معرفی مسجد مشیر
معرفی مسجد مشیرمسجد مشیر شیراز، یکی از شاهکارهای معماری دوره قاجار در شهر شیراز به شمار میرود. این بنای تاریخی در خیابان قاآنی شمالی، نزدیک به بازار ارمنیها و محله ارمنیها واقع شده است. در واقع، میرزا ابوالحسنخان مشیرالملک، که در آن دوران وزیر بود، تصمیم گرفت این بنا را بین سالهای ۱۲۲۷ تا ۱۲۳۶ هجری شمسی احداث کند تا امروزه به یکی از جاهای دیدنی شیراز تبدیل شود.
معماری مسجد مشیر چنان خیرهکننده است که هر بینندهای را مجذوب خود میسازد و زیباییهای معماری اصیل ایرانی-اسلامی را به نمایش میگذارد. کارشناسان معتقدند که مسجد مشیرالملک از نظر استحکام، حوض حیاط و ستونهای سنگیاش، پس از مسجد وکیل، بینظیر و بیرقیب است. مسجد مشیر در محله سنگ سیاه شیراز قرار دارد که یکی از محلههای قدیمی این شهر است و از دوران کریمخان زند تاکنون پابرجا مانده. در آن زمان، محلهها کوچکتر بودند و حصار شهر محدودتر، بهطوری که محله سنگ سیاه با محله درب کازرون ادغام شد و از آن پس به این نام شناخته میشود.
در این محله تاریخی و دیدنی شیراز، جاذبههایی چون امامزاده بیبی دختران، مسجد ایلخانی، حمام ایلخانی، بازارچه ارامنه شیراز، کلیسای سنگ سیاه، حسینیه کردها، خانه فروغالملک، خانه سعادت، خانه رضائیان، بازارچه حاج زینل و بقعه سید تاجالدین غریب وجود دارد. حالا چرا به این محله سنگ سیاه میگویند؟ نام سنگ سیاه از آرامگاه دانشمند بزرگ «عمر بن عمان»، معروف به «سیبویه» گرفته شده که قبر او با سنگی کاملاً سیاه پوشیده بود.
بنای مسجد مشیر شیراز شامل چند شبستان و حجرههای دوطبقه است که در گذشته برای طلبههای علوم دینی استفاده میشد. در کتاب «شیراز دلنواز» آمده که ابوالحسن مشیرالملک علاوه بر این مسجد بینظیر، حسینیهای باشکوه به نام حسینه مشیر ساخته و بخشی از اموال خود را وقف آلعبا کرده است. از جذابیتهای ویژه مسجد مشیر، که بازدید از آن حس تاریخی ناب و عمیقی به شما میدهد، نگهداری ظروف قدیمی بهجامانده از دوران قاجار در گوشهوکنار این بنای دیدنی است. این ظروف عمدتاً برای مراسم عزاداری محرم و صفر به کار میرفتهاند و مشاهده آنها تجربهای آموزنده است.
مسجد مشیرالملک از نظر نوع ساخت، ستونهای سنگی حجاریشده، معماری، تزئینات فاخر و شبستانهایش، پس از مسجد وکیل، یکی از زیباترین مساجد شهر شیراز است. این بنا در تاریخ ۲۵ اردیبهشت ۱۳۵۱، با شماره ثبت ۹۱۱، به عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است. نگاهی به بخشهای مختلف مسجد مشیر
هر گوشه از مسجد مشیر رازها و زیباییهای خود را دارد و شما را شیفته میکند، اما به طور کلی، شبستان کوچک شمالی با کاشیهای رنگارنگ و مقرنسکاریهایش، نهایت زیبایی را پیش چشمان هر بازدیدکنندهای به نمایش میگذارد. همچنین، دو گلدسته با کاشیکاری بینظیر بر فراز این شبستان، شکوه مسجد مشیرالملک را دوچندان میکند.
