آشنایی با نارنجستان قوام
هنگامی که قدم به خیابان مشهور لطفعلیخان زند میگذارید، بازدید از باغ نارنجستان قوام را از دست ندهید. این مجموعه، یک خانهباغ وسیع است که از باغی سرشار از درختان نارنج و عمارتی باشکوه تشکیل شده است. این بنای تاریخی در دوران قاجار توسط خاندان قوامالملک بنا شد و ساخت آن سالها به طول انجامید؛ به همین دلیل، به آن خانه قوام نیز میگویند.
شهرت اصلی این باغ به دلیل درختان نارنج آن است. اگر در فصل بهار به آنجا بروید، بوی دلانگیز بهارنارنج شما را مجذوب خود میکند و حس سبکی و طراوت در هوا را تجربه خواهید کرد. نام نارنجستان قوام نیز از همین درختان نارنج در حیاط و عمارت متعلق به قوامالملک گرفته شده است.
عکس از: سایت Cutewallpaper
نارنجستان قوام، هفت هنر برجسته ایرانی از جمله گچبری، نقاشی، آجرکاری، معرقکاری، حجاری، منبتکاری و آینهکاری را در خود جای داده و مجموعهای خیرهکننده از ظرافتهای هنر ایرانی را به نمایش میگذارد. این بنای تاریخی زیبا در سال ۱۳۵۳ به فهرست آثار ملی ایران افزوده شد و هر ساله گردشگران بسیاری را به شیراز میکشاند و از محبوبترین جاذبههای طبیعی و تاریخی این شهر به شمار میرود.
خاندان قوام چه افرادی بودند؟
برای آشنایی بیشتر با نارنجستان قوام شیراز، باید به گذشته بازگردیم و داستانی کوتاه از دل تاریخ را روایت کنیم. ماجرا از دوران زندیه آغاز میشود، زمانی که نه از نارنجستان قوامی خبری بود و نه از خاندان قوام. در آن دوران، حاج ابراهیمخان کلانتر اعتمادالدوله شیرازی به لطفعلیخان زند، حاکم سلسله زندیه، خیانت کرد. این خیانت راه را برای به قدرت رسیدن آقامحمدخان قاجار هموار کرد و به سقوط حکومت زندیه انجامید.
عکس از: سایت Flickr
آقامحمدخان، به پاس همکاری حاج ابراهیمخان، حکومت شیراز را به او واگذار کرد. حاج ابراهیمخان نیز اطرافیان خود را در مناصب کلیدی حکومتی قرار داد. این سلطه تا دوران فتحعلیشاه ادامه یافت، اما در همین دوره، کودتایی علیه فتحعلیشاه رخ داد. این رویداد، فتحعلیشاه را به ابراهیمخان بدبین کرد و دستور قتل او و خانوادهاش را صادر نمود. در میان این فاجعه، تنها علیاکبر، یکی از پسران ابراهیمخان، به دلیل ابتلا به بیماری جذام (leprosy) از این کشتار جان سالم به در برد و به طرز معجزهآسایی بهبود یافت.
بعدها، فتحعلیشاه در سفری به شیراز، با علیاکبر دیدار کرد و از ستم واردشده به او آگاه شد. برای جبران، به او لقب قوامالملک بخشید. از آن پس، نام کامل علیاکبر به علیاکبرخان قوامالملک اول تغییر یافت و والی شیراز شد.
عکس از: سایت TAPPersia
تاریخچه نارنجستان
زمان دقیق ساخت باغ نارنجستان قوام شیراز مشخص نیست، اما بر اساس کتیبههای داخل بنا و گچبریها، این مجموعه بین سالهای ۱۲۵۷ تا ۱۲۶۷ هجری شمسی احداث شده و تکمیل آن ۱۰ سال به طول انجامیده است.
پس از درگذشت قوامالملک اول که داستان زندگیاش را روایت کردیم، پسرش علیمحمدخان قوامالملک دوم دستور ساخت بنایی اختصاصی به نام قوامالملک را داد، اما پیش از اتمام، درگذشت و ادامه ساخت به عهده پسرش، محمدرضاخان قوامالملک سوم افتاد. این بنای پرماجرا، که ساختش سالها زمان برد، همان نارنجستان قوام است.
