر زنده کند.

سوالات متداول

بازار وکیل شیراز کجاست؟ بازار وکیل در شیراز، به خصوص در خیابان زند، خیابان طالقانی و لطفعلی‌خان زند واقع شده است.

چگونه به بازار وکیل شیراز بروم؟ می‌توانید با استفاده از وسایل نقلیه عمومی مانند اتوبوس و مترو به بازار وکیل بروید. ایستگاه مترو زندیه نزدیک‌ترین ایستگاه به بازار است.

ساعت کاری بازار وکیل شیراز چگونه است؟ بازار وکیل معمولاً از ساعت ۸:۳۰ صبح تا ۲۰:۳۰ شب فعال است و در روزهای جمعه تعطیل می‌باشد.

چه اقلامی را می‌توان از بازار وکیل خرید؟ در بازار وکیل می‌توان انواع خوراکی‌ها، صنایع‌دستی، فرش، و پارچه‌های مختلف را خریداری کرد.

آیا خرید اینترنتی از بازار وکیل ممکن است؟ خرید اینترنتی از بازار وکیل به طور رسمی وجود ندارد، اما برخی مغازه‌ها اجناس خود را از طریق صفحات اینستاگرام معرفی می‌کنند.