نگاهی به وضعیت حرم از گذشته تاکنون
حرم امام رضا (ع) که محل دفن ایشان است، سابقهای طولانی دارد و به دهه ۶۱۰ هجری قمری بازمیگردد. این مکان در ابتدا مقبره هارونالرشید، خلیفه عباسی و پدر مأمون، بود. مأمون پس از به شهادت رساندن امام رضا (ع)، پیکر مطهر ایشان را در کنار قبر پدرش به خاک سپرد. این مقبره در حوالی نوغان، در روستایی به همین نام، قرار داشت.
دفن پیکر مطهر امام رضا (ع) در این مقبره، باعث شد که به تدریج این مکان به عنوان حرم امام رضا (ع) شناخته شود و نامی از هارونالرشید بر جای نماند.
هرچند حرم امام رضا (ع) در طول تاریخ بارها توسط غارتگران و مهاجمانی مانند مغولان و غزنویان تخریب شده، اما دوستداران و ارادتمندان امام رضا (ع) هر بار بقعه را بازسازی کرده و ارادت ویژهای به این مکان مذهبی نشان دادهاند.
در دوره صفویان، به دستور شاه طهماسب صفوی، بازسازی باشکوهی در حرم امام رضا (ع) انجام شد و از آن زمان تاکنون، شاهد بازسازیهای مداوم آستان قدس رضوی و گسترش فضای آن هستیم.
امروزه بارگاه امام رضا (ع) مساحتی بیش از یک میلیون مترمربع دارد و این حرم را به یکی از بزرگترین مکانهای مذهبی جهان تبدیل کرده است.
آشنایی با بنای امام رضا (ع)
اگر زائر حرم امام رضا (ع) باشید، ممکن است نامهایی به گوشتان برسد که دقیقاً ندانید به کدام بخش اشاره دارند؛ برای مثال، روضه منوره که شاید ابتدا آن را مراسمی مذهبی تصور کنید، در حالی که نام یک مکان مقدس است!
در این بخش، بخشهای مختلف حرم را معرفی میکنم تا زیارت شما آگاهانهتر و معنادارتر شود.
روضه منوره
روضه منوره به معنای گلزار نورانی است و به بخشی از حرم امام رضا (ع) اشاره دارد که پیکر مبارک ایشان در آن به خاک سپرده شده. مساحت روضه منوره حرم امام رضا (ع) حدود ۱۸۹ مترمربع است و ضریح مطهر ۱۷/۵ مترمربع از این فضا را اشغال میکند.
روضه منوره در واقع قلب تپنده حرم امام رضا (ع) است و تمام بخشهای دیگر حول آن بنا شدهاند. این مکان از طریق چهار صفحه به رواقهای حرم امام رضا (ع) متصل میشود. مدفن
مدفن به معنای محل دفن است. همانطور که پیشتر اشاره شد، پیکر مبارک امام رضا (ع) در بقعه هارونیه دفن شده و به طور دقیق، مقبره ایشان بر فراز مقبره هارونالرشید قرار دارد.
نقارهخانه
نقارهخانه احتمالاً یکی از شناختهشدهترین بخشهای حرم امام رضا (ع) برای شماست و نوای دلنشین نقارهها در ساعات نزدیک به طلوع و غروب آفتاب، خاطرهانگیز است.
نقارهخانه یکی از ایوانهای صحن انقلاب است که در بخش شرقی آن واقع شده. ایوان نقارهخانه حرم امام رضا (ع) مانند دیگر ایوانهای این صحن، با دو کتیبه مزین است. کتیبههای ایوان نقارهخانه توسط محمدحسین شهید مشهدی خطاطی شده و شامل آیه نور در پیشانی و سوره مبارکه مزمل در حاشیه است.
البته اگر در ایام شهادت یا ماههای محرم و صفر به زیارت میروید، نوای نقارهها پخش نمیشود تا حرمت حفظ شود.
منارههای حرم امام رضا (ع)؛ گلدستههای پرنقشونگار
منارهها در ابتدا بناهایی فرهنگی و تاریخی بودند که پیش از کاربرد مذهبی، در ورودی شهرها برای هدایت مسافران استفاده میشدند.
با گذشت زمان، مناره یا گلدسته به مکانی برای اذان گفتن در کنار مساجد تبدیل شد.
