مسجد نصیرالملک کجاست؟
مسجد نصیرالملک، معروف به مسجد صورتی، در شهر شیراز – که به شهر بهارنارنج شهرت دارد – واقع شده است. این بنای تاریخی در جنوب خیابان لطفعلیخان زند، در کوچه نصیرالملک و در محلهای به نام گود عربان قرار گرفته. مسجد نصیرالملک یکی از جاهای دیدنی برجسته شیراز است که خاطره بازدید از آن، با زیباییهای بینظیرش، تا پایان عمر در ذهنتان حک میشود و سفری بهیادماندنی را رقم میزند.
از تاریخچه این مسجد چه میدانید؟
نصیرالملک لقب میرزا حسن علیخان، حاکم وقت فارس، بود که در سال ۱۲۵۵ خورشیدی دستور ساخت مسجد را صادر کرد. او از خاندان سرشناس قوام شیرازی بود و پسر قوامالملک به شمار میرفت.
همانطور که از نامش برمیآید، نصیرالملک از طبقه اشراف جامعه بود. مردم او را به عنوان حاکمی عادل میشناختند که بخش عمدهای از املاکش را به امور خیریه اختصاص داد. نکته جالب توجه این است که نوادگان نصیرالملک همچنان درآمد حاصل از این مسجد را صرف کارهای خیریه میکنند و این سنت را حفظ کردهاند.
با نگاهی به کتیبههای مسجد، نام حاج محمدحسن معمار و میرزا رضا کاشیکار به عنوان سازندگان اصلی بنا را خواهید دید. ساخت و تزئین این مسجد ۱۱ سال به طول انجامید و در سال ۱۲۶۶ خورشیدی به پایان رسید، هرچند شیشههای رنگی مشهورش در آن زمان نصب نشده بودند.
احتمالاً استاد حاج میرزا، که چند سال بعد شیشههای رنگی را طراحی و اجرا کرد، از ارزش کار خود آگاه بود؛ اما شاید هرگز تصور نمیکرد که سالها بعد، گردشگران از سراسر ایران و جهان برای تماشای بازی رنگ و نور این شیشهها به مسجد نصیرالملک هجوم بیاورند و آن را به یکی از نمادهای گردشگری شیراز تبدیل کنند.
چه ویژگیهایی دارد؟
وقتی مقابل دو در چوبی باشکوه مسجد میایستید و سرتان را بالا میگیرید، مقرنسکاریهای طاقنمای اصلی بلافاصله چشمتان را خیره میکند. کاشیکاریهای هفترنگ آن شبیه به بسیاری از مساجد دیگر است، اما از همینجا رنگ صورتی برجسته، حضور پررنگی پیدا میکند. تمام کاشیهای این بنا از رنگهای طبیعی بهره میبرند و این ویژگی، اصالت آن را دوچندان میسازد.
پس از عبور از هشتی آجری، وارد حیاط وسیع و دلانگیز مسجد میشوید؛ حوض مرکزی، گلدانهای اطراف آن و بناهای اطراف، هرچند چشمنوازند، تفاوت چشمگیری با مساجد دیگر ندارند. اما این تنها مقدمهای برای شگفتیهای پیش رو است.
در شمال حیاط، طاق مروارید قرار دارد و در جنوب، ایوان جنوبی همراه با گلدستهها خودنمایی میکند. ایوانهای شمالی و جنوبی چندان قرینه به نظر نمیرسند، زیرا در بخش شمالی گلدستهای طراحی نشده است. در شرق، گاوچاه و شبستانی با هفت ستون رنگی وجود دارد و در شمال شرقی، حیاطی دیگر با امامزاده زنجیری منتظر شماست.
اما همه جذابیتها به ضلع غربی ختم میشود؛ شبستان اصلی مسجد نصیرالملک، جایی که پنجرههایش با شیشههای رنگی پوشیده شده و نور را به رنگینکمانی از زیبایی و شادی تبدیل میکند. این شبستان، قلب تپنده این بنای تاریخی است و بازدید از آن، تجربهای فراموشنشدنی در برنامه سفرتان به شیراز خواهد بود.
شبستان اصلی
آنچه مسجد نصیرالملک را در میان گردشگران شهرت جهانی بخشیده، صحنههای خیرهکننده شبستان اصلی است. از سقف تا پنجرهها و ستونهای این بخش غربی، همه چیز دیدنی است. کاشیکاریهای چشمنواز و تزیینات سقف چنان مجذوبکنندهاند که تا جایی که گردندرد اجازه دهد، دلتان میخواهد سرتان را بالا نگه دارید و غرق تماشا شوید. کاشیها پر از نقشهای گل و بوته و آیات قرآنی به خط ثلث هستند.
