آرامگاه حافظ کجاست؟
آرامگاه حافظ یا همان حافظیه شیراز، در شهر شیراز واقع شده است؛ این شهر مرکز استان فارس و مهد آرامگاه شاعران و عارفان بزرگ ایرانی است. برای پاسخ به این پرسش که آرامگاه حافظ کجاست، باید گفت که در شمالشرقی شیراز قرار دارد و از مرودشت در شرق با فاصله ۵۲ کیلومتر، کازرون در غرب با ۱۴۸ کیلومتر، فسا در جنوبشرقی با ۱۴۹ کیلومتر و دشتارژن در غرب با ۷۳ کیلومتر فاصله دارد.
حافظیه در نواحی شمالشرقی شیراز واقع شده و بسیاری از جاهای دیدنی دیگر این شهر، در پیرامون آن قرار گرفتهاند.
جالب است بدانید که در حدود ۳ کیلومتری غرب حافظیه شیراز، آرامگاه سعدی، شاعر خوشسخن و نامدار ادبیات فارسی، واقع شده و یکی از معروفترین جاهای دیدنی شیراز به شمار میرود.
برای معرفی آرامگاه حافظ، نگاهی به نقشه گردشگری شیراز مفید است. با بررسی نقشه، متوجه میشوید که دروازه قرآن در شمال حافظیه با فاصله تقریبی ۱.۵ کیلومتر و باغ جهاننما نیز در همین جهت با مسافت کمی از آرامگاه حافظ قرار دارد که تنها ۱۰ دقیقه پیادهروی نیاز است.
باغ ارم در شمالغربی آرامگاه حافظ با فاصله ۵ کیلومتر واقع شده است. مسجد نصیرالملک نیز در جنوب مقبره خواجه حافظ شیرازی با فاصلهای حدود ۴ کیلومتر روی نقشه دیده میشود. باغ نارنجستان قوام هم در جنوب مقبره شیراز قرار گرفته و برای رفتن از آرامگاه به نارنجستان، حدود ۶ کیلومتر رانندگی لازم است.
چطور به آرامگاه حافظ برویم؟
حالا که میدانیم آرامگاه حافظ در کدام شهر واقع شده و موقعیت دقیق آن کجاست، نوبت به بررسی دسترسی به مقبره حافظ میرسد. حافظیه در نواحی شمالی و شرقی شهر شیراز، در خیابان گلستان، میان چهارراه ادبیات و چهارراه حافظیه قرار دارد. برای رسیدن به حافظیه شیراز میتوانید از خودرو شخصی، مترو (Metro) یا اتوبوسهای داخلشهری استفاده کنید.
آدرس آرامگاه حافظ
استان فارس، شیراز، حدفاصل چهارراه ادبیات و چهارراه حافظیه، روبهروی ورزشگاه حافظیه
لوکیشن حافظیه روی گوگل مپ
دسترسی به آرامگاه حافظ با ماشین شخصی
اگر با خودرو شخصی قصد بازدید از حافظیه را دارید، وارد خیابان گلستان شوید و پس از عبور از تقاطع خیابانهای حافظ و گلستان و پیش از رسیدن به تقاطع گلستان با خیابان چهلمقام، به حافظیه شیراز خواهید رسید. هرچند موقعیت آرامگاه حافظ را میدانید، استفاده از لوکیشن آرامگاه حافظ روی گوگل مپ کمککننده است.
دسترسی به حافظیه با مترو
ایستگاه زندیه در خط ۲ مترو شیراز، دسترسی مناسبی به آرامگاه حافظ شیراز فراهم میکند.
دسترسی به آرامگاه حافظ شیراز با اتوبوس
ایستگاه حافظیه در اتوبوسهای خط پایانه شهید دستغیب به بلوار نارنجستان، بهراحتی شما را به حافظیه میرساند.
ساعت بازدید از حافظیه
پس از آشنایی با آرامگاه حافظ، بدانید که ساعت بازدید حافظیه از ۸ صبح تا ۷ عصر است و آخرین فرصت خرید بلیط تا ساعت ۶:۳۰ عصر میباشد.
بهترین زمان برای بازدید از حافظیه چه زمانی است؟
در هر فصل از سال میتوانید به جاهای دیدنی شیراز از جمله آرامگاه حافظ سر بزنید. اما برای تجربه بهشت شیراز، فصل بهار بهویژه اردیبهشتماه ایدهآل است؛ زمانی که طبیعت بهاری با رنگها و عطر بهارنارنج شما را مجذوب خود میکند.