در حرم امام رضا (ع) نیز ۱۲ مناره وجود دارد که هر کدام با هنری بینظیر نقشنگاری شدهاند. منارههای حرم امام رضا (ع) در این نقاط قرار گرفتهاند:
- دو مناره طلاکاریشده بر فراز ایوان طلا و ایوان عباسی در صحن انقلاب
- دو مناره در صحن جمهوری اسلامی
- دو مناره در صحن مسجد گوهرشاد
- شش مناره در صحن جامع رضوی
صحن های حرم امام رضا (ع)؛ حیاط خلوت خیال
صحن به فضای باز محصور از اطراف گفته میشود. صحنها از عناصر کلیدی معماری اسلامی هستند و معمولاً در مکانهای روحانی برای جداسازی بخش داخلی حرم از دیگر فضاها به کار میروند.
حرم امام رضا (ع) امروزه ۹ صحن دارد که هر کدام ویژگیها و حالوهوای خاص خود را دارند. در ادامه، این صحنها را توصیف میکنم تا سفری خیالانگیز در دل آنها داشته باشید.
صحن انقلاب
صحن انقلاب قدیمیترین صحن آستان قدس امام رضا (ع) است و به همین دلیل به صحن عتیق نیز معروف است. این صحن در دوره تیموریان ساخته شده و در ضلع شمالی روضه منوره قرار دارد.
صحن انقلاب دارای چهار ایوان دیدنی است: ایوان طلای نادر در جنوب صحن و بالای پنجره فولاد، ایوان عباسی در شمال، ایوان نقارهخانه در شرق و ایوان ساعت در غرب. تمام بخشهای صحن انقلاب شهرت زیادی دارند و میان زائران محبوباند؛ مانند پنجره فولاد که با وجود سختی فولاد و برنز، دلهای بسیاری را نرم کرده و هر گوشهاش پر از گرههای آرزو است.
یکی دیگر از زیباترین بخشهای حرم امام رضا (ع)، سقاخانه نادری است که به سقاخانه اسماعیل طلا معروف است. سنگ بنای آن در زمان نادرشاه افشار گذاشته شد، اما به دلیل طلاکاری توسط اسماعیل خان، سردار فتحعلی شاه قاجار، این نام را گرفته است. صحن آزادی
صحن آزادی حرم امام رضا (ع) نسبت به صحن انقلاب، نوپاتر است و حدود ۲۰۰ سال قدمت دارد. به همین سبب، به صحن نو نیز شناخته میشود.
صحن آزادی مانند صحن انقلاب، چهار ایوان دارد: ایوان طلا در غرب، ایوان ساعت در جنوب، بابالسلام در شرق و بابالحکمه در شمال. ساخت صحن آزادی در زمان فتحعلی شاه قاجار آغاز شد، اما تزئینات و تکمیل آن در دوره ناصرالدین شاه انجام گرفت و به همین دلیل، ایوان ناصری نیز نامیده میشود.
صحن قدس
صحن قدس کوچکترین صحن آستان رضوی امام رضا (ع) است. این صحن در دوران انقلاب اسلامی ساخته شده و سقاخانهای به شکل بیتالمقدس دارد. این سقاخانه به نیت امام رضا (ع)، هشتمین امام شیعیان، ۱/۸ اندازه بنای اصلی بیتالمقدس است و نمونهای کوچک از آن محسوب میشود.
صحن قدس از نظر جغرافیایی در ضلع جنوبی روضه منوره و پس از مسجد تاریخی گوهرشاد قرار دارد. صحن جمهوری اسلامی
صحن جمهوری اسلامی در سال ۱۳۶۸ در ضلع شرقی حرم مطهر ساخته شد. این صحن با ایوان طلایی، سقاخانه مرکزی، برج ساعت و پنجره فولادی مشرف به روضه منوره، شباهت زیادی به صحن انقلاب حرم امام رضا (ع) دارد.
صحن جمهوری اسلامی علاوه بر ایوان طلا (معروف به بابالولایه)، سه ایوان دیگر به نامهای بابالشهاده، بابالعلم و بابالغدیر دارد. صحن جامع رضوی یا صحن پیامبر اعظم
مساحت وسیع صحن جامع رضوی، بیش از ۱۱۷۰۰۰ مترمربع، آن را به بزرگترین صحن حرم امام رضا (ع) تبدیل کرده است. این فضا ظرفیت برگزاری نماز جماعت با حضور ۲۵۰۰۰ زائر را دارد و یکی از بزرگترین صحنهای اماکن مقدس جهان است.