طراحی و معماری مسجد مشیر شیراز چنان چشمنواز است که گردشگران داخلی و خارجی بسیاری را برای تماشای ظرایف و زیباییهایش به شیراز میکشاند.
ورودی مسجد
ورودی اصلی مسجد مشیر در ضلع شرقی بنا قرار دارد و از سمت بازارچه ارامنه باز میشود. این ورودی به هشتی خاصی متصل است که هم مشرف به حیاط مسجد است و هم مسیر را به دو بخش تقسیم میکند.
مسیر سمت راست به حیاط، سرویس بهداشتی، چایخانه و راهپلهنشین مردانه منتهی میشود، در حالی که سمت چپ به سرویس بهداشتی، چایخانه و راهپلهنشین زنانه میرسد. همچنین، ورودی داخلی مسجد مشیرالملک با ستونهای سنگی مارپیچ، زیبایی بنا را بلافاصله پس از ورود به چشم میآورد. حیاط و حوض
همانطور که اشاره شد، پس از ورود از درب اصلی مسجد مشیر، حیاط قابل مشاهده است و در وسط آن، حوضی مستطیلشکل به طول ۲۵ و عرض ۱۰ متر قرار دارد که کاملاً از سنگ یکپارچه ساخته شده و در گذشته با آب خیرات پر میشد.
محراب
محراب مسجد مشیر به شکلی بینظیر کاشیکاری شده و درون آن، سنگ مرمری با سوره توحید به خط نسخ (نَسْخ) قرار دارد. این بخش یکی از دیدنیترین و معنویترین قسمتهای مسجد مشیرالملک به شمار میرود.
شبستان
در بخش شمالی مسجد مشیر، شبستان کوچکی با کاشیهای رنگی منقوش و زیبا تزیین شده است؛ سقف دو گوشه شمالی آن با کاشیهای دیگر مقرنسکاری شده. پیشانی این شبستان، طاقنمایی مرتفع است که آیات قرآنی با خط ثلث (ثُلُث) درشت و عالی بر آن نوشته شده و بر بالای آن، دو گلدسته کاشیکاریشده فوقالعاده زیبا وجود دارد.
به شبستان شمالی مسجد مشیرالملک، مقصوره نیز میگویند که بر چهار ستون سنگی استوار است. در ضلع جنوبی این شبستان، محراب کاشیکاریشدهای قرار دارد و در میانه آن، چاه آبی بزرگ و عمیق که در تابستان فضا را خنک میکرد. البته در سمت شرقی مسجد مشیر شیراز، طاقنمایی بلند دیده میشود که به طور بینظیر با کاشی مقرنسکاری شده و کتیبهای قرآنی به خط ثلث بر آن نوشته شده. پشت این طاقنما، دالان و درب بزرگی است که به بازارچه ارامنه باز میشود.
در کل، مسجد مشیر سه شبستان برای فصول مختلف دارد: - شبستان غربی که شبستانی تابستانی است؛ در ضلع شرقی آن، ایوان بزرگی قرار دارد که از تابش مستقیم خورشید جلوگیری میکرد. سقف این شبستان دولایه است و دیواره غربی نیز به دلیل دولایه بودن، نور آفتاب عصر را مهار میکرد.
- شبستان جنوبی شبستانی بهاری است و دارای دربها و پنجرههای متعدد؛ در سقف آن نیز پنجرههایی برای افزایش خنکی فضا تعبیه شده است.
- شبستان شمالی شبستانی زمستانی است و در زمستانهای سرد، با چند منقل زغال گرم میشد. این شبستان بدون پنجره ساخته شده و تنها دو درب کوچک در انتهای راهرو دارد. کف آن ۶۰ سانتیمتر بالاتر از کف اصلی مسجد است تا گرما را حفظ کند.
در سقف این شبستان، حفرههایی برای خروج دود منقلها وجود دارد، اما به دلیل بلندی ایوان شمالی مقابل آن، جریان باد کمی حس میشود.