در ۱۵ اردیبهشت، که به نام روز شیراز نامگذاری شده، برنامههای جذابی در شهر برگزار میشود. همچنین ۲۰ مهر، روز بزرگداشت حافظ است و سفر به شیراز در این بازه با مراسم شعرخوانی، برای علاقهمندان به ادبیات فارسی بسیار دلچسب خواهد بود.
آشنایی با خواجه حافظ شیرازی
خواجه شمسالدین محمد بن بهاءالدین حافظ شیرازی، از شاعران برجسته فارسیزبان در قرن هشتم هجری، در سال ۷۲۷ هجری قمری در شیراز متولد شد و ۶۵ سال بعد، در سال ۷۹۲ هجری قمری در همان شهر درگذشت. حافظ یکی از گنجینههای شعر پارسی است و در غزلسرایی مهارت بینظیری داشته است.
غزلیات ارزشمند حافظ شیرازی به فرهنگ غرب نیز نفوذ کرده و ترجمههای آن به زبانهای اروپایی در جهان طرفداران زیادی دارد. حافظ پرچمدار ادبیات فارسی است و بیستم مهرماه هر سال به عنوان روز بزرگداشت حافظ در تقویم رسمی ثبت شده است.
در این روز، نه تنها شاعران و عارفان ایرانی، بلکه حافظدوستان و پژوهشگران از سراسر جهان در مراسم بزرگداشت این شاعر نامدار در حافظیه شیراز شرکت میکنند.
تاریخچه حافظیه شیراز
برای معرفی آرامگاه حافظ، بررسی تاریخچه آن ضروری است. آرامگاه حافظ امروزی، واقع در حدفاصل چهارراه حافظیه و چهارراه ادبیات، سابقهای پرماجرا دارد. خواجه حافظ شیرازی در سال ۷۹۲ هجری قمری درگذشت، اما بنای اولیه مقبره او ۶۴ سال بعد، در سال ۸۵۶ هجری قمری (میلادی ۱۴۵۲) ساخته شد.
درباره تاریخچه حافظیه باید گفت که قدمهای نخست ساخت آرامگاه حافظ شیرازی توسط «محمد یغمایی»، وزیر «میرزا ابوالقاسم گورکانی»، حاکم فارس، برداشته شد. شکل اولیه آرامگاه حافظیه در شیراز، سازهای گنبدی با حوضی بزرگ در جلو بود که از جریان آب رکنآباد پر میشد.
با به قدرت رسیدن صفویان و حکومت شاه عباس، حافظیه مرمت شد و سپس در دوران افشاریان، این مرمت تکرار گردید. اما دوره زندیه فراتر رفت و نه تنها مرمت، بلکه بارگاهی با چهار ستون سنگی در جلوی مقبره ساخت.
این تالار دو در در شمال و جنوب داشت و دو اتاق نیز در این نواحی اضافه شد. اما تغییرات زندیه به اینها محدود نبود؛ افزودن باغ سرسبز در محوطه جلوی مقبره حافظ و قرار دادن سنگ قبر مرمری از دیگر اقدامات حکومت زندیه برای زیباسازی آرامگاه حافظیه شیراز بود.
پس از زندیه، آرامگاه حافظ شیراز دوباره تغییر یافت. این بار «تهماسب میرزا مویدالدوله»، حکمران فارس، در سال ۱۲۷۳ هجری قمری آن را مرمت کرد. در سال ۱۲۹۵ هجری قمری، کوشکی چوبی برای بنا ساخته شد که توسط «فرهاد میرزا معتمدالدوله»، فرمانروای فارس، انجام گرفت.
در سال ۱۳۱۷ هجری شمسی، «ملاشاه جهان زرتشتی ملقب به اردشیر»، زرتشتی، پس از سفر به شیراز و فال خوش از مزار حافظ، ترغیب به ساخت آرامگاهی باشکوه شد.
اما پیش از اتمام کار این نیکوکار، فردی متعصب دستور تخریب بنا را داد تا ساخت آرامگاه توسط غیرمسلمان برای حافظ متوقف شود.
در نهایت، در سال ۱۳۱۹ هجری شمسی، «شاهزاده ملکمنصور شعاعالسلطنه» طبق فرمان پدرش مظفرالدین شاه، دستور ساخت ضریح آهنی برای قبر حافظ را صادر کرد. «علیاکبر مزینالدوله نقاشباشی» این ضریح را پیرامون مقبره حافظ شیراز بنا نهاد.
با آغاز سلسله پهلوی، در سال ۱۳۱۰ هجری شمسی، استاندار فارس، «فرجالله بهرامی دبیر اعظم»، سردری سنگی و بزرگ به دیوار جنوبی آرامگاه افزود. همچنین با رسیدگی به محوطه و باغ، حافظیه ظاهری زیباتر و آبادتر یافت.