نارنجستان قوام در فضایی به مساحت ۳۵۰۰ مترمربع و با ساختمانی به وسعت ۹۴۰ مترمربع بنا شده است. این ساختمان دو بخش شمالی و جنوبی دارد. در دوران قاجار، نارنجستان قوام از دو بخش بیرونی و اندرونی تشکیل میشد. اندرونی قوام یا خانه قوام شامل بخشهای داخلی بنا، حمام گچینه و سه خانه اطراف نارنجستان بود. البته امروزه این خانهها از مجموعه اصلی نارنجستان قوام جدا شدهاند.
عکس از: سایت Flickr
بخش بیرونی خانه قوام نیز شامل نارنجستان قوام میشد که معمولاً برای برگزاری مهمانیها، جشنها و امور رسمی اداری استفاده میگردید. بخش اندرونی و بیرونی با فاصلهای به اندازه یک کوچه از یکدیگر جدا بودند و از طریق تونلی زیرزمینی به هم متصل میشدند.
بنای نارنجستان قوام، خانه شخصی محمدرضاخان قوامالملک سوم بود که به پسرش، قوامالملک چهارم، و سپس به ابراهیمخان قوامالملک پنجم رسید. این دوره همزمان با سلطنت رضاشاه پهلوی بود که رضاشاه تمام القاب را از نام افراد حذف کرد. ابراهیم قوام این باغ و بنا را برای فعالیتهای هنری و فرهنگی به دانشگاه شیراز اهدا نمود و سه سال بعد درگذشت. این، پایان نام خاندان قوامالملک بود، اما باغ نارنجستان قوام همچنان استوار ماند.
عکس از: علیرضا انصاری
پس از واگذاری نارنجستان قوام به دانشگاه شیراز، چه اتفاقاتی رخ داد؟ دانشگاه شیراز، این باغ را به موسسه آسیایی تحت سرپرستی پروفسور آرتور آبراهام پوپ (Arthur Abraham Pope) سپرد. پوپ، یکی از پژوهشگران برجسته فرهنگ و معماری ایران و بنیانگذار موسسه آسیایی دانشگاه پهلوی بود. موسسه آسیایی با همکاری هنرمندان ایرانی، بنای نارنجستان قوام را مرمت کرد و تغییرات چشمگیری در آن ایجاد نمود، به طوری که امروزه موزهای از اشیای اهدایی پروفسور پوپ در آن دایر است.
در دوران انقلاب اسلامی، ایوان شرقی نارنجستان قوام در آتشسوزی آسیب دید و قابل مرمت نشد. پس از انقلاب، در دوران جنگ تحمیلی، خانوادههای آسیبدیده از جنگ در بنای قوام اسکان یافتند که این امر به تخریب بخشهای زیادی از ساختمان منجر شد.
بخشهای مختلف و دیدنیهای بنا و باغ نارنجستان
پس از عبور از حیاط و مسیر بهشتی نارنجستان شیراز، به عمارت قوامالملک میرسید. در نگاه نخست، ساختمان اصلی عمارت با ایوان مشهورش و ستونهای استوارش توجه شما را جلب میکند. سمت چپ عمارت، ساختمان قهوهخانه قرار دارد و در دو سوی ایوان، پلههایی برای ورود به ساختمان دیده میشود.
به طور کلی، نارنجستان قوام از باغ نارنجستان و چند ساختمان در بخشهای شمالی، شرقی و جنوبی تشکیل شده است. این عمارت در دوران قاجار در دو بخش اصلی شمالی و جنوبی ساخته شد؛ بخش شمالی، عمارت اصلی با ایوان دو ستونه مشهور است که محل اقامت حاکم و برگزاری مراسمهای تشریفاتی بود و بخش جنوبی شامل ۴ اتاق در جنوب شرقی و غرب است که محل اقامت خدمه محسوب میشد.
عکس از: سایت Flickr
در ادامه، به معرفی بخشهای مختلف نارنجستان قوام و توصیف زیباییهای آنها میپردازم تا دریابید چرا این مکان یکی از جذابترین جاهای دیدنی شیراز به شمار میرود.