ستونهای شبستان غربی در دو ردیف ششتایی چیده شدهاند که تعدادشان نمادی از دوازده امام است. مارپیچهای ظریف روی ستونها همیشه توجه گردشگران را جلب میکند و جزئیاتی است که ارزش بررسی دقیق را دارد.
میان این ستونهای زیبا، هفت طاقچشمه قرار گرفته که در مجموع، منظرهای دلچسب و هماهنگ ایجاد کرده است. در انتهای آنها، محراب را خواهید یافت که کفش کمی پایینتر از سطح شبستان است و با سنگ مرمر پوشیده شده. تزیینات این شبستان، یادآور مسجد وکیل است و در واقع، الهامگرفته از آن بنا به شمار میرود.
اما زیبایی این عناصر با عبور پرتوهای نور از شیشههای رنگی، صدچندان میشود. هفت پنجره بزرگ با چهارچوب چوبی و شیشههای رنگی طرحدار گل، جلوهای جادویی به فضا میبخشد.
اگر صبح زود به مسجد نصیرالملک سر بزنید، تابش نور بر پنجرهها، فضایی سحرآمیز خلق میکند. در این ساعات، بازار عکاسی و تماشا داغ است و بسیاری از مسافران، از خواب صبحگاهی خود میگذرند تا این نمایش رنگ و نور را از دست ندهند. این تجربه، یکی از لحظات برجسته در راهنمای سفر به شیراز است.
کف شبستان با فرشهای رنگی پوشیده شده و وقتی نور پنجرهها بر آن میتابد، جشنی از رنگها برپا میشود. برخی معتقدند بدون فرش، بازی رنگها حتی دیدنیتر میبود، اما این ترکیب، هارمونی خاصی به فضا میدهد.
معماری و تزیینات شبستان نکات جالبی دارد؛ برای مثال، ستونهای سنگی آن از سنگهای کوههای اطراف شیراز استخراج و حجاری شدهاند. تعداد پنجرههای رنگی – هفت عدد – نمادی از هفت آسمان یا هفت در بهشت است. در شیشههای رنگی، چهار رنگ اصلی زرد، آبی، سبز و قرمز غالب است. همه این شیشهها قدیمی هستند و در مرمتها از شیشههای خانههای سنتی دیگر استفاده شده. جالب است که در نقشهای کاشیکاری مسجد نصیرالملک، حتی تصویری از کلیسا نیز دیده میشود، که تنها در دوران قاجار ممکن بوده است.
شبستان شرقی
شبستان شرقی، که به عنوان شبستان زمستانی شناخته میشود، سقفی با کاشیهای کوچک و هشت طاقنما دارد. موزه اوقاف در این بخش قرار گرفته است. سر درِ آن با شعری از حضرت سعدی زینت یافته: «غرض نقشی است کز ما باز ماند». پشت این شبستان، به گاوچاه راه دارد.
گاو چاه
با توجه به امکانات مدرن امروز، تصور زندگی دویست سال پیش دشوار است. در آن دوران، برای کشیدن آب از چاه، از گاو یا حیوانات دیگر کمک میگرفتند. چاه مسجد نصیرالملک از همان دوره باقی مانده و گاوچاه، محلی برای نگهداری حیواناتی بود که آب را از چاه میکشیدند. آب چاه به حوضچهای میریخت و سپس از فواره حیاط مسجد فوران میکرد، سیستمی هوشمندانه برای供水 در بناهای تاریخی.
طاق مروارید
ایوان شمالی مسجد، به طاق مروارید یا شاهنشین معروف است. سقف آن با مقرنسکاریهای باشکوهی پوشیده شده و به دلیل تورفتگیهای طاقها که شبیه مرواریدهای پراکنده است، این نام را گرفته. تمام بخشهای این ایوان با کاشیهای هفترنگ تزیین شده و منظرهای بسیار چشمنواز ایجاد کرده است.
ایوان جنوبی
ایوان یا طاقنمای جنوبی، سقفی شبیه به طاق مروارید دارد و با مقرنسکاریهای ظریف زینت یافته. گلدستههای آن، این ایوان را از بخش شمالی متمایز میکند، هرچند کاشیکاریهای مشابهی در هر دو دیده میشود.
امامزاده زنجیری
امامزاده سید جلالالدین، از نوادگان امام سجاد (ع)، به امامزاده زنجیری شهرت دارد. آرامگاه او در شمال شرقی مسجد نصیرالملک، در حیاطی کوچک واقع شده. بنای اصلی در دوران صفوی ساخته شده، هرچند برخی تزیینات آن به دوره زندیه و قاجار تعلق دارد و لایههای تاریخی متنوعی را نشان میدهد.