صحن جامع رضوی حرم امام رضا (ع) در دوران معاصر ساخته شده و شامل ۳۰ حجره و ۴۶ غرفه برای برنامههای مذهبی است. این صحن در جنوب حرم واقع شده و از طریق بابالرضا و بابالجواد به خیابانهای امام رضا (ع) و خسروی نو متصل میشود.
اگر کسی از آن با نام صحن پیامبر اعظم یاد کرد، تعجب نکنید؛ این صحن در زمستان ۱۳۹۹ به این نام تغییر یافت.
صحن کوثر
اگر از خیابان شهید نواب صفوی وارد حرم امام رضا (ع) شوید، به صحن کوثر میرسید. این صحن به صحن هدایت و صحن جامع رضوی راه دارد.
صحن کوثر عمدتاً نقش ورودی و راه ارتباطی را ایفا میکند و معمولاً میزبان مراسمهای مذهبی نیست. در صحن کوثر حرم امام رضا (ع)، به جای طلاکاری، هنر کاشیکاری معرق به کار رفته است. صحن غدیر
صحن غدیر در ضلع جنوب غربی حرم قرار دارد و از دیگر صحنهای حرم امام رضا (ع) است. این صحن برای ایجاد ارتباط میان صحنها و مسیرهای مختلف حرم ساخته شده.
از صحن غدیر مستقیماً به صحنهای جامع رضوی، جمهوری اسلامی و سردر شیرازی دسترسی دارید.
صحن غدیر دو امکان کلیدی دارد: ۱. سرویس بهداشتی ۲. مجتمع تجاری خدماتی غدیر.
در مجتمع تجاری غدیر، به کالاهایی مانند مواد غذایی، پوشاک، بدلیجات، سنگهای زینتی و غیره دسترسی دارید که گزینهای نزدیک و مناسب برای نیازهای روزمره است.
صحن هدایت
اگر در ماه رمضان مهمان سفرههای افطاری حرم امام رضا (ع) باشید، احتمالاً صحن هدایت را خواهید دید؛ صحنی وسیع که سالانه میزبان众多 زائران روزهدار است.
صحن بعثت
صحن بعثت در گذشته به صحن امام خمینی معروف بود. با تغییرات اعمالشده، بخش عمده آن به رواق امام خمینی تبدیل شد و فضای باقیمانده به صحن بعثت نامگذاری گردید.
رواق های حرم امام رضا (ع)
در این بخش، رواقهای حرم امام رضا (ع) را معرفی میکنم. رواق به معنای پیشگاه و سایبان است و در آستان قدس رضوی، به تمام مکانهای سقفدار اطراف بقعه امام اشاره دارد.
حرم امام رضا (ع) ۲۶ رواق در فضای داخلی دارد که به این نامها شناخته میشوند:
- رواق دارالحفاظ
- رواق دارالسیاده
- گنبد حاتم خانی
- گنبد الله وردیخان
- توحید خانه
- دارالفیض
- دارالشکر
- دارالشرف
- دارالضیافه
- دارالسعاده
- دارالسلام
- دارالسرور
- دارالعزه
- دارالذکر
- دارالزهد
- شیخبهاءالدین
- دارالعباده
- دارالاخلاص
- دارالولایه
- دارالاجابه
- دارالهدایه
- دارالرحمه
- دارالحکمه
- دارالحجه
- امام خمینی(ره)
- دارالمرحمه
- رواقهای زیربستی حرم امام رضا (ع): دو رواق شیخ طوسی و شیخ حر عاملی.
- سایر رواقهای وابسته: رواقهای دارالحجّه، کوثر، غدیر و دارالکرامه، دارالقرآن، حضرت زهرا(س) و حضرت معصومه(س)
نکات جالبی درباره برخی رواقها وجود دارد که در این راهنمای زیارت، خواندنیترین آنها را برایتان آوردهام.
رواق شیخ طوسی
یکی از زیباترین صحنههای حرم امام رضا (ع)، پیوند جوانانی است که صیغه عقدشان را در آستان مبارک رضوی جاری میکنند و لحظات نخست زندگی مشترک را در این مکان مقدس تجربه مینمایند.
رواق شیخ طوسی برای این منظور آماده شده و میزبان خاطرهانگیزترین لحظات زندگی این زوجهاست. رواق امام خمینی(ره)
بزرگترین رواق حرم امام رضا (ع)، رواق امام خمینی است. این رواق پیشتر صحنی بود که با سرپوشیده شدن، به وسیعترین رواق حرم تبدیل شد.