ورودی با تزیینات مجلل
دیدنیهای باغ نارنجستان قوام شیراز از همان لحظه ورود آغاز میشود. ورودی، دیوارهای آجری و محکم است که با دری چوبی منبتکاریشده از چوب ساج، به فضای داخلی راه میدهد. دو سوی در، دو ازاره سنگی حجاریشده قرار دارد که بر روی آنها، طرح دو سرباز قاجار تفنگبهدست کندهکاری شده است.
بالای در ورودی، کتیبهای از مرمر صورتیرنگ وجود دارد که تاریخ احداث باغ قوام به سال ۱۳۰۵ قمری (دوران ناصرالدینشاه) همراه با آیاتی از قرآن بر آن کندهکاری شده است.
عکس از: علیرضا امین الرعیایی
اطراف کتیبه نیز اشعاری از آسوده، شاعر شیرازی، به چشم میخورد. این در چوبی، بازدیدکنندگان را به فضای سرپوشیده هشتیشکل هدایت میکند که سقف آن با آجرکاری، کاشیکاری و گچکاری زیبا آراسته شده است. در همین ورودی مجلل، فروشگاه کوچکی برای فروش سوغات و لوازم سنتی وجود دارد که میتوانید از آن یادگاری تهیه کنید.
حیاط اصلی و سرسبز
آن نارنجستان قوامی که از ابتدای مقاله به آن اشاره کردیم، همینجاست. فضایی وسیع میان عمارت شمالی و جنوبی که با نردههای آهنی احاطه شده است. این باغ بزرگ، پر از درختان نارنج و گلهای رنگارنگ، در دوران قاجار محصور شد و به همان شکل حفظ شده است.
از در ورودی که وارد باغ شوید، دو ردیف درختان نارنج بلندقامت مسیر را نشانتان میدهد. البته درختان دیگری نیز در باغ وجود دارد، اما بوی بهارنارنج در فصل بهار، بینظیر است. حیاط نارنجستان قوام از آن باغهایی است که هر سو نگاه کنید، زیبایی و رنگهای آن نفسگیر است.
از ابتدای مسیر، درست در میان باغ، حوضی سنگی باریک شما را به ایوان عمارت میرساند. این حوض مستطیلشکل طویل، با آبنماهای هندسی، جلوهای ویژه یافته است. اطراف حوض و آبنماها با گلکاریهای هنرمندانه احاطه شده، گویی گلهای رنگارنگ حوض را در آغوش گرفتهاند.
اگر از تماشای باغ سیر شدید، میتوانید به عمارت قوام بروید. برای رسیدن به عمارت، مسیر حوض را دنبال کنید. در انتها، به حوض بزرگ مستطیلی میرسید که روبهروی ایوان مشهور نارنجستان قوام قرار دارد؛ انعکاس عمارت در این حوض، همه چیز را رویاییتر میکند.
سایت سازمان گردشگری استان فارس امکان گردش مجازی در باغ نارنجستان قوام را فراهم کرده است، شما میتوانید به مراجعه به این آدرس، با شکل و شمایل کلی باغ آشنا شوید.
عکس از: علیرضا امین الرعیایی
تالار اصلی خانه
عمارت اصلی نارنجستان قوام شیراز با ایوانی بزرگ و دو ستون مرمری، بر اساس معماری دوران زندیه طراحی و ساخته شده است. تزیینات باشکوه آن، نشاندهنده اوج هنر دوران قاجار است. عمارت اصلی، بنایی دوطبقه با طبقه زیرزمین و ایوانی وسیع است.
این عمارت ۲۰ اتاق دارد که تمام اتاقها (به جز قسمت شرقی) به طور شگفتانگیزی به یکدیگر راه دارند. در گذشته، زیرزمین این بنا به عنوان اسلحهخانه و محلی برای انبار حبوبات، عرقیجات و برنج استفاده میشد.
ایوان عمارت
ایوان دیدنی عمارت نارنجستان قوام، یکی از شگفتیهای معماری دوران قاجار در ایران است. این ایوان بزرگ با دو ستون استوانهای سنگی از مرمر، رو به حوض و حیاط بهشتی نارنجستان ساخته شده است. ستونها با سرستونهای مقرنسکاریشده، چشماندازی زیبا ایجاد کردهاند.
