خانه داروغه مشهد: تاریخچه، معماری و راهنمای بازدید از بنای…

تاریخچه خانه داروغه

خانه تاریخی داروغه به دستور یوسف خان هراتی، آخرین داروغه شهر مشهد، در اواخر دوره قاجار برای پذیرایی از مهمانان ویژه‌اش ساخته شد. پس از درگذشت یوسف خان، ورثه‌اش در این خانه لحظات شیرین و تلخ بسیاری را تجربه کردند و کاربری آن تا حدود سال ۱۳۶۶ مسکونی باقی ماند.

عکس از: سایت Google Maps

پس از آن، یکی از هیئت‌های مذهبی میبد یزد این خانه را خریداری کرد و مراسم‌های مذهبی گوناگونی در آن برگزار نمود. با گذشت زمان و به دلیل عدم نگهداری مناسب، خانه داروغه مشهد رو به ویرانی رفت. سرانجام، در طرح‌های بهسازی و نوسازی شهر مشهد به این بنای تاریخی توجه شد و آن را به عنوان یکی از آثار ملی ایران ثبت کردند.

سال ۱۳۹۱ نقطه عطفی در تاریخ این خانه بود؛ شهرداری منطقه و شرکت عمران و مسکن‌سازان ثامن با خرید و مرمت آن، جان تازه‌ای به خانه داروغه دمیدند و آن را به فهرست جاهای دیدنی مشهد افزودند.

علت نام‌گذاری خانه داروغه

نام این خانه ظاهراً از مقام و جایگاه یوسف خان هراتی گرفته شده است. او به عنوان آخرین داروغه مشهد و نخستین رئیس نظمیه، دستور ساخت این عمارت را صادر کرد تا در آن، سفره‌های باشکوهی برای پذیرایی رسمی از مهمانانش گسترده شود.

عکس از: سایت Google Maps

خانه داروغه کجاست؟

خانه داروغه در شهر مشهد، واقع در خیابان نواب صفوی، راسته حوض مسگران، کوچه داروغه قرار دارد. این بنای تاریخی در بافت فرحیزه (خیابان حرم امام رضا) واقع شده و دسترسی به آن آسان است؛ به ویژه که به جاهای دیدنی مشهدی مانند گنبد خشتی و خانه تاریخی توکلی نزدیک می‌باشد.

لوکیشن خانه داروغه مشهد روی گوگل مپ

مسیر دسترسی به خانه داروغه

برای رسیدن به خانه تاریخی داروغه، مسیرهای گوناگونی وجود دارد که همگی به شارستان رضوی منتهی می‌شوند. اگر با خودرو شخصی سفر می‌کنید، می‌توانید از بلوار طبرسی، خیابان نواب صفوی، بلوار امیرالمؤمنین و بلوار وحدت به سمت شارستان رضوی و سپس خانه داروغه حرکت کنید.

عکس از: احمد حسنی

در صورتی که از حمل‌ونقل عمومی (Transport) برای بازدید از خانه داروغه مشهد استفاده می‌کنید، اتوبوس‌های خطی بلوار وحدت را انتخاب کنید؛ در بلوار ولایت پیاده شوید، به خیابان نواب صفوی بروید و با کمی پیاده‌روی به کوچه داروغه برسید.

گزینه دیگر، تاکسی‌های نزدیک حرم هستند که مستقیماً شما را مقابل کوچه داروغه پیاده می‌کنند.

علاوه بر این، خط یک مترو (Metro) مشهد و ایستگاه ۱۷ شهریور دسترسی مناسبی فراهم می‌کند. پس از پیاده شدن، از خیابان وحدت به سمت میدان حججی بروید، وارد شارستان رضوی شوید و پس از طی یک کیلومتر، به راسته مسگران برسید.

عکس از: محسن بخشنده

نزدیک‌ترین فرودگاه به خانه داروغه مشهد، فرودگاه بین‌المللی هاشمی‌نژاد است که حدود ۹.۷ کیلومتر (۲۰ دقیقه) فاصله دارد. همچنین، راه‌آهن مشهد در ۴.۴ کیلومتری (۱۰ دقیقه) این بنای تاریخی واقع شده است.

بهترین زمان بازدید از خانه داروغه

با توجه به آب‌وهوای سرد و خشک مشهد که تابستان‌های گرم و زمستان‌های سردی دارد، بهترین فصل برای بازدید از خانه داروغه، بهار است. البته در ایام نوروز، بازدیدکنندگان به اوج می‌رسند و شلوغی قابل توجهی وجود دارد، پس برنامه‌ریزی کنید.