این بخش در گذشته صحن پهلوی و صحن موزه نامیده میشد، زیرا موزه و کتابخانه بزرگی در انتهای آن قرار داشت. برنامههای مهم سیاسی، اجتماعی و مذهبی مانند نماز جمعه در رواق امام خمینی برگزار میشود. رواق دارالحجه
رواق دارالحجه از رواقهای جدید حرم امام رضا (ع) است که در سال ۱۳۸۷ افتتاح شد و زیرزمین صحن انقلاب قرار دارد. برای ورود به آن، میتوانید از بست شیخ حر عاملی و شیخ طوسی استفاده کنید.
دو ویژگی که رواق دارالحجه را ویژه میکند، عبارتند از: - این رواق، شرقیترین بخش حرم (رواق شیخ حر عاملی) را به غربیترین بخش (رواق شیخ طوسی) متصل مینماید.
- رواق دارالحجه تنها رواقی است که قبله آن با جهت زیارت حرم امام رضا (ع) همخوانی دارد.
رواق دارالاجابه
هرچند در زیارت، نزدیکی مکانی مفهوم خاصی ندارد، اما اگر بخواهید بدانید نزدیکترین بخش به مقبره امام رضا (ع) کجاست، رواق دارالاجابه است.
دیوار شرقی دارالاجابه در مجاورت سرداب زیر ضریح قرار دارد و مقربترین نقطه به محل دفن حضرت رضا (ع) محسوب میشود. رواقهای خانوادگی
اگر به دنبال بخشهایی از حرم امام رضا (ع) هستید که تفکیک جنسیتی نداشته باشد و بتوانید با خانواده به نیایش بپردازید، به این رواقها مراجعه کنید:
- رواقهای امام خمینی
- کوثر
- غدیر
- دارالزهد
- دارالعباده
- شیخ بهایی
- دارالولایه
- دارالهدایه
- دارالرحمه
- دارالاجابه
- دارالحجه
- شیخ طوسی
- دارالمرحمه
- شیخ حر عاملی
…ترین رواق های حرم امام رضا (ع)
چند «ترین» جالب در میان رواقها: کوچکترین رواق دارالاخلاص، جدیدترین رواق دارالمرحمه و قدیمیترین دارالحفاظ است.
کتابخانه های حرم امام رضا (ع)
حرم امام رضا (ع) علاوه بر بعد دینی و مذهبی، بعد فرهنگی غنیای دارد که در کتابخانهها و موزهها نمود مییابد. دو کتابخانه تحت نظارت آستان قدس رضوی عبارتند از: کتابخانه مرکزی آستان قدس رضوی و کتابخانه گوهرشاد.
کتابخانه مرکزی آستان قدس رضوی
کتابخانه مرکزی در رواق امام خمینی واقع شده و زیر نظر سازمان کتابخانهها، موزهها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی اداره میشود.
ایده تأسیس این کتابخانه از زمان شهادت امام رضا (ع) شکل گرفت، زمانی که دوستداران ایشان کتب و جزوات قرآنی را وقف کردند و زمینهای برای گنجینهای فرهنگی فراهم آوردند. امروزه این کتابخانه بیش از ۴ میلیون جلد کتاب دارد که برخی ثبت جهانی شدهاند. کتابخانه مرکزی آستان قدس رضوی بیش از ۵۰ کتابخانه وابسته در سراسر کشور دارد.
کتابخانه جامع گوهرشاد یا اهلبیت علیهمالسلام
کتابخانه گوهرشاد مرکز فرهنگی دیگری در حرم امام رضا (ع) است که به صورت ۲۴ ساعته خدمترسانی میکند. این کتابخانه در صحن جامع رضوی و روبهروی مسجد گوهرشاد قرار دارد.
کتابخانه گوهرشاد که به کتابخانه اهلبیت علیهمالسلام تغییر نام یافته، تخصصی در حوزه اهلبیت (ع) است. دو نکته کلیدی درباره این کتابخانه:
- این کتابخانه مختص آقایان است.
- در صورت تعطیلی کتابخانه مرکزی آستان قدس رضوی، زائران حرم امام رضا (ع) میتوانند با تکمیل فرم مهمان و ارائه کارت شناسایی معتبر، از منابع آن استفاده کنند.
موزه های آستان قدس رضوی
یکی از جذابترین بخشهای حرم امام رضا (ع)، موزههاست. اگر زائر یا مسافر مشهد بودهاید اما از موزهها بازدید نکردهاید، اکنون فرصتی است تا با آنها آشنا شوید.
