۱- خانه صابر؛ ظرافت و زیبایی قرینهسازی در معماری
خانه صابر یکی از زیباترین بناهای تاریخی شیراز به شمار میرود که متعلق به تاجری شیرازی به نام حسنعلی صابر سنگری بوده است. زمان ساخت این خانه با اواخر دوره زندیه و اوایل دوران قاجار همخوانی دارد و در زمان خود، نوآوریهایی در طراحی و معماری را به نمایش گذاشته است.
این بنای تاریخی بر پایه اصل قرینهسازی طراحی شده و دقت و ظرافت در اجرای آن شایسته تحسین است. قرینگی به گونهای دقیق و هنرمندانه در این خانه پیادهسازی شده که از بالای بام، پلانی کاملاً متقارن با جزئیات موازی و فاصلههای یکسان از محور مرکزی مشاهده میشود.
علاوه بر قرینگی منحصربهفرد، تزیینات دیگری مانند گچبری، آجرکاری، کاشیکاری، مشبککاری، معرقکاری و گرهچینی، جلوهای باشکوه به این عمارت بخشیدهاند. این مجموعه یکی از برجستهترین جاهای دیدنی شیراز است و مانند دیگر خانههای اصیل ایرانی، از بخشهای اندرونی و بیرونی با جزئیات کامل تشکیل شده است.
حیاط مرکزی، حوض، اتاقهای سهدری و پنجدری، ایوان با ستونهای چوبی، سقفهای چوبی و عناصر مشابه، این بنا را به یکی از باصفاترین و هنرمندانهترین جاذبههای تاریخی شیراز تبدیل کردهاند. امروزه این مکان به عنوان خانه هنر شیراز (House of Art Shiraz) فعالیت میکند و نمایشگاههایی از آثار هنرمندان شیرازی در آن برپا میشود.
آدرس: روبروی شاهچراغ، محله سرباغ، بنبست کدخدا شیراز، پلاک ۶۲
موقعیت خانه صابر بهروی نقشه گوگل
۲- خانه سعادت؛ موزه خاتم در شیراز
خانه سعادت یکی از جذابترین عمارتهای تاریخی شیراز است که در بافت قدیمی شهر و محله سنگ سیاه واقع شده و میزبان گردشگران است. این خانه متعلق به تاجرزادهای به نام حاج میرزا آقا سعادت، فرزند سید علیاکبر، بوده است. این بنا از زیباترین خانههای قجری با نقشهای خوشسبک است و یکی از چشمگیرترین جاذبههای تاریخی شیراز به حساب میآید.
تزیینات این خانه بر پایه معماری اصیل ایرانی، بسیار دلربا هستند و میتوانید هنرهایی مانند کاشیکاری، گچکاری، آجرکاری، حجاری و گرهچینی را در آن مشاهده کنید. دو ورودی در ضلع شرقی و جنوبی، راهرو، حیاط، اتاقهای سهدری و پنجدری، زیرزمین و عناصر مشابه، از اجزای اصلی این عمارت هستند.
امروزه خانه سعادت به عنوان موزه خاتم (Khātam Museum) فعالیت میکند و با بازدید از آن، هم از معماری تاریخی لذت میبرید و هم مجذوب زیبایی هنر خاتمکاری میشوید. این بنای تاریخی در سال ۱۳۸۴ مرمت شده و برای بازدید عمومی آمادهسازی شده است.
هزینه بازدید: رایگان
آدرس: منطقه ۸ شهرداری، بلوار دستغیب، گذر سنگ سیاه
موقعیت خانه سعادت بهروی نقشه گوگل
۳- خانه فروغ الملک؛ موزه هنرهای تجسمی شیراز
خانه فروغ الملک از خانههای اواخر دوره قاجار در شیراز است که در محله سنگ سیاه و کنار بقعه بیبی دختران قرار دارد. این بنا سه طبقه دارد و شامل شاهنشین، اتاق پنجدری، حوضخانه، آشپزخانه، اصطبل و عناصر مشابه است. مانند دیگر خانههای قجری، با تزیینات خاص معماری سنتی ایرانی زینت یافته است.
آجرکاری، گچکاری، مشبککاری، کاشیکاری و هنرهای مشابه، از ویژگیهای برجسته این خانه زیبا و سنتی هستند. امروزه به عنوان موزه مشکینفام شیراز یا موزه هنرهای تجسمی (Visual Arts Museum) شناخته میشود و گاهی موزه هنرهای معاصر نیز نامیده میشود. آثار هنرمندانی مانند عکاسان، نقاشان و خطاطان را در موزه معاصر شیراز میتوانید تماشا کنید.