در سال ۱۳۱۴ هجری شمسی، «علیاصغر حکمت»، وزیر آموزش و پرورش، با طرحی از «آندره گدار»، باستانشناس و معمار فرانسوی و مدیرکل باستانشناسی ایران، سازهای جدید و زیبا برای مقبره حافظ ساخت.
آندره گدار علاقهمند به فرهنگ ایران و شرق بود و از حافظدوستان. «علی ریاضی»، رئیس آموزش و پرورش، مسئول نهایی پروژه شد و «علی سارمی»، باستانشناس و رئیس موسسه باستانشناسی تخت جمشید، به عنوان ناظر با او همکاری کرد.
این پروژه تا سال ۱۳۱۷ هجری شمسی طول کشید. تقسیم مجموعه به دو بخش شمالی و جنوبی توسط ایوانی با بیست ستون سنگی، که باغ در جنوب و مقبره در شمال آن است، تغییرات نهایی بود. پایبندی به طرح اولیه زندیه در طراحی مشهود است.
در نهایت، در سال ۱۳۸۶ هجری شمسی، تغییراتی برای زیباتر شدن حافظیه انجام شد؛ از جمله تمیزکاری سطح مسی گنبد مقبره، مرمت سازههای دیگر مجموعه و موارد مشابه.
بخش های مختلف آرامگاه حافظ شیرازی: طراحی حافظیه
گشتوگذار در آرامگاه حافظ شیرازی، یکی از لذتبخشترین تجربیات سفر به شیراز است. این گشت با روح شعر و شاعری آمیخته و در هر گام، لطافت اشعار حافظ شما را همراهی میکند. جذابیت حافظیه شیراز، علاوه بر ارزش شخصیت آرمیده در آن، به هنر معماری ایرانی و سرسبزی باغ بازمیگردد.
در این مجموعه، علاوه بر لذت بردن از باغی زیبا با درختان بلندقامت و گلهای رنگارنگ، طراحی هنرمندانه مقبره گنبدی و ایوان وسیع با ستونهای بلند، شما را مسحور زیبایی خود میکند.
در میان این زیباییها و غرق در احساسات شاعرانه، حتماً تفألی به حافظ بزنید؛ در این فضا، ارتباط عرفانی شما با او عمیقتر میشود.
مجموعه تاریخی حافظیه شیراز در فهرست آثار ملی ثبت شده و از نظر معماری و تاریخی، اهمیت ویژهای در گردشگری دارد. این مجموعه شامل دو بخش شمالی و جنوبی است و ایوان بزرگی مرز میان آنهاست. حالا وقت ورود به این مجموعه جذاب، تماشایی و آرامشبخش است تا با جزئیات طراحی و معماری حافظیه بیشتر آشنا شویم.
وارد صحن یا حیاط جنوبی شوید
بازدید از مجموعه حافظیه با حیاط جنوبی آغاز میشود. شرق و غرب این حیاط با نارنجستانهای وسیع طراحی شده و عطر بهارنارنج در فصل بهار، شما را مدهوش میکند. در میان صحن، مسیری پیادهروی با بلواری پر از گل و چمن مشخص شده و باید در دو طرف آن قدم بزنید تا به ایوان برسید. ایوان با ردیف پلهها از سطح حیاط جدا است و اختلاف سطح حدود ۴ متر با ۱۸ پله جبران میشود.
در طرفهای دیگر مسیرهای پیادهروی، باغچههای مستطیلی با سرو و کاج وجود دارد و دو حوض مستطیلی، زیبایی این باغچهها را تکمیل کرده است. در سه ضلع صحن جنوبی، دیوارهای بلندی کشیده شده و در دیوار جنوبی، ورودی به آرامگاه حافظ قرار دارد. این ورودی به خیابان گلستان باز میشود و سه پله، حافظیه را به خیابان وصل میکند.
وقتی به تالار حافظیه میرسید
ایوانی بزرگ با ۲۰ ستون سنگی در میانه راه دیده میشود که از طریق ۱۸ پله، از سطح حیاط جنوبی به آن میرسید. این تالار طول ۵۶ متر و عرض ۸ متر دارد. چهار ستون ساختهشده در دوره زندیه، در وسط بنا قرار گرفته است.
تالار حافظیه یا ایوان میانی، مجموعه را به دو بخش شمالی و جنوبی تقسیم میکند. دو اتاق در دو طرف تالار بنا شده و بر سردر آنها، اشعار حافظ نقش بسته است. تأثیر معماری هخامنشی و زندیه در ساخت این تالار مشهود است.
آرامگاه قوام
آرامگاه قوامالسلطنه، از سیاستمداران برجسته ایرانی گذشته، در مجموعه حافظیه واقع شده و یکی از بخشهای دیدنی آن است. در سمت چپ تالار حافظیه، اتاق بزرگی به عنوان آرامگاه قوامالسلطنه قرار دارد و در اطراف آن، ۲ اتاق دیگر بنا شده است.
گذر از ایوان و رسیدن به صحن شمالی
صحن شمالی مجموعه آرامگاه حافظ، در گذشته قبرستانی بوده و حافظ نیز از دفنشدگان آن بود. امروزه در شرق و غرب حافظیه، حوضهای بزرگ مستطیلی و باغچههای نارنج قرار دارد. دیوار شمالی این صحن با یکی از ابیات زیبای حافظ آراسته شده است:
سحرم هاتف میخانه به دولت خواهی گفت باز آی که دیرینه این درگاهی
علاوه بر باغچههای نارنج، در اطراف حیاط، باغچههایی با چمن، کاج، سرو و درخت نارنج دیده میشود. ساختمانهای حافظشناسی، کتابخانه، فروشگاه محصولات فرهنگی و چایخانه سنتی، در قسمت شمالی این حیاط واقع شدهاند.
آرامگاه حافظ در صحن شمالی
با رسیدن به بخش شمالی حافظیه، به مقبره زیبا و نقشدار آرامگاه حافظ میرسید. این آرامگاه با پنج ردیف پله مدور، ارتفاعی حدود یک متر نسبت به سطح زمین دارد. ستونهای زیبا و تراشخورده دور تا دور آرامگاه قرار گرفته و گنبد سبز و بینظیر آن بر روی این ستونها خودنمایی میکند. نمای بیرونی گنبد با ورقههای مسی آراسته شده و با ۸ ستون ۵ متری، بر مقبره حافظ استوار است.
داخل گنبد، با اشعار حافظ زیباتر شده است. نکته جالب مقبره حافظ، سنگ قبر آن است که از دوره زندیه باقی مانده و اشعار حافظ بر آن حک شده.
مقبرههای دیگر در اطراف آرامگاه حافظ
کنار مقبره حافظ، بسیاری از شیرازیهای برجسته دفن شدهاند و نام آنها به ارزش تاریخی مجموعه میافزاید. برای مثال، در حوالی مقبره گنبدی حافظ، قبر شاعری به نام «شیخ محمد شیرازی» قرار دارد.
از دیگر افراد مهم دفنشده در این بخش، میتوان به شاعر «محمد نصیریالحسینی» ملقب به «فرصتالدوله شیرازی»، شاعر «قطبالعارفین آقا محمدهاشم ذهبی شیرازی» از سران سلسله ذهبیه، و «حاج ملاعلی سمنانی»، عالم و عارف بزرگ، اشاره کرد.
جلوی ساختمان کتابخانه، مقبرههای «حاج سید محمدعلی کازرونی شیرازی»، از مجتهدان فارس، «شیخ محمدمهدی کجوری»، از مجتهدان برجسته، «شیخ محمدحسن کجوری» و «سید محمدرضا مجدالعلما» ملقب به دستغیب قرار دارد. همچنین در محلی که امروزه کتابخانه است، قاسم خان، حاکم فارس، دفن شده و مقبره او در این منطقه بوده است.
حیاط غربی و مقبرهالشعرا
محوطه سرسبز با حوضی کوچک، زیبایی حیاط غربی را دوچندان کرده است. در این بخش از مجموعه آرامگاه حافظ، مقبرههای افراد نامدار قرار دارد. مقبرهالشعرا در اینجا واقع شده و محل دفن نویسندگان، شاعران، عالمان، استادان دانشگاه و هنرمندان بزرگ ایرانی است. از جمله افراد آرمیده در آن میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- دکتر لطفعلی صورتگر، شاعر،
- رسول پرویزی، نویسنده و داستاننویس،
- استاد جواد مصلح، فیلسوف فرزانه،
- محمد خلیل رجایی، استاد حکمت و ادب،
- دکتر مهدی حمیدی شیرازی، شاعر و استاد دانشگاه،
- دکتر عبدالوهاب نورانی وصال، استاد دانشگاه،
- دکتر علیمحمد مژده، استاد فرزانه ادبیات دانشگاه،
- استاد حمید دیرین، موسس و رئیس انجمن خوشنویسان فارس،
- استاد نورالدین رضوی سروستانی، از بزرگان آواز و موسیقی اصیل ایرانی،
- دکتر سید ابوطالب فنائی، نویسنده، مترجم و شاعر.