در حرم امام رضا (ع) ۶ موزه وجود دارد که هر کدام با تمرکز خاص، میزبان زائران و علاقهمندان به تاریخ هستند: موزه مرکزی، موزه فرش، موزه قرآن و نفایس، موزه مردمشناسی، موزه هدایای رهبری و تالار آثار استاد فرشچیان.
موزه قرآن و نفایس
یکی از غنیترین گنجینههای قرآنی جهان در موزه قرآن و نفایس حرم امام رضا (ع) قرار دارد. این موزه، اولین موزه قرآنی جهان، در سال ۱۳۶۴ تأسیس شد و مجموعهای گسترده از قرآنهای خطی دورانهای مختلف تاریخی را نگهداری میکند.
مکان موزه قرآن و نفایس: حرم امام رضا (ع)، صحن کوثر، ضلع شرقی- ساعات کاری: همهروزه (حتی ایام تعطیل) ۸ الی ۱۲ صبح
موزه مرکزی
موزه مرکزی داستانی از حرم امام رضا (ع) و اشیای وقفی یا استفادهشده در آن را روایت میکند.
- مکان موزه مرکزی: حرم امام رضا (ع)، صحن کوثر، ضلع شرقی
- ساعت کاری: همهروزه (حتی ایام تعطیل) ۸ الی ۱۷:۴۵
آثار موزه مرکزی حرم امام رضا (ع) در ۹ بخش دستهبندی شدهاند:
- گنجینه حرم رضوی: شامل ضریحهای پیشین (جوهردار صفوی و طلا و نقره پهلوی)، کتیبههای مشبک و قلمزنی، وسایل نورپردازی، قفلها و غیره. / سال تأسیس: ۱۳۲۴
- گنجینه مدال: مدالهای اهدایی نامآوران عرصههای مختلف به آستان قدس امام رضا (ع). / سال تأسیس: ۱۳۹۲
- گنجینه سکه: بیش از ۱۹۰۰ سکه چکشی و ماشینی از دورههای تاریخی و مناطق جغرافیایی گوناگون. / سال تأسیس (استقلال): ۱۳۸۸
- گنجینه سلاحهای سرد و گرم: سلاحهای جنگی از دوره صفویه تا قاجار. / سال تأسیس: ۱۳۷۸
- گنجینه ظروف: ظروف اهدایی، وقفی یا کشفشده در حرم. / سال تأسیس: ۱۳۷۸
- گنجینه نجوم و ساعت: اسطرلاب، ساعت، تلسکوپ و ابزارهای نجومی عمدتاً صفوی، اهدایی سیدجلالالدین تهرانی. / سال تأسیس: ۱۳۷۸
- گنجینه تمبر و اسکناس: ۵۰۰ اسکناس خارجی و ۳۰۰۰ تمبر و پاکت پستی، غنیترین در نوع خود. / سال تأسیس: ۱۳۶۹
- گنجینه صدف و حلزونهای دریایی: کلکسیون اهدایی محمدسعید فؤاد وهبه و دیگران.
موزه تخصصی فرش
موزه فرش حرم امام رضا (ع) یکی از زیباترین موزههای آستان قدس است. این موزه در سال ۱۳۹۰ افتتاح شد و در سه طبقه، فرشهای نفیس ایرانی را به نمایش میگذارد.
در هر طبقه چه میبینیم؟ - طبقه اول: نقوش بومی مناطق مرکزی و شرقی ایران، همراه با قالیهای پردهای.
- طبقه دوم: هنر غرب و شمال غرب ایران، گلیم و قالیچههای عشایری.
- طبقه سوم: فرشهای تاریخی صفوی.
مردم شناسی
یکی از جالبترین بخشهای حرم امام رضا (ع)، حمام عمومی صفوی است که تا سال ۱۳۶۸ فعال بود و از سال ۱۳۸۵ به موزه مردمشناسی تبدیل شد.
آثار شامل پوشاک سنتی اقوام ایرانی، لوازم حمام، آرایشیهای قدیمی و نقاشیهای قهوهخانهای است. مکان موزه مردمشناسی: حرم مطهر رضوی، صحن جامع رضوی، ضلع غربی
ساعات کار: همهروزه (حتی ایام تعطیل) ۸ الی ۱۲ صبح
موزه آثار اهدایی سید علی خامنهای
این موزه در طبقه همکف موزه قرآن و نفایس قرار دارد و هدایای تقدیمی به مقام رهبری از ایران و جهان را شامل میشود.
آثار شامل مدال، ظروف، فرش، سکه، تابلوهای منبت و معرق است.
مکان موزه: حرم امام رضا (ع)، صحن کوثر، ضلع شرقی
ساعات کاری موزه قرآن و نفایس: همهروزه (حتی ایام تعطیل) ۸ الی ۱۲ صبح
موزه آثار استاد محمود فرشچیان
موزه آثار استاد فرشچیان بخشی از ساختمان موزه قرآن و نفایس است و در تالاری به نمایش گذاشته شده.
۱۵ تابلوی نفیس اهدایی ایشان عبارتند از: - پنجمین روز آفرینش
- ظهر عاشورا
- پرچمدار حق
- ستایش پروردگار
- یتیمنوازی
- یا رب
- نیایش
- معراج
- رمی جمره
- هدیه عشق
- کوثر
- ضامن آهو ۲
- اولین پیام
- توسل
- خمسه آل طیبه
تابلوی پانزدهم، مینیاتوری از اجداد ایشان است.
دارالشفای امام رضا
دارالشفای حرم امام رضا (ع) کلینیکی مجهز نزدیک بارگاه است که در مواقع نیاز قابل اتکاست. این مرکز شامل بخشهای اورژانس، CPR، دندانپزشکی، آزمایشگاه، بینایی و شنواییسنجی، گوش و حلق و بینی، اطفال، ارتوپدی و غیره است.
ساختمان دارالشفای حرم امام رضا (ع) از موقوفات آستان قدس رضوی است و داخل حرم، ۵ پایگاه فوریت پزشکی دارد. مکان پایگاهها: پایگاههای ویژه بانوان: رواق دارالحجه و گنبد خاتم خانی
پایگاههای ویژه آقایان: صحن جمهوری، صحن گوهرشاد و صحن جامع رضوی (صحن پیامبر اعظم)
آدرس کلینیک اصلی دارالشفا: خیابان شیرازی – دوربرگردان حرم مطهر
مهمانسرای امام رضا (ع)
زائر حرم امام رضا (ع) که باشید، چشیدن غذای حضرتی فرصتی بینظیر است. مهمانسرای امام رضا (ع) در زمان ناصرالدین شاه قاجار برای مهماننوازی از زائران تأسیس شد و با نامهای قدیمی مانند مهمانخانه زواری، کارخانه زواری و آشپزخانه حضرتی نیز شناخته میشود.
امروزه با اپلیکیشن رضوان، رزرو وعده غذایی در تاریخ دلخواه ممکن است. امیدوارم طعم همسفره شدن با دیگر زائران آستان رضوی نصیبتان شود. برای مهمانسرای جدید، به صحن غدیر بروید.
مراکز فرهنگی حرم امام
یکی از مراکز فرهنگی وابسته به حرم امام رضا (ع)، دانشگاه علوم اسلامی رضوی است. علاقهمندان به علوم انسانی و اسلامی میتوانند در مقاطع کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکتری در این دانشگاه تحصیل کنند.
برنامههای تحصیلی با محوریت دینی طراحی شده و هدف، تربیت متخصصان دانشگاهی و حوزوی است؛ دانشجویان همزمان علوم دانشگاهی و حوزوی را میگذرانند.
سوالات متداول
حرم امام رضا (ع) چه تاریخچهای دارد؟ حرم امام رضا (ع) تا دهه ۶۱۰ هجری قمری تاریخچه دارد و بعد از دفن پیکر مطهر ایشان در جوار مقبره هارونالرشید به تدریج به عنوان حرم امام رضا شناخته شد.
روضه منوره در حرم امام رضا چیست؟ روضه منوره بخش اصلی حرم است که پیکر مطهر امام رضا (ع) در آن دفن شده و مساحتی حدود ۱۸۹ مترمربع دارد.
چند صحن در حرم امام رضا وجود دارد؟ حرم امام رضا (ع) دارای ۹ صحن است که هر کدام ویژگیهای خاص خود را دارند.
کتابخانههای حرم امام رضا کجا واقع شدهاند؟ کتابخانه مرکزی آستان قدس رضوی در رواق امام خمینی و کتابخانه جامع گوهرشاد در صحن جامع رضوی واقع شدهاند.
موزههای حرم امام رضا کدامند؟ حرم امام رضا (ع) دارای ۶ موزه است که شامل موزه مرکزی، موزه قرآن و نفایس، موزه مردمشناسی، و دیگر موزهها میشوند.