جذابیت این ایوان نه تنها به عظمتش، بلکه به نقاشیها، آینهکاریها و کندهکاریهای بینظیرش بازمیگردد. سقف ایوان به هنرمندانهترین شیوه نقاشی شده است. در مرکز سقف، نقاشی مدال بزرگی قرار دارد که با ۶ منظره بیضیشکل اطرافش، جلوهای خیرهکننده یافته است.
عکس از: علیرضا امین الرعیایی
فضای اطراف این نقاشیها با طرحهای درهمتنیده گلوبوته، حیوانات و مناظر متنوع تزیین شده است. اکثر نقاشیهای عمارت و ایوان، اثر لطفعلیخان صورتگر، نقاش و مینیاتوریست دوران قاجار است. زیبایی حاشیه سقف با کاغذدیواری و عکسهای رنگی واردشده از اروپا دوچندان شده است.
از سقف ایوان که بگذریم، به کندهکاریهای دیوارهای پایین ایوان میرسیم. بر دیوارههای ایوان نارنجستان قوام، طرحهایی مانند نقش سرباز هخامنشی، مبارزه با موجودات افسانهای و غیره به صورت متقارن حجاری شده است. قسمت شاهنشین ایوان به طور مسحورکنندهای آینهکاری شده که این هنر با چنین ظرافتی در جای دیگری دیده نمیشود.
اتاقهای عمارت
در دو سوی ایوان عمارت، دو سری پله قرار دارد که از کف زمین به بلندی دو متر میرسد. این مسیرهای پلکانی شما را به بهارخواب و فضای داخلی عمارت هدایت میکند. بهارخواب، فضایی باز و مسطح است که اشراف کاملی به باغ نارنجستان دارد.
با توجه به رعایت اصل تقارن در معماری بنا، در هر دو سمت، یک سالن و یک اتاق بزرگ وجود دارد که کف آنها با کاشیهای سفید و آبی، فضایی لطیف و دلانگیز ایجاد کرده است. در برخی اتاقها، هنوز امکان بازدید از ابزار و مبلمان دوران گذشته وجود دارد و وسایل تاریخی متنوعی به نمایش گذاشته شده است.
اتاق اصلی عمارت، مجاور ایوان، اتاق رنگها و آینههاست. این اتاق به نام اتاق شاهنشین یا تالار آینه شناخته میشود که محل اقامت حاکم، خویشاوندان و مهمانان نزدیک او بود. اتاق اصلی با آینهکاریهای سقف، دیوارها و سراسر اتاق، فضایی عجیب و زیبا آفریده که برای بررسی جزئیات آن، ساعتها زمان لازم است.
حالا، وقتی از آینهکاری مجلل سخن میگویم، دقیقاً منظورم چیست؟ در این تالار، اگر سرتان را بلند کنید، با سقفی یکدست آینهکاریشده روبهرو میشوید، گویی سقف با آینه مفروش شده است؛ جالب اینکه طرح آینهکاری سقف، شباهت زیادی به فرشهای ایرانی دارد.
عکس از: سایت Flickr
زیبایی این تالار با درها و پنجرههای چوبی هلالیشکل و دریچههای ارسی که به ایوان اصلی راه دارد، کامل میشود. تمام شیشههای این پنجرهها، شیشههای رنگی به رنگهای قرمز، زرد، آبی و سبز هستند که نور خورشید را با رنگهای دلانگیز به داخل میتابانند. نورهای رنگی در آینههای سقف و دیوارها منعکس میشود و این لحظهای تصورنشدنی است که بدون بازدید حضوری، قابل توصیف نیست. تمام شیشههای رنگی بهکاررفته در این عمارت، از اروپا وارد شده بودند.
در انتهای سالن، پلههایی به چشم میخورد که به طبقه دوم راه میدهد. طبقه بالا ۴ اتاق دارد که دو اتاق آن مشرف به ایوان است و در گذشته برای اقامت مهمانان استفاده میشد.