شاهنشینهای زنانه و مردانه
اطراف مسجد مشیر، در چند نقطه، پلکانهایی برای دسترسی به طبقه دوم و برخی به پشتبام بنا شده است. در طبقه دوم مسجد مشیرالملک، که تنها در ضلعهای شمالی و شرقی (و نه جنوبی) ساخته شده، اتاقهایی وجود دارد که بیشترشان به هم متصل هستند.
نورگیرهای این اتاقهای طبقه دوم در سقف قرار دارند و به صورت شیشهای با ارتفاع ۵۰ تا ۸۰ سانتیمتر از کف پشتبام ساخته شدهاند. چایخانه
چایخانه مردانه در سمت راست ورودی مسجد و چایخانه زنانه در سمت چپ مسجد مشیر قرار دارد. این مکانها عمدتاً برای پذیرایی از بازدیدکنندگان، به ویژه در ماههای محرم و صفر، استفاده میشدند.
ایوانها
در بخشهای شمالی، شرقی و غربی صحن مسجد مشیر، ایوانهایی زیبا و خلاقانه از نظر معماری ساخته شده است. ایوان شمالی مسجد مشیرالملک، معروف به طاق چهارکاسه، یکی از شاهکارهای معماری ایرانی-اسلامی است که با کاشیکاری، مقرنسکاری، کتیبههای زیبا، محراب و ازاره سنگی تزیین شده و بر فراز آن، دو گلدسته معروف مسجد مشیر شیراز و ساعت تاریخیاش قرار دارد.
در پیشانی ایوان شمالی، کتیبهای قرآنی به خط ثلث عالی با تاریخ ۱۲۷۰ هجری قمری وجود دارد. مقرنسکاریهای این ایوان نه تنها زیبا هستند، بلکه کارکرد گرمایشی برای شبستان زمستانی دارند. ایوان شمالی مسجد مشیر به طاق مروارید نیز شهرت دارد.
مقابل ایوان غربی و به قرینه آن، ایوان شرقی قرار دارد که با کاشیکاری، مقرنسکاری و کتیبه قرآنی تزیین شده و از طریق دالان و درگاهی بزرگ به بیرون مسجد راه دارد. اما ایوان غربی، علاوه بر این تزیینات، پشت آن شبستان بزرگی است که طاق و گنبدش بر ۱۰ ستون سنگی یکپارچه با تراش پیچپیچ قرار گرفته. در ضلع جنوبی ایوان غربی نیز محرابی کاشیکاریشده وجود دارد که بر آن عبارت «حسب الفرمایش جناب مشیرالملک مملکت فارس کتیبه العبد الجانی علی عسکر الارسنجانی ۱۲۸۹» نوشته شده است.
پشتبام
از طریق پلکانهای مختلف در مسجد مشیر، میتوان به طبقه دوم و شاهنشینها و سپس به پشتبام رسید. نور اتاقهای شاهنشین از شیشههای پشتبام تأمین میشود که جلوهای خاص به این فضا میبخشد.
ساعت مسجد مشیر
ساعت مسجد مشیر، که این بنا را فراتر از زیباییهای معماریاش مشهور کرده، اولین ساعتی است که به شهر شیراز وارد شد. این ساعت ساخت انگلستان است و هر ۱۵ دقیقه یک زنگ و رأس هر ساعت به تعداد آن ساعت زنگ میزند.
صدای زنگ ساعت مسجد مشیر در دوران گذشته، زمانی که شیراز وسعت کمی داشت، در بیشتر نقاط شهر شنیده میشد و نقش اطلاعرسانی داشت. صفحه این ساعت از جهتهای غربی و شرقی مسجد قابل مشاهده است. عددهای ساعت مسجد مشیر ابتدا انگلیسی بودند، اما به تأکید میرزا ابوالحسن مشیرالملک به زبان فارسی، به اعداد فارسی تبدیل شدند که این ویژگی آن را خاصتر میکند.