عکس از: سایت Google Maps

چهار باغچه کوچک خانه داروغه در بهار، در زیباترین حالت خود شکوفا می‌شوند و فرصتی عالی برای ثبت عکس‌های خاطره‌انگیز از سفرتان فراهم می‌کنند.

معماری خانه داروغه

معماری خانه تاریخی داروغه ترکیبی از سبک ایرانی و روسی است؛ زیرا توسط معماران روسی ساخته شده و آن‌ها عناصر سنتی ایرانی را با المان‌های روسی و شرقی آمیخته‌اند تا بنایی منحصربه‌فرد و دلربا خلق کنند.

خانه داروغه مشهد بر روی زمینی به مساحت ۱۱۰۰ متر مربع بنا شده و حدود یک متر پایین‌تر از سطح خیابان قرار دارد.

عکس از: سایت Google Maps

معماران برای طراحی کلی، از الگوی رایج خانه‌های ایرانی یعنی “سه طرف ساخت” استفاده کردند. این خانه در دو طبقه با دو ضلع نشیمن و یک ضلع غلامرو ساخته شده تا ضلع‌های شمالی، شرقی و غربی حیاط کاملاً پوشیده شود.

تندیس‌های گچی ظریف در نما، آجرکاری‌های دقیق، دو باغچه کوچک و حوض مرکزی حیاط، جلوه‌ای بی‌مانند به این بنای تاریخی بخشیده‌اند. طراحی تراس با پله‌های دوطرفه، مجسمه‌های گچی، تزیینات چوبی سقف و تراس، و آجرهای قالبی، همگی از معماری روسی و شرقی الهام گرفته شده‌اند.

عکس از: سایت Google Maps

تندیس‌ها و مجسمه‌هایی مانند سر شیر، فرشته و انسان در نمای بیرونی خانه داروغه مشهد، به زیبایی‌های آن افزوده‌اند. سازندگان از مصالح سنتی ایرانی مانند آجر، خشت، کاشی و چوب بهره برده‌اند.

مرمت و احیا خانه داروغه

این خانه که در اواخر دوره قاجار به دستور یوسف خان هراتی برای پذیرایی‌های رسمی ساخته شد، تا سال ۱۳۶۶ در اختیار وراث او بود. ورثه آن را به یکی از هیئت‌های مذهبی میبد یزد واگذار کردند و از آن پس، به عنوان مکانی برای برگزاری مراسم‌های مذهبی مورد استفاده قرار گرفت.

عکس از: محمد حسین طاقی

با گذشت زمان، خانه تاریخی داروغه رو به نابودی رفت تا اینکه در سال ۱۳۹۱، به همت شهرداری منطقه و شرکت مسکن‌سازان ثامن خریداری و مرمت شد. مرمت‌کاران با دقت تمام، هویت تاریخی آن را حفظ کردند و این تلاش‌ها چنان اصولی بود که جایزه حفظ آثار تاریخی یونسکو (UNESCO World Heritage) را در سال ۲۰۱۶ دریافت کرد.

بخش‌های مختلف خانه داروغه

بخش‌های گوناگون خانه داروغه، تصویری از یک اقامتگاه لوکس و اعیانی را به نمایش می‌گذارند. از نشیمن تابستانی و زمستانی گرفته تا نخستین شومینه و حمام خصوصی، همه نشان‌دهنده نوآوری‌های آن دوران هستند.

– ایوان و تراس ها

از نخستین عناصری که توجه شما را جلب می‌کند، ایوان و تراس‌های خانه هستند. تراس اصلی خانه داروغه مشهد با چهار ستون آجرکاری‌شده که تا کف حیاط امتداد دارند، چشم‌نواز است. پله‌های دو طرفه تراس، ترکیبی ایده‌آل برای عکاسی خلق می‌کنند.

عکس از: سایت Google Maps

این خانه در هر دو طبقه ایوان دارد؛ ایوان طبقه اول، فضایی وسیع و باشکوه برای پذیرایی از مهمانان رسمی، و ایوان طبقه دوم، مکانی صمیمی‌تر برای استراحت و گفت‌وگو بوده است.

– گرمایش و حمام

سیستم گرمایش و حمام خانه داروغه، ویژگی‌هایی است که آن را از دیگر خانه‌های هم‌عصر متمایز می‌کند. معماران نخستین حمام خصوصی و شومینه مشهد را در این خانه تعبیه کردند تا شایسته یوسف خان هراتی و مهمانانش باشد. شومینه با هوشمندی در نشیمن زمستانی قرار گرفته تا گرمای لازم در فصل سرد را تأمین کند.