آدرس: گذر تاریخی سنگ سیاه، خانه فروغ الملک
موقعیت خانه فروغ الملک بهروی نقشه گوگل
۴- خانه منطقی نژاد؛ موزه موسیقی در خانه های تاریخی شیراز
خانه منطقی نژاد یکی از بناهای تاریخی شیراز از دوران قاجار است که در نزدیکی شاهچراغ واقع شده. این عمارت در گذشته از خانههای اعیانی شیراز بوده و شکوهی بینظیر دارد. ساخت آن به اواخر دوره قاجار بازمیگردد و متعلق به یکی از تجار برجسته شیراز بوده است. تزیینات و طراحی چشمگیر، زیبایی آن را دوچندان کرده است. از ویژگیهای خاص این خانه، ورودی آن است؛ جایی که تاجر خوشذوق از پارچهای ارزشمند هندی استفاده کرده و کتیبههایی قرآنی بر سردر نصب نموده است.
یکی دیگر از جاذبههای این خانه باصفا، حیاط سرسبز آن با گلدانهای شمعدانی است. تختهای چوبی نشیمن و حوض مستطیلی آبی، این حیاط را دلانگیزتر کردهاند. کافی است لحظهای بر تختها بنشینید و آرامش خانههای سنتی قدیمی را احساس کنید، گویی به دوران پدربزرگها و مادربزرگها سفر کردهاید.
نقاشیهای دیواری شاهنشین این خانه بسیار دیدنی هستند. علاوه بر آن، آینهکاری نیز در عمارت به کار رفته است. گچبری، شیشههای رنگی و نقاشی بر بادگیر سقف اتاق شاهنشین، از دیگر تزیینات معماری قجری این بناست.
امروزه موزه موسیقی (Music Museum) در این خانه مستقر است و شامل سازهای قدیمی، کارگاه ساخت ساز، اتاقهای شنیداری و دیداری، آرشیو موسیقی صوتی و تصویری، اسناد دستنوشته و تندیس هنرمندان میشود. این موزه گاهی به عنوان موزه آواها و نواها در میان جاهای دیدنی شیراز شناخته میشود.
آدرس: منطقه ۸ شهرداری، بلوار دستغیب، نزدیک مسجد نو
موقعیت خانه منطقی نژاد بهروی نقشه گوگل
۵- خانه ضیائیان؛ تعریفی از زیبایی و سادگی
خانه ضیائیان در محله تاریخی سنگ سیاه شیراز واقع شده و متعلق به یکی از شخصیتهای برجسته شهر به نام ضیایی بوده است. این بنا از دوران قاجار در بافت تاریخی شیراز حفظ شده و بیش از صد سال قدمت دارد.
ویژگی برجسته این خانه، زیبایی آن در عین سادگی و عدم وجود تزیینات پیچیده خانههای اعیانی است؛ اما کاشیکاری هفترنگ در آن بسیار چشمگیر است و تنوع رنگها، جلوهای شگفتانگیز ایجاد کرده. این ترکیب سادگی معماری و هنر کاشیکاری، زیبایی دلنشینی به بنا بخشیده است.
در بازدید از این خانه، داستانهای نقشبسته بر کاشیهای رنگارنگ و لعابدار شما را مجذوب خواهند کرد. این کاشیها بر دیوار حیاط، حاشیه درها و پنجرهها به کار رفتهاند. شاهنشین، اتاقهای چهاردری و سهدری، ایوان، مطبخ، حمام، سرداب و عناصر مشابه، اجزای اصلی این عمارت هستند. خانه ضیائیان در دهه هشتاد شمسی مرمت شده و如今 به عنوان هنرسرای شیراز (Art House Shiraz) فعالیت میکند.
هزینه بازدید: رایگان
آدرس: منطقه ۸ شهرداری، محله تاریخی سنگ سیاه، خیابان قاآنی شمالی، کوچه مقنیها
موقعیت خانه ضیائیان بهروی نقشه گوگل
۶- خانه توکلی؛ کاشیهایی با داستان حضرت یوسف
خانه توکلی یکی دیگر از بناهای تاریخی شیراز از دوره قاجار است که مساحتی حدود ۳۰۰ مترمربع دارد. پنجرههای مشبک از ویژگیهای معماری آن هستند و برای عبور نور و ایجاد تهویه طبیعی به کار رفتهاند. مانند بسیاری از خانههای قجری، این بنا ایوانی رو به حیاط دارد. یکی از جاذبههای خاص آن، زیرزمین است که با کاشیکاریهای هفترنگ و معرق، روزگاری قهوهخانه سنتی بوده است.
کاشیهای دیوار زیرزمین، داستان حضرت یوسف را روایت میکنند، اما شخصیتها به سبک پوشش دوران قاجار تصویر شدهاند!
کاشیکاری هفترنگ در حیاط نیز به کار رفته و چهرههایی مانند شاه اسماعیل و سلیمان نبی بر آنها نقش بسته است. ورودی و دالان، حیاط مرکزی با بنای چهارطرفه، ایوان، حوض، اتاقها، مطبخ، قهوهخانه و اصطبل، از اجزای اصلی این خانه هستند.
آدرس: محله قدیمی گودعربان، خیابان لطفعلیخان زند، کوچه ۱۸۴، پلاک ۸
موقعیت خانه توکلی بهروی نقشه گوگل
۷- خانه زینتالملک؛ از خانه های تاریخی شیراز در همسایگی باغ نارنجستان
کنار باغ نارنجستان قوام، خانه زینت الملک از بناهای تاریخی شیراز در دوران قاجار قرار دارد. یکی از جذابیتهای معماری این بنای سنتی، ارتباط زیرزمینی آن با باغ نارنجستان است که به دلیل قرارگیری خانه در بخش اندرونی باغ قوام در گذشته ایجاد شده. این بنا با سبک معماری اصیل ایرانی ساخته شده و با آینهکاری، گچبری، کاشیکاری، نقاشی بر سقف چوبی و عناصر مشابه، زینت یافته است.
به این عمارت، موزه مادام توسو (Madame Tussauds Museum) نیز میگویند، به دلیل وجود تندیسهای مشاهیر در آن. تندیسهایی از شاپور اول ساسانی، کریمخان زند، سعدی، باباکوهی، ملاصدرای شیرازی و غیره، از گنجینههای این موزه هستند.
آدرس: محله گودعربان، خیابان لطفعلیخان زند، جنب نارنجستان قوام محله گودعربان، خیابان لطفعلیخان زند، جنب نارنجستان قوام
موقعیت خانه زینت الملک بهروی نقشه
۸- خانه صالحی؛ موزه لباس شیراز
خانه تاریخی صالحی، مانند دیگر خانههای خوشسبک و قدیمی شیراز از دوران قاجار، در شهر حفظ شده است. طرح آن مانند عمارتهای سنتی ایرانی، شامل بخشهای اندرونی و بیرونی است. امروزه به عنوان موزه لباسهای سنتی شیراز (Traditional Clothing Museum) فعال است.
پس از عبور از ورودی، به حیاطی میرسید که حوضی در مرکز آن قرار دارد و در سه ضلع، اتاقهای سهدری و پنجدری دیده میشود. هنر کاشیکاری با طرحهای اسلیمی، گلمرغی و تصاویر پادشاهان دوران مختلف، در این خانه اجرا شده است. گرهچینی، گچکاری و عناصر مشابه، از دیگر تزیینات معماری خانه صالحی هستند.
برای آشنایی با پوشش سنتی شیرازیها، به خانه صالحی بروید و علاوه بر لذت بردن از معماری سنتی، در تنوع طرح و رنگ لباسها غوطهور شوید.
آدرس: روبهروی شاهچراغ، ضلع جنوبی مسجد شهدا، در ابتدای کوچه هفت پیچ
موقعیت خانه صالحی بهروی نقشه گوگل
۹- خانه شوریده شیرازی؛ متعلق به شاعر و ادیب شهر
این خانه قجری متعلق به شاعر نامدار شیرازی، حاج محمدتقی ملقب به فصیحالملک و متخلص به شوریده، است. شوریده در سرودن قصیده و قطعه شهرت داشته و در همسایگی سعدی شیرینسخن آرمیده است. عمارت تاریخی او یکی از زیباترین جاهای دیدنی شیراز به شمار میرود.
این بنای دوطبقه با حیاط مرکزی، زمانی پررفتوآمدترین خانههای شیراز بوده و میزبان اشراف و شخصیتهای برجسته شهر میشد. کاشیکاری، سقفهای تزیینی، ارسیهای چوبی، گچبری، سنگهای آزاره مشبک و عناصر مشابه، از ویژگیهای این خانه تاریخی در شیراز هستند.