حیاط شرقی
طاقنماهای زیبایی مزین به اشعار حافظ، در بخش شرقی مجموعه قرار دارد. تعداد این طاقنماها به ۱۴ عدد میرسد.
نمادشناسی در حافظیه
مجموعه آرامگاه حافظ به عنوان یک جاذبه فرهنگی و تاریخی، میتواند زبان گویایی از ناگفتهها باشد و معماری و طراحی آن، همچون اشعار حافظ، نکتهها و پندهایی جالب به بازدیدکنندگان بیاموزد. بنابراین، هر بخش حافظیه حاوی پیامی است.
برای مثال، وقتی در خیابان گلستان هستید و هنوز وارد حافظیه نشدهاید، آرامگاه حافظ دیده نمیشود و غرق شلوغی خیابان شهرید. این خیابان نمادی از اسارت انسان عارف در مشغلههای جهان مادی است.
صحن جنوبی را میتوان به جهان مادی و گذرا تشبیه کرد و بالا رفتن از پلهها به ایوان، نماد پختگی انسان، غلبه اندیشه بر روزمرگی و سلوک عرفانی است.
ایوان حافظیه نماد خورشید است و در آن، هیچ فاصلهای با حقیقت وجود ندارد. حیاط شمالی، دنیای ملکوت را یادآوری میکند و برای یافتن پاسخ معماها و سؤالات به آن میرسید؛ جایی که آرامگاه حافظ با هشت در ورودی و خروجی واقع شده. هشت در، به جهان ملکوت اشاره دارد که با قرن هشتم، دوران حیات حافظ، همخوانی دارد.
آرامگاه حافظ، نگین مجموعه است و از ساختار آن برداشتهای گوناگونی میتوان کرد. خورشید نخستین نماد برای این بنا است؛ گنبد آن شبیه کلاه درویشان ترک است و بسیاری آن را نماد آسمان میدانند. رنگهای درون گنبد نیز معانی دیگری دارند.
آبی فیروزهای نماد بهشت، رنگ ارغوانی تعبیر شراب ازلی، دو رنگ سیاه و سفید نماد شب و روز، و رنگ قهوهای یادآور خاک، یکی از عناصر اصلی هستی است.
جاذبه های اطراف آرامگاه شیراز
- دروازه قرآن در شمال حافظیه با فاصله تقریبی ۱.۵ کیلومتر
- باغ جهاننما در ۸۵۰ متری شمال حافظیه
- موزه هفتتنان در ۸۵۰ متری شمال آرامگاه
- پارک کوهپایه در فاصله یککیلومتری شمال مقبره
- آرامگاه سعدی در حدود ۳ کیلومتری غرب حافظیه
- باغ ارم در شمالغربی حافظیه با فاصله ۵ کیلومتر
- باغ نارنجستان قوام در جنوب آرامگاه با فاصلهای حدود ۶ کیلومتر
- مسجد نصیرالملک در جنوب مقبره با فاصلهای حدود ۴ کیلومتر
هتل های نزدیک به حافظیه
- هتل هما در فاصله ۳.۳ کیلومتری
- هتل بزرگ شیراز در فاصله ۲.۳ کیلومتری
- هتل جهانگردی شیراز در فاصله ۳.۳ کیلومتری
امیدواریم از سفرتان به آرامگاه حافظ و سایر جاهای دیدنی شیراز لذت ببرید.
سوالات متداول
آرامگاه حافظ در کجا واقع شده است؟ آرامگاه حافظ در شمالشرقی شیراز واقع شده و نزدیک به جاهای دیدنی دیگر این شهر است.
چطور میتوان به آرامگاه حافظ رفت؟ برای رسیدن به آرامگاه حافظ میتوانید از خودرو شخصی، مترو یا اتوبوسهای داخلشهری استفاده کنید.
زمان بازدید از آرامگاه حافظ چه ساعتی است؟ ساعت بازدید از آرامگاه حافظ از ۸ صبح تا ۷ عصر و آخرین وقت خرید بلیط تا ۶:۳۰ عصر میباشد.
بهترین زمان برای بازدید از حافظیه چه زمانی است؟ بهار، بهویژه اردیبهشتماه، به عنوان بهترین زمان برای بازدید از حافظیه شناخته میشود.
آرامگاه سعدی چه فاصلهای با حافظیه دارد؟ آرامگاه سعدی حدود ۳ کیلومتر غرب حافظیه واقع شده است.