عکس از: سایت Google Maps

– تابستان‌نشین و زمستان‌نشین

اگر به نبوغ معماران خانه تاریخی داروغه شک دارید، با بررسی نشیمن تابستانی و زمستانی، نظرتان تغییر خواهد کرد. در آن دوران، تأمین انرژی آسان نبود، پس معماران خانه را با بهره‌گیری از انرژی‌های طبیعی طراحی کردند.

عکس از: سایت Google Maps

شومینه، مطبخ و وسایل گرمایشی را در نشیمن زمستانی قرار دادند و آن را رو به خورشید ساختند تا در زمستان‌های سرد مشهد، از گرمای طبیعی بهره ببرند.

نشیمن تابستانی را پشت به آفتاب طراحی کردند تا از گرمای تابستان در امان بمانند. برای خنکای بیشتر، اتاق‌های بادگیر و حوض آب را در این بخش افزودند؛ بادگیرها نسیم خنک را به داخل خانه هدایت می‌کردند.

به این ترتیب، معماران خانه داروغه را برای فصول گرم و سرد بهینه‌سازی کردند.

– ستون‌ها

یکی دیگر از عناصر برجسته خانه داروغه مشهد، ستون‌های آن است. چهار ستون ایوان اصلی با آجرکاری ظریف، داستان‌های بسیاری از هنر آن دوران روایت می‌کنند.

عکس از: سایت Google Maps

بالای ستون‌های ایوان غربی، جملاتی مانند «بسم‌الله الرحمن الرحیم» و «محمد (ص) شمع جمع آفرینش» حک شده و با کاشی‌های هشت‌ضلعی نقش‌دار گل و گیاه تزیین گردیده‌اند.

– مطبخ

خانه داروغه بدون مطبخ کامل نبود؛ معماران آن را در نشیمن زمستانی تعبیه کردند تا گرمای اضافی در زمستان ایجاد کند و نبوغ خود را به نمایش بگذارند.

امکانات رفاهی خانه داروغه

امکانات رفاهی خانه داروغه برای گردشگران شامل سرویس بهداشتی، عکاس‌خانه و قهوه‌خانه است. به دلیل قرارگیری در بافت تاریخی، پارکینگ ندارد؛ اما می‌توانید از پارکینگ‌های اطراف حرم استفاده کنید.

– عکاس‌خانه سنتی

اگر به عکاسی با لباس‌های سنتی علاقه‌مندید، عکاسان حرفه‌ای خانه داروغه را امتحان کنید. عکسی با لباس‌های محلی در این بنای تاریخی، بهترین سوغات (Souvenir) از سفرتان خواهد بود.

عکس از: سایت Google Maps

– قهوه‌خانه سنتی

پس از بازدید از یک بنای تاریخی، اغلب دلتان می‌خواهد لحظه‌ای بنشینید و به گذشته آن بیندیشید: چه کسانی در این خانه تردد می‌کردند؟ چه گفت‌وگوها و تصمیمات مهمی اینجا گرفته شد؟

قهوه‌خانه سنتی در مطبخ خانه داروغه، فضایی آرام برای نوشیدن چای یا قهوه و تأمل در این پرسش‌ها فراهم می‌کند.

عکس از: سایت Google Maps

جاهای دیدنی نزدیک به خانه داروغه

برای یک برنامه سفر (Itinerary) کامل، پس از بازدید از خانه داروغه، به دیگر جاهای دیدنی (Tourist Attractions) مشهد سر بزنید.

– خانه تاریخی توکلی

اگر عاشق خانه‌های تاریخی هستید، پس از خانه داروغه به خانه تاریخی توکلی بروید. فاصله اندک اجازه می‌دهد با پیاده‌روی کوتاهی به آنجا برسید.

عکس از: سایت Google Maps

خانه تاریخی توکلی، که به نام‌های خانه اجنه و بنای کشمشیان نیز شناخته می‌شود، در اواخر دوره قاجار توسط احسان خان قرایی ساخته شد. نخستین مالک آن، تاجر خشکباری به نام کشمشیان بود و کاربری مسکونی تا اواخر پهلوی داشت.

آجرکاری‌های ظریف، کاشی‌کاری‌های رنگارنگ، اسکلت چوبی مقاوم، ایوان و ستون‌های گچ‌بری‌شده، حیاط وسیع و حوض بزرگ، از دلایل جذابیت این خانه هستند.

آینه‌کاری درها و کاشی‌های زیبا بر زمینه آجر و چوب کرمی‌رنگ، فضایی دل‌انگیز خلق کرده است.

خانه تاریخی توکلی حدود ۱ کیلومتر (۴ دقیقه) با خانه داروغه فاصله دارد.

– گنبد خشتی

یکی دیگر از جاