باغ هفت تنان شیراز: موزه سنگ و یادگار کریم خان زند

نگاهی به گذشته باغ هفت تنان

باغ‌موزه هفت تنان (Haft Tanan Garden-Museum) یکی از کهن‌ترین جاذبه‌های شیراز به شمار می‌رود که تقریباً همه اهالی شیراز، از کوچک تا بزرگ، با آن آشنایی دارند. این باغ به دوران پیش از زندیه بازمی‌گردد و عمارت موجود در آن در زمان کریم‌خان زند توسط معماران ماهر ایرانی ساخته شده است. این عمارت زیبا با مساحتی حدود ۳۳۸۸ مترمربع و زیربنایی به وسعت ۹۸۸ مترمربع، یکی از باشکوه‌ترین نمونه‌های معماری دوران سلطنت کریم‌خان زند است.

این باغ تا همین چند سال پیش، به عنوان خانقاه درویش‌ها و مرتاضان مورد استفاده قرار می‌گرفت و如今 به موزه سنگ (Stone Museum) تبدیل شده است. علاقه و ارادت شیرازی‌ها به باغ هفت تنان ریشه در گذشته‌های دور دارد و قصه‌ای طولانی پشت آن نهفته است!

از دوران‌های قدیم تا امروز، مردم محلی برای برآورده شدن آرزوها و طلب باران به این باغ می‌روند؛ گویی باور دارند که این مکان، دعاها را به درگاه ایزد منان می‌رساند. هر گاه به این باغ‌موزه سفر کردید، شما نیز برای اجابت خواسته‌هایتان به هفت تنان پناه ببرید؛ شاید خداوند نیت خالصانه‌تان را برآورده سازد.

وجه تسمیه باغ تکیه هفت تنان

اگر برای نخستین بار نام باغ‌موزه هفت تنان را می‌شنوید، بدون شک کنجکاو شده‌اید که چرا این نام بر آن گذاشته شده است. «هفت تنان» به دلیل وجود هفت مقبره در این باغ است؛ این مقبره‌ها متعلق به هفت عارف برجسته ایرانی هستند که در دامنه کوه چهل مقام به خاک سپرده شده‌اند.

کریم‌خان زند که احترام ویژه‌ای برای بزرگان مدفون در این ناحیه قائل بود، دستور داد بر هر قبر سنگی بزرگ قرار گیرد. با این حال، به دلیل ناشناخته بودن هویت آن‌ها، سنگ قبرها بدون نام یا کتیبه باقی ماندند. این سنگ‌ها ابعادی حدود ۳۶۰ در ۷۸ سانتی‌متر دارند و هیچ نوشته‌ای بر آن‌ها حک نشده است؛ همه سنگ‌ها اندازه و ظاهری یکسان دارند، شش مقبره در یک ردیف موازی قرار گرفته‌اند و مقبره هفتم درست زیر قبر ششم واقع شده است.

اکنون پس از گذشت سال‌ها، ارزش و شکوه این مقبره‌ها روزبه‌روز افزون‌تر می‌شود و این محوطه به یکی از پربازدیدترین جاهای دیدنی (Tourist Attractions) باغ‌موزه تبدیل شده است.

چرا به باغ هفت تنان موزه سنگ گفته می‌شود؟

از زمانی که این باغ زیر نظر سازمان میراث فرهنگی (Cultural Heritage) قرار گرفت، به موزه سنگ نام‌گذاری شد. در این موزه، نمونه‌های نفیس و نادر از کتیبه‌های باستانی و سنگ‌های تاریخی نگهداری می‌شود. این سنگ‌نبشته‌ها مربوط به قرن‌های ۳ تا ۱۱ هجری قمری هستند و از کهن‌ترین آثار موزه سنگ شیراز به شمار می‌روند.

خطوط به‌کاررفته در کتیبه‌ها و سنگ‌های تاریخی شامل نستعلیق، کوفی، نسخ، ثلث و توقیع است. موزه سنگ فراتر از چند کتیبه ساده است؛ با بازدید از آن، چشمانتان به سنگ‌هایی از پاسارگاد، تخت‌جمشید، تابوت‌های سنگی پیش از اسلام، خانه زینت‌الملوک، سنگ قبرهای باستانی و آثار سنگی از دوران ساسانی تا قاجار روشن می‌شود.

از موزه سنگ به سادگی نگذرید و در بازدید از هر اثر، به عمق تاریخ غوطه‌ور شوید. پیشنهاد می‌کنم هنگام ترک باغ‌موزه، با ثبت عکس‌های متعدد، خاطره‌ای ماندگار بسازید؛ سوژه‌های بی‌شماری از زیبایی‌ها و آثار تاریخی در باغ‌موزه هفت تنان برای عکاسی وجود دارد.

نگاهی به باغ هفت تنان شیراز

در کاوش‌های تاریخی، من همیشه به بررسی معماری بناها علاقه‌مندم. مطمئنم شما نیز به این جنبه از جاذبه‌های گردشگری (Tourist Attractions) شیفته‌اید، پس بی‌درنگ عینک معماری‌شناسی را بر چشمانتان بزنید. با ورود به باغ هفت تنان، درختان سرسبز چندصدساله از گونه‌های سرو، کاج و نارنج را خواهید دید که از نمادهای کهن شیراز هستند. کمی جلوتر، عطر دل‌انگیز بهارنارنج فضا را پر می‌کند.

پس از گذر از درختان باغ، دو مسیر سنگ‌ریزه‌دار شما را به ساختمان اصلی می‌رساند. در امتداد این مسیرها، دیوارها با طاق‌نماهای آجری آراسته شده‌اند و جایگاه‌هایی برای سنگ‌ها و کتیبه‌های تاریخی در آن‌ها تعبیه شده است. صندلی‌هایی نیز در مسیر قرار دارد تا بتوانید استراحت کنید و به تماشای سنگ‌های تاریخی بنشینید. مسیر را ادامه دهید تا به عمارت اصلی هفت تنان برسید؛ شرط می‌بندم با دیدن آن، عطر بهارنارنج را فراموش کرده و هیجان‌زده خواهید شد.روبه‌روی عمارت، حوضی بزرگ با رنگ فیروزه‌ای توجه‌ها را جلب می‌کند؛ همان حوض‌های خاطره‌انگیز داستان‌ها و کودکی‌های بسیاری از ما. برای زنده کردن خاطرات، عکسی با عمارت و حوض رنگارنگش بگیرید.

در میان زیبایی‌های باغ، کتیبه‌های تاریخی کنار حوض و روبه‌روی عمارت را از دست ندهید؛ این سنگ‌نبشته‌های بزرگ بر جایگاه‌های ویژه، هر بازدیدکننده‌ای را به شگفتی وا می‌دارند.

معماری زیبا و بی‌عیب‌ونقص باغ تکیه هفت تن

تماشای عمارت با تزیینات دل‌فریبش، اصالت معماری ایرانی را فاش می‌کند. این عمارت به دو بخش تقسیم شده که هر کدام گنجینه‌ای از هنر و جلال ایران باستان را در خود جای داده است. آنچه بیش از همه بازدیدکنندگان را شگفت‌زده می‌کند، دو ستون بلند عمارت است؛ عظمت آن‌ها را تنها با ایستادن در کنارشان حس خواهید کرد. از دیگر عناصر برجسته، پنجره‌های طاق‌دار بزرگ است که در سراسر عمارت پراکنده‌اند.

این پنجره‌ها با چوب‌هایی در اندازه‌ها و اشکال گوناگون ساخته شده‌اند. فضای بالای طاق‌ها با کاشی‌کاری و آجرکاری هنرمندانه معماران زندیه، به زیباترین وجه آراسته شده است. بزرگ‌ترین پنجره، روبه‌روی حوض، جلوه‌ای خیره‌کننده دارد؛ به ویژه در شب‌ها با روشنایی نورپردازی باغ، زیبایی عمارت دوچندان می‌شود.

پنج طرح معروف دیوارهای ایوان تالار باغ

در بخش شمالی طبقه دوم، تالاری وسیع با دو ستون سنگی وجود دارد. با صعود از پله‌ها به ایوان، لحظاتی مسحور شکوه و نقاشی‌های دیواری خواهید ماند. معماری اصیل ایرانی در هر گوشه ایوان آشکار است. بر دو ستون، با رنگ روغن نقاشی‌هایی مفهومی ترسیم شده؛ اما به دلیل ارتفاع ستون‌ها و فرسودگی زمان، این آثار کم‌رنگ و محو هستند.

روی طاقچه‌های ایوان، پنج مجلس نقاشی دیده می‌شود؛ این آثار از دستان آقا صادق، نقاش برجسته دوران زندیه، پدید آمده و با نهایت زیبایی خلق شده‌اند. در دو سوی تالار، اتاق‌های بزرگی هست که بازدید از آن‌ها لذت‌بخش است. جالب است بدانید نقاشی‌های دیواری در سال‌های ۱۳۳۶ و ۱۳۳۷ توسط نقاش محمدباقر جهانمیری مرمت شده‌اند.

درویش

از نقاشی‌های دیواری، نقش درویش برجسته است. در این تصویر، درویشی سالخورده با کلاه سفید بر موهای سپیدش دیده می‌شود. چهره غمگین او در حالی که تبرزین در دست دارد، توجه را جلب می‌کند.

صحنه قربانی اسماعیل

داستان امتحان حضرت ابراهیم با قربانی فرزندش اسماعیل را همه می‌دانیم. یکی از این پنج طرح به این رویداد اختصاص دارد و اوج هنر آقا صادق را در ترسیم آن بر دیوار باغ تکیه هفت تنان نشان می‌دهد. در تصویر، حضرت ابراهیم با شمشیر در دست، مصمم به قربانی کردن اسماعیل است، اما فرشته وحی او را از رأی خداوند آگاه می‌سازد.

شیخ صنعان و دختر ترسا

داستان مشهور شیخ صنعان و عشقش به دختر ترسا را شاید شنیده باشید. در ایوان، یکی از نقاشی‌های دیواری باغ هفت تنان شیراز این روایت عاشقانه را به تصویر می‌کشد. شیخ توسط مریدانش احاطه شده و نگاه‌های شیخ صنعان و دختر ترسا به یکدیگر دوخته است.

حضرت موسی

در نقاشی بعدی، جوانی با لباس سفید و هاله‌ای نورانی دیده می‌شود که گوسفندانش در کنارش هستند. این اثر، چوپانی حضرت موسی را روایت می‌کند.

شاه عباس

آخرین نقاشی به شاه عباس صفوی تعلق دارد. او از پادشاهانی بود که گاه با لباس درویش در میان مردم می‌گشت تا از نیازهایشان آگاه شود. تصویر دیواری باغ‌موزه هفت تنان شیراز، این رویداد را بازتاب می‌دهد.

عمارت کلاه فرنگی باغ

پس از بازدید از باغ تکیه هفت تنان، به عمارت کلاه‌فرنگی شیراز سر بزنید. این عمارت یکی از کهن‌ترین و مهم‌ترین بناهای تاریخی شیراز است که در نزدیکی باغ هفت تنان واقع شده. عمارت کلاه‌فرنگی نام‌های متعددی دارد؛ از جمله باغ‌موزه، باغ نظر، باغ شاهزاده، عمارت چهارفصل، آرامگاه وکیل، باغ حکومتی و عمارت هشت‌ضلعی.

این عمارت در باغ نظر به دستور کریم‌خان زند ساخته شد و برای پذیرایی از بزرگان، سفیران خارجی، مراسم رسمی و مناسبت‌های مهم استفاده می‌گردید. امروزه، سبک منحصربه‌فرد و چشمگیر معماری عمارت کلاه‌فرنگی شیراز، گردشگران را به باغ نظر می‌کشاند.

عمارت به صورت هشت‌ضلعی بنا شده و با کاشی‌کاری‌های دوران خود آراسته است. کریم‌خان که دستور ساخت آن را داد، نتوانست در آن آرام گیرد! بر اساس وصیتش، پس از درگذشت در شاه‌نشین شرقی عمارت به خاک سپرده شد.

پس از به قدرت رسیدن آغامحمدخان قاجار، به دلیل کینه از کریم‌خان، دستور نبش قبر او را داد و استخوان‌ها را به کاخ گلستان بردند. در دوران رضاشاه، استخوان‌ها دوباره به عمارت کلاه‌فرنگی بازگردانده شد تا کریم‌خان سرانجام به آرامش ابدی برسد.

آدرس عمارت کلاه فرنگی شیراز

شیراز، خیابان زند، بین بازار وکیل و ارگ کریم‌خان

عمارت باغ نظر شیراز روی گوگل مپ

بقعه چهل تنان

در مجاورت باغ هفت تنان شیراز، قبرستانی تاریخی در باغی سرسبز و دل‌انگیز قرار دارد. داستان بقعه چهل تنان به دوران زندیه بازمی‌گردد، زمانی که ۴۰ درویش در این باغ زندگی می‌کردند. این درویش‌ها روزهایشان را به عبادت سپری می‌کردند و هرگاه یکی از آن‌ها درگذشت، دیگری او را در ضلع شرقی باغ دفن می‌کرد.

این روند تا درگذشت همه ۴۰ نفر ادامه یافت. در سال ۱۲۲۰ هجری شمسی، به دستور معتمدالدوله فرهاد میرزا، حاکم شیراز، ۴۰ سنگ قبر یکسان بدون نوشته بر مزارها قرار گرفت؛ شاید به دلیل ناشناخته بودن هویت آن‌ها.

بقعه چهل تنان نه تنها یک بنای تاریخی (Historical Site)، بلکه فضایی تفریحی و چشم‌نواز با درختان بلند و رنگارنگ است که زیر نور خورشید مانند زمرد می‌درخشند.

آدرس بقعه چهل تنان شیراز

شیراز، جنوب بلوار هفت تنان، شرق باغ جهان‌نما، باغ چهل مقام

بقعه چهل مقام شیراز روی گوگل مپ

بهترین زمان بازدید از باغ تکیه هفت تنان

آب‌وهوای مطبوع شیراز بر همگان آشکار است! هر فصلی را برای سفر به شیراز برگزینید، هر کدام زیبایی‌های خاص خود را دارد. از برف‌وباران زمستانی تا بهار خنک آن، همه فصل‌ها دلچسب‌اند. حتی تابستان شیراز مانند شهرهای جنوبی سوزان نیست و گزینه مناسبی برای سفر است.

برای تجربه بهترین لحظات شیراز، در نوروز یا بهار به فارس سفر کنید. بازدید از باغ هفت تنان در بهار، عطر و بویی متفاوت دارد؛ نه سرمای شدید و نه گرمای طاقت‌فرسا (مگر اینکه بسیار حساس به گرما باشید)!

باغ‌گردی در پاییز یکی از لذت‌های بزرگ است و باغ‌موزه هفت تنان جایی ایده‌آل برای آن. به نظر من، با آمدن پاییز، بازدید از موزه سنگ شیراز بی‌نهایت جذاب‌تر می‌شود؛ درختان نارنجی‌رنگ باغ، زیبایی آن را دوچندان می‌کنند (البته اگر هوای خنک پاییزی را نادیده بگیرید).

ساعت بازدید از باغ‌موزه هفت تنان

باغ تکیه هفت تنان شیراز همه روزهای هفته به جز دوشنبه‌ها و تعطیلات رسمی (به جز اعیاد) از ساعت ۸ تا ۱۳:۳۰ و ۱۴ تا ۱۸ باز است. زمان بازدید به برنامه شما بستگی دارد، اما برای کاوش آثار تاریخی و عمارت هفت تنان با زیبایی‌های اطرافش، حداقل یک ساعت زمان لازم است.

باغ هفت تنان کجاست؟

اگر از بزرگراه شیراز-پارسه می‌آیید، پس از عبور از دروازه قرآن، بلوار هفت تنان را تا انتها ادامه دهید. اگر با محدوده دروازه قرآن یا بلوار هفت تنان آشنا نیستید، از محلی‌ها یا GPS کمک بگیرید تا به باغ عمارت هفت تنان برسید.

گزینه دیگر، استفاده از تاکسی است که در کمترین زمان شما را به باغ تکیه هفت تنان می‌رساند. خوشبختانه ایستگاه اتوبوس نزدیکی وجود دارد؛ از هر نقطه‌ای که می‌آیید، مسیر را بررسی کنید. پس از رسیدن به ایستگاه هفت تنان، با پیاده‌روی کوتاهی به موزه سنگ شیراز خواهید رسید.

آدرس باغ‌موزه هفت تنان شیراز

استان فارس، شیراز، انتهای بلوار هفت تنان، قسمت شمال آرامگاه حافظیه، روبه‌روی چهل مقام، باغ هفت تنان

باغ‌موزه هفت تنان روی گوگل مپ

به‌ثبت‌رسیده در آثار ملی ایران

گوهری مانند باغ عمارت هفت تنان شایسته بازدیدهای مکرر است. این باغ‌موزه در ۱۵ دی‌ماه ۱۳۱۰ در فهرست آثار ملی ایران ثبت شده است. باشد که در یکی از روزهای خوش‌آب‌وهوای شیراز، به دیدار عمارت هفت تنان بروید.

سوالات متداول

باغ هفت تنان در کجا قرار دارد؟ باغ هفت تنان در شیراز، انتهای بلوار هفت تنان، نزدیک آرامگاه حافظیه واقع شده است.

بهترین زمان برای بازدید از باغ هفت تنان کی است؟ بهترین زمان برای بازدید از باغ هفت تنان بهار و نوروز است، زیرا هوای خوبی دارد و باغ در این فصل زیباتر است.

باغ هفت تنان چه نوع موزه‌ای دارد؟ باغ هفت تنان به موزه سنگ معروف است و در آن نمونه‌های نادر از کتیبه‌ها و سنگ‌های تاریخی نگهداری می‌شود.

ساعت کار باغ هفت تنان چگونه است؟ باغ هفت تنان به جز دوشنبه‌ها و تعطیلات رسمی، هر روز از ساعت ۸ تا ۱۳:۳۰ و ۱۴ تا ۱۸ باز است.

چرا به باغ هفت تنان این نام داده شده است؟ نام «هفت تنان» به خاطر وجود هفت مقبره متعلق به هفت عارف برجسته ایرانی در این باغ انتخاب شده است.