گردشگران خارجی درباره مسجد نصیرالملک چه میگویند؟
این مسجد در میان گردشگران خارجی به مسجد صورتی (Pink Mosque) معروف است. آنها در سایتهای گردشگری مانند TripAdvisor (تریپادوایزر) از تجربه بازدید این بنای تاریخی به نیکی یاد کردهاند. برای مثال، مارسل جی که در زمستان ۱۳۹۸ از آن بازدید کرد، نوشته: «این مکان ارزش دیدن دارد. هرچه شنیدهاید، درست است! برای تماشای بازتاب رنگها، صبح بین ساعت ۷:۳۰ تا ۱۰ بروید.»
دوک، مسافری از انگلیس که آخر پاییز ۱۳۹۸ به شیراز آمد، میگوید: «این مسجد آینهای از رنگهاست و جایی است که آرامشی بینظیر به ارمغان میآورد.» الک، گردشگر یونانی در پاییز، نوشته: «گوشهای خلوت پیدا کنید، بنشینید و از جشن رنگها لذت ببرید!» آرمانوس از سوئیس، که آبان ۱۳۹۸ به ایران سفر کرد، تأکید میکند: «هیچ دلیلی نباید باعث شود دیدن این مسجد را از دست بدهید.» این نظرات، الهامبخش برای برنامهریزی سفر به جاهای دیدنی شیراز است.
بهترین زمان دیدن مسجد نصیرالملک کی است؟
بدون شک، صبح زود و درست هنگام باز شدن درهای مسجد، بهترین زمان برای بازدید است؛ جایی که میتوانید تابش اریب نور خورشید را بر شیشههای رنگی تماشا کنید. تجربیات گردشگران نشان میدهد که نه تنها ساعات پیش از ۱۰ صبح ایدهآل است، بلکه در نیمه دوم سال، زاویه نور جذابتر از بهار و تابستان به نظر میرسد و منظرهای منحصربهفرد خلق میکند.
ساعت بازدید و قیمت بلیت را میدانید؟
در بهار و تابستان، از ساعت ۷:۳۰ صبح تا ۷ عصر میتوانید از مسجد بازدید کنید، اما در پاییز و زمستان، ساعات از ۷ صبح تا ۵:۵۰ عصر است. توجه کنید که در ایام شهادت و تعطیلات رسمی، بازدید ممکن نیست. در سال ۱۳۹۸، قیمت بلیت ورودی سه هزار تومان بود؛ برای اطلاعات بهروز، به منابع رسمی مراجعه کنید.
مسیر دسترسی کدام است؟
برای دسترسی با مترو (Metro)، خط ۱ را سوار شوید و در ایستگاه ولیعصر پیاده شوید؛ از آنجا تا مسجد حدود ۱۴۰۰ متر فاصله است. گزینه دیگر اتوبوس است؛ اگر اتوبوس خط ولیعصر – نمازی را بگیرید، در چهارراه مشیر پیاده میشوید و از آنجا ۱۶۰۰ متر تا مقصد راه دارید – میتوانید پیاده بروید یا تاکسی بگیرید. علاوه بر تاکسیهای آنلاین، تاکسیهای خطی نیز شما را به خیابان لطفعلیخان زند میرسانند و حملونقل آسان را فراهم میکنند.
جاذبههای نزدیک کدام است؟
مسجد نصیرالملک از جاذبههای گردشگری (Tourist Attractions) اصلی شیراز فاصله کمی دارد. اگر علاقهمند به پیادهروی هستید، با حدود ۱۵ دقیقه راهپیمایی به بازار وکیل میرسید که تنها ۱۳۰۰ متر دورتر است. مجموعه وکیل میتواند چند ساعت شما را سرگرم کند. سپس، در همان نزدیکی، به شاهچراغ سر بزنید و از زیارت این مکان مقدس لذت ببرید؛ این ترکیب، برنامه سفر ایدهآلی برای کاوش در میراث فرهنگی شیراز میسازد.
سوالات متداول
مسجد نصیرالملک کجا واقع شده است؟ این مسجد در شهر شیراز، در محله گود عربان و در کوچه نصیرالملک قرار دارد.
بهترین زمان برای بازدید از مسجد نصیرالملک کی است؟ بهترین زمان برای بازدید صبح زود، پس از باز شدن درهاست، به ویژه بین ساعت ۷:۳۰ تا ۱۰.
آیا مسجد نصیرالملک ورودیه دارد؟ بله، در سال ۱۳۹۸ قیمت بلیت ورودی سه هزار تومان بود. برای اطلاعات بهروز به منابع رسمی مراجعه کنید.
چگونه به مسجد نصیرالملک برویم؟ میتوانید با مترو به ایستگاه ولیعصر بروید و سپس ۱۴۰۰ متر پیاده بروید یا از اتوبوس خط ولیعصر – نمازی استفاده کنید.
مسجد نصیرالملک چه ویژگیهایی دارد؟ ویژگی بارز این مسجد، شیشههای رنگی و کاشیکاریهای هنرمندانه است که نور را به رنگینکمانهایی زیبا تبدیل میکند.