اطراف این ساعت با بیش از ۱۷۰ سال قدمت، با کاشیکاری و معرقکاری تزیین شده و جلوهای زیبا به آن بخشیده است. جالب است بدانید این ساعت قدیمیترین ساعت شیراز است و در دوران قاجار، تنها دو ساعت بر فراز بناهای تاریخی نصب شد: یکی ساعت مسجد مشیرالملک و دیگری ساعت حرم شاهچراغ. پس تعجبی ندارد که این ساعت جذاب به یکی از جاهای دیدنی و مکانهای گردشگری شیراز تبدیل شده و تاریخچهای طولانی را به زبانی ساده بازگو میکند!
بهترین زمان بازدید از مسجد مشیر
بهترین زمان سفر به شیراز، فصل بهار است که با عطر نارنج آغاز میشود، به ویژه اردیبهشتماه، که بازدید از مسجد مشیر و زیباییهایش ایدهآل است. در این فصل، میتوانید از شبستان بهاری آن لذت ببرید و تجربهای کامل از این بنای تاریخی شیراز داشته باشید.
ساعات بازدید از مسجد مشیر
مسجد مشیر همهروزه از ساعت ۹ صبح تا ۱۷ باز است و زمان پیشنهادی بازدید حدود ۱ ساعت است.
آدرس مسجد مشیر
مسجد مشیر در استان فارس، شیراز، محله سنگ سیاه، خیابان قاآنی، کوی دربند مشیر و کنار بازارچه ارامنه واقع شده است.
برای دسترسی به مسجد مشیر میتوانید از نقشه مترو (مترو) شیراز نیز استفاده کنید.
مسجد مشیر، آخر تکنولوژی عصر قاجار!
در سفر به شیراز، بازدید از مسجد مشیر در کنار دهها جاذبه دیگر این شهر تاریخی و جذاب، واجب است. مسجدی که زمانی به خاطر ساعت انگلیسی بالای ایوانش – که آخرین تکنولوژی آن دوران بود – مشهور بود،如今 ساعتی خوابیده بر طاقش، ابتداییترین تکنولوژی قرن ما به نظر میرسد!
اما فراتر از ساعت فرنگی با اعداد فارسی مسجد مشیرالملک، معماری و تزیینات داخلی آن نیز شگفتانگیز است. نیازی نیست کارشناس معماری باشید تا با دیدن سقفها، طاقها و دیوارهایش، از زیباییشان حیرتزده شوید! در واقع، مسجد مشیر شیراز در کنار مسجد نصیرالملک و حرم شاهچراغ، یکی از منابع بینظیر گردشگری برای درک واقعی معماری ایرانی-اسلامی، در کنار عطر نارنج شیراز و رازهای پنهان آن است!
سوالات متداول
مسجد مشیر شیراز در کجا قرار دارد؟ مسجد مشیر شیراز در محله سنگ سیاه، خیابان قاآنی شمالی و نزدیک به بازار ارامنه واقع شده است.
معماری مسجد مشیر چگونه است؟ معماری مسجد مشیر بسیار زیبا و خیرهکننده است و از تزئینات فاخر و ستونهای سنگی حجاریشده بهرهمند است.
بهترین زمان برای بازدید از مسجد مشیر چه زمانی است؟ بهترین زمان برای بازدید از مسجد مشیر فصل بهار، بهویژه ماه اردیبهشت است.
ساعات بازدید از مسجد مشیر چه موقعتی دارد؟ مسجد مشیر همهروزه از ساعت ۹ صبح تا ۱۷ باز است.
چرا به محله سنگ سیاه این نام داده شده است؟ نام سنگ سیاه از آرامگاه دانشمند بزرگ «عمر بن عمان»، معروف به «سیبویه» گرفته شده که قبر او با سنگی کاملاً سیاه پوشیده بود.