آدرس: منطقه ۸ شهرداری، ابتدای کوچه هفت پیچ
موقعیت خانه شوریده شیرازی بهروی نقشه گوگل
۱۰- خانه نصیرالملک؛ از دیگر خانه های تاریخی شیراز
خانه نصیر الملک یکی دیگر از بناهای تاریخی شیراز از دوران قاجار است. جالب است بدانید که این خانه فعلی بخشی از مجموعه بزرگ جلوخان (Jolfa Khan)، فضایی شبیه به میدان، بوده است. این بنا توسط حاجی میرزا حسنعلیخان نصیرالملک، از فرزندان حاجی قوامالملک و حاکم فارس در دوره قاجار، ساخته شده. از ویژگیهای آن، زیرزمین وسیع و پرپیچوخم است که با نورگیرهای مشبک سنگی و قوسهای زیبا آراسته شده.
دو حیاط شمالی و جنوبی، حوض بزرگ مستطیلی در حیاط، زیرزمین، اتاقهای بزرگ ارسیدار، تالار اصلی، شاهنشین و عناصر مشابه، از بخشهای اصلی این خانه بودهاند. امروزه تنها تالار اصلی، حیاط و زیرزمین از آن باقی مانده است.
ارسیهای چوبی با گرهچینی، نقش بزرگی در زیبایی نمای خانه نصیرالملک دارند و با شیشههای رنگی زینت یافتهاند. گچبری و آینهکاری از دیگر هنرهای بهکاررفته در این بنای تاریخی هستند. پس از مرمت، به عنوان پایگاه پژوهش بافت قدیم شیراز (Old Texture Research Center) مورد استفاده قرار گرفته است.
آدرس: محله گودعربان، انتهای خیابان لطفعلیخان زند، بین خیابان روزبهان و بلوار دستغیب، کنار مسجد نصیرالملک شیراز
موقیعت خانه نصیرالملک شیراز بهروی نقشه گوگل
۱۱- خانه محتشم؛ بنایی متعلق به دوران زندیه و قاجاریه
خانه محتشم یکی از قدیمیترین بناهای شیراز است که قدمتش نه تنها به دوره قاجار، بلکه به دوران زندیه نیز میرسد. این خانه در حوالی ارگ کریمخان واقع شده و با پیادهروی کمتر از ۱۰ دقیقه به آن میرسید.
موقعیت جغرافیایی این بنا در خیابانی قدیمی است که پیشتر به نام شاپور شناخته میشد. بخش غربی خانه در دوران زندیه و بخش شرقی در دوره قاجار ساخته شده است.
این خانه شامل حیاط، شاهنشین، اتاقک پستو، تالار اصلی، اتاقهای سهدری، ستونهای سنگی، ارسی و عناصر مشابه است. سنگهای حجاریشده با نقوش برجسته حیوان و گل، گچبری، نقاشی رنگ روغن بر سقف چوبی، کاشیکاری، آینهکاری، گرهچینی و غیره، از تزیینات این بنای کهن هستند. امروزه معاونت میراث فرهنگی، صنایعدستی و گردشگری استان فارس در خانه تاریخی محتشم مستقر است.
آدرس: منطقه ۸ شهرداری، خیابان ۲۲بهمن، بین خیابان ناصر خسرو و خیابان فردوسی
موقعیت خانه محتشم بهروی نقشه گوگل
امیدواریم سفرتان به شیراز پر از خاطرههای دلانگیز باشد و حتماً به خانههای تاریخی این شهر اصیل در استان فارس سر بزنید. این بناهای تاریخی بخشی از هویت شیراز هستند و گشتوگذار در آنها، فرصتی برای ورق زدن صفحات تاریخ شهر و کشف دانستنیهای جذاب از گذشته و مردمان آن فراهم میکند.
سوالات متداول
خانه صابر در کجا واقع شده است؟ خانه صابر در روبروی شاهچراغ، محله سرباغ، بنبست کدخدا شیراز واقع شده است.
هزینه بازدید از خانه سعادت چقدر است؟ بازدید از خانه سعادت رایگان است.
خانه فروغ الملک چه نوع موزهای دارد؟ خانه فروغ الملک به عنوان موزه هنرهای تجسمی شیراز شناخته میشود.
در کدام خانههای تاریخی شیراز موزه موسیقی وجود دارد؟ خانه منطقی نژاد به عنوان موزه موسیقی در خانههای تاریخی شیراز فعالیت میکند.
ویژگی بارز خانه ضیائیان چیست؟ ویژگی بارز خانه ضیائیان، زیبایی آن در عین سادگی و کاشیکاری هفترنگ چشمگیر است.