عکس از: سایت Wikipedia
تزیینات عمارت اصلی
اگر بگویم تمام درها و پنجرههای عمارت اصلی از چوب گردو ساخته شدهاند، شگفتزده خواهید شد. تصور کنید بر تصاویر عمارت و ایوان زیبا، درها و پنجرههای چوبی با منبتکاری هندی و تزیین صدفهای خلیج فارس سوار شوند.
نمای بیرونی عمارت متقارن است و بالای عمارت، سه هلال به سبک معماری آن دوران ساخته شده که بر آنها تصاویری نقاشی شده است. بر هلال وسطی، بزرگترین بخش، تصویر سر دو شیر با صفحهای حاوی نوشته «نصر من الله و فتح قرب» در میان آنها قرار دارد.
این نوشته توسط دو فرشته از دو سوی حمل میشود. در هلالهای چپ و راست، کوچکتر، طرح پلنگی که آهویی شکار کرده، کشیده شده است. علاوه بر این طرحهای اصلی، زمینه با نقشهای زیبای اسلیمی پر شده است.
عکس از: سایت Tripadvisor
ازارههای اتاق اصلی و بخاری دیواری شاهنشین از مرمر است که سنگ آن از بهترین مرمرهای یزد و تبریز تهیه شده. بر بخاری، نقش داریوش هخامنشی حجاری شده و اطراف آن با رنگ طلایی تزیین یافته؛ همچنین، در گوشههای بخاری، تصویری از محمدرضاخان قوامالملک دیده میشود.
موزه اشیای عتیقه نارنجستان
همانطور که در بخش تاریخچه اشاره شد، عمارت نارنجستان قوام به مدت ده سال در اختیار موسسه آسیایی دانشگاه شیراز تحت سرپرستی پروفسور آرتور پوپ قرار داشت. پوپ تعدادی از اشیای عتیقه، کتابها و پژوهشهای خود را در این عمارت به نمایش گذاشت.
زیرزمین ضلع شمالی عمارت نارنجستان قوام پس از مرمت، به طور رسمی به موزهای وابسته به دانشکده هنر و معماری تبدیل شد و نام موزه نارنجستان قوام را گرفت. این موزه، محلی برای نگهداری اشیای عتیقه اهدایی پروفسور پوپ است که اشیای متنوعی مانند ظروف قدیمی، سکهها، تابلوها، کاشیکاریها و آثار باستانی کشفشده از حفاریهای نقاط مختلف ایران در آن به نمایش گذاشته شده است.
در حال حاضر، در موزه نارنجستان قوام، کتابخانهای وجود دارد که مجموعه کتابهای پروفسور پوپ در آن نگهداری میشود؛ این کتابها توسط او به دانشگاه شیراز اهدا شدهاند.
خانه عرقیها
خانه عرقیها، بخشی از عمارت نارنجستان قوام شیراز است که در ناحیه شرقی عمارت قرار دارد. این عمارت در گذشته با نام عمارت مکتبخانه شناخته میشد، اما بعدها خانوادههای مختلفی در آن ساکن شدند و از آن برای عرقگیری استفاده کردند؛ به همین دلیل، به خانه عرقیها معروف شد.
خانه عرقیها از نظر معماری، ساختار جذابی دارد، اما در طول سالها آسیبهای زیادی دیده و نیاز به مرمت دارد. در حال حاضر، این ساختمان در اختیار دانشگاه شیراز است و امکان بازدید از آن وجود ندارد.
عکس از: سایت Super stock
حمام گچینه
حمام گچینه، یکی از حمامهای قدیمی مشهور شیراز است که از طریق تونلی به نارنجستان قوام متصل شده و بخشی از آن به شمار میرود. این حمام در سال ۱۳۰۰ هجری شمسی ساخته شد و بعدها، بخش دیگری از آن کشف شد که احتمالاً حمام خصوصی قوام بوده و به حمام گچینه راه داشته است. سازمان میراث فرهنگی این بنا را در سال ۱۳۷۱ از شخصی به نام همدم خریداری کرد. لازم به ذکر است که در حال حاضر، امکان بازدید از حمام گچینه وجود ندارد.
ساختمان بخش جنوبی
ساختمانهای ضلع جنوبی نارنجستان قوام شامل دو راهرو است که یکی از آنها با هشتی در ورودی باغ به حیاط اصلی متصل میشود. دو سوی راهروها، دو ایوان سرتاسری با چهار ستون و دو نیمستون چوبی منبتکاریشده قرار دارد. دیوارهای ایوان به زیبایی گچکاری شده و کف آن با کاشیهای سفید و آبی پوشیده شده است.
سقف ایوان شرقی، ترکیبی از آینهکاری و نقاشی روی چوب است که متأسفانه در دوران آتشسوزی آسیبهای جبرانناپذیری دیده و قابل مرمت نیست. مقابل ایوانها، پنج پنجره سنگی به عنوان نورگیر ساخته شده که بر آنها با ظرافت حجاری شده است.
عکس از: سایت TAPPersia
دو سوی عمارت جنوبی، شش اتاق وجود دارد که در گذشته دیوانخانه حکومتی یا دفتر کار حاکم بود. ایوانهای موجود نیز اتاق انتظار برای مراجعان محسوب میشدند.
وسط ساختمان جنوبی، طاقنمای بزرگی همراه با دو طاقنمای کوچک ساخته شده که سطح آنها به سبک هنر دوران زندیه کاشیکاری شده است. طاقنمای بزرگ، تصویر سه خدمتکار با پوشش پیراهنمانند دوران زندیه را نشان میدهد.
هر کدام از این سه خدمتکار، لباسهای طرحداری به رنگ قرمز و زرد به تن دارند. خدمتکار وسطی، لباس زرد و کلاه به سر دارد و جامی در دست است. دو خدمتکار چپ و راست، در لباسهای قرمز با دستاری به سر ایستادهاند؛ یکی ظرف میوه و دیگری کاسهای در دست دارد.
عکس از: سایت Journey From A Small Room
بالای طاق، دو لچکی با مناظر شکارگاه، کاشیکاریها و مینیاتورهایی با مضامین مختلف مانند رستم و دیو سپید یا حمام گرفتن شیرین در چشمه قرار دارد که جلوهای زیبا آفریده است. ازارههای این بخش از عمارت نارنجستان قوام از مرمر سرخ است که بر آن نقش تختجمشید با دقت حجاری شده. لازم به ذکر است که ساختمان جنوبی از طریق پله به زیرزمین نارنجستان قوام راه دارد.
زیرزمینهای مختلف
نکته جالب توجه درباره زیرزمین نارنجستان قوام، به عنوان یکی از جاهای دیدنی شیراز، این است که از بخش جنوبی تا شمالی امتداد دارد. بنابراین، دنیای زیرزمینی نارنجستان قوام عظمتی خاص خود را دارد و زیرزمینی معمولی نیست.
حیاط نارنجستان قوام چهار ورودی به زیرزمین دارد که دو ورودی با سنگ مسدود شده است. ساختار زیرزمین در شمال و جنوب کاملاً قرینه است و مرمت آجرکاریهای آن پیش از انقلاب، ۴ سال زمان برد. در گذشته، خانههای اشراف از طریق زیرزمین به هم متصل بودند و این زیرزمین نیز مستقیماً به عمارت اصلی راه داشت.
عکس از: علیرضا امین الرعیایی
زیرزمین ایوان شرقی، آشپزخانه بود که کانال آبی نیز داشت. سقف این بخش با آینهکاری، گچکاری و نقاشی تزیین شده بود. مسیر زیرزمینی آشپزخانه به عمارت، انتقال سریع و راحت غذا به محل سکونت حاکم را ممکن میساخت.
بخش جنوبی زیرزمین، مختص اسلحهخانه و بخش شمالی، محلی برای نگهداری حبوبات، عرقیجات و برنج بود. در قسمت غربی زیرزمین، درست زیر اتاق آینهکاری، تنها بخش قابل نشستن زیرزمین قرار داشت که در تابستان استفاده میشد.
این بخش به شاهنشین معروف بود. در هیچ فصلی از وسایل گرمایشی در زیرزمین استفاده نمیشد، زیرا سیستم تهویه هوا به گونهای طراحی شده بود که دمای زمستان و تابستان نزدیک به هم باشد.
عکس از: علیرضا امین الرعیایی
خانه زینتالملک
یکی از خانههای نارنجستان قوام، مختص زینتالملک قوامی، دختر حبیباللهخان قوامالملک چهارم بود که امروزه در بخش غربی بنا قرار دارد. عمارت زینتالملک پس از مرگ او به وارثانش رسید و آنها آن را برای برپایی موزه فروختند. این عمارت امروزه به موزه مشاهیر تبدیل شده است.
خانه زینتالملک آن بخشی از نارنجستان قوام است که در دوران انقلاب دچار آتشسوزی شد و در دوران جنگ تحمیلی نیز به دلیل اسکان خانوادههای آسیبدیده، آسیبهای غیرقابل جبرانی دید.
گشتی در معماری حیرتانگیز بنا
باغ نارنجستان قوام، یکی از مهمترین جاهای دیدنی شیراز است که در دوران ناصرالدینشاه قاجار ساخته شده. باغ نارنجستان، این جاذبه گردشگری شیراز، به سبک قاجار و بنای داخلی آن با الهام از معماری دوران زندیه طراحی شده است.
اگر از درب ورودی با دقت به شمایل کلی بنا بنگرید، متوجه رعایت اصل تقارن در ساختار آن خواهید شد؛ ایوان ساختمان در وسط عمارت قرار گرفته و فضاهای دو سوی آن همراه با اتاقها کاملاً متقارن ساخته شده است.
عکس از: سایت Flickr
به طور کلی، در ساخت نارنجستان قوام، هنرهای متنوع و بینظیر هنرمندان اصیل ایرانی به کار رفته که در ادامه به آنها اشاره میکنم:
همانطور که در توصیف بخشهای مختلف نارنجستان قوام توضیح دادم، نقاشی یکی از ارکان اصلی طراحی این بنای تاریخی است. دیوارها و اتاقهای عمارت با نقشونگارهای هنرمندانه تزیین شده است.
یکی از شگفتیهای عمارت نارنجستان، اتاق آینه و شاهنشین آن است. این اتاق، شگفتی خود را مدیون آینهکاریهای بینظیر بنا است که با روشهای گوناگون بر سقف جای گرفته است.
تمام درها و ستونهای چوبی عمارت نارنجستان از چوب ساخته شده و با طرحهای اسلیمی و ترنج معرقکاری شده است.
سقف هشتی ورودی نارنجستان قوام، نمونهای زیبا از ظرافت مقرنسکاری ایرانی است.
عکس از: علیرضا انصاری
آجرکاریهای نارنجستان قوام با روشهای چیدمانی متنوع مانند شطرنجی، بندسنگ، خفته و راسته و غیره، در باغ و فضای عمارت، زیبایی خاصی آفریده است.
نمای داخلی ضلع جنوبی نارنجستان قوام، طبق توضیحات قبلی، شامل طرحهای متنوعی مانند سه خدمتکار، بلقیس ملکه سبا و غیره است که با دقت کاشیکاری شده است.
ازارههایی بر سنگهای مرمرین با طرحهای گوناگون مانند تختجمشید، سربازان قاجار و غیره که حجاری شده، یکی دیگر از هنرهای بهکاررفته در نارنجستان قوام است.
بهترین زمان بازدید از نارنجستان چه وقت است؟
زیبایی بیمانند شیراز در فصل بهار بر همگان آشکار است. فصل بهار در همه شهرها جلوهای خاص دارد، اما در شیراز متفاوت است. بهترین ماه برای سفر و بازدید از نارنجستان قوام، اردیبهشت است. عطر بهارنارنج در هوا پراکنده میشود و آبوهوای مطبوع شیراز، حالتان را تازه میکند. البته در این فصل، گردشگران بسیاری برای بازدید از جاهای دیدنی شیراز به شهر سفر میکنند و احتمال شلوغی نارنجستان قوام وجود دارد.
عکس از: سایت Greeting Iran
اگر به دنبال بازدید در آرامش و خلوت بیشتری هستید، نارنجستان قوام در سایر فصلهای سال نیز شگفتیهای فراوانی برایتان دارد. بنابراین، برای برنامه سفر به شیراز، خود را به فصل خاصی محدود نکنید.
ساعت بازدید از این بنا چه زمانی است؟
بازدید از نارنجستان قوام، به عنوان یکی از جاهای دیدنی شیراز، هر روز به جز ایام سوگواری و تعطیلات رسمی، از ساعت ۸ صبح تا ۹ شب امکانپذیر است. هزینه بلیط نارنجستان قوام برای گردشگران ایرانی ۵ هزار تومان و برای گردشگران خارجی ۵۰ هزار تومان است.
عکس از: سایت Flickr
نارنجستان قوام کجاست؟
آدرس نارنجستان قوام شیراز: استان فارس، شیراز، خیابان لطفعلیخان زند، نرسیده به خیابان زینبیه (فلکه الغدیر)
نارنجستان قوام روی گوگل مپ
مسیر دسترسی به نارنجستان قوام
دسترسی به نارنجستان قوام شیراز از طریق وسایل حملونقل عمومی مانند اتوبوس و مترو امکانپذیر است. اگر قصد استفاده از اتوبوس دارید، خطوطی را انتخاب کنید که پایانه ولیعصر در مسیرشان باشد. ایستگاه ولیعصر در فاصله یک کیلومتری نارنجستان قوام قرار دارد و با پیادهروی کوتاهی به آنجا میرسید.
اگر برای بازدید از نارنجستان قوام، مترو را ترجیح میدهید، مترویی سوار شوید که در ایستگاه ولیعصر توقف کند. این ایستگاه نیز مانند خطوط اتوبوس، در فاصله یک کیلومتری باغ نارنجستان است.
عکس از: سایت Flickr
البته، میتوانید از خودروی شخصی استفاده کنید. برای دسترسی آسان به نارنجستان قوام، از لوکیشن آن روی گوگل مپ بهره ببرید. توجه کنید که در ساعات شلوغ، خیابان لطفعلیخان با کمبود جای پارک روبهرو است و ممکن است مجبور شوید خودرو را در فاصلهای دورتر پارک کنید.
روشنی، من، گل، آب[۲]
همانطور که مشاهده کردید، نارنجستان قوام بخشهای متنوعی دارد؛ هر بخش داستانی و شگفتی منحصربهفرد خود را دارد که بهتر است خودتان از نزدیک ببینید و تجربه کنید. هر ساله، گردشگران ایرانی و خارجی بسیاری در بهار برای بازدید از این باغ و بنای تاریخی به شیراز سفر میکنند.
نارنجستان قوام، عمارتی بزرگ با درها و پنجرههای چوبی، اتاقهای آینهکاریشده و شیشههای رنگارنگ است که منظره ایوان آن، همه آنچه از زندگی میتوان انتظار داشت را به تصویر میکشد. آرامش، روشنی، گل و آب… فقط جای شما خالی است!
[۱]بخش سنگی از دیوار اتاق یا ایوان است که از کف طاقچه تا روی زمین باشد.
[۲] سهراب سپهری
سوالات متداول
نارنجستان قوام کجاست? نارنجستان قوام در خیابان لطفعلیخان زند، شیراز، واقع شده است.
بهترین زمان برای بازدید از نارنجستان قوام کی است؟ بهترین زمان برای بازدید از نارنجستان قوام، فصل بهار به ویژه اردیبهشت ماه است.
ساعت بازدید از نارنجستان قوام چه زمانی است? نارنجستان قوام هر روز از ساعت ۸ صبح تا ۹ شب، به جز ایام سوگواری و تعطیلات رسمی، باز است.
نارنجستان قوام چه نوع آثاری را به نمایش میگذارد؟ نارنجستان قوام شامل آثار هنری نظیر گچبری، نقاشی، آینهکاری و آثار عتیقه است.
چگونه میتوان به نارنجستان قوام دسترسی پیدا کرد؟ دسترسی به نارنجستان قوام از طریق اتوبوس و مترو ممکن است و ایستگاه ولیعصر در فاصله یک کیلومتری قرار دارد.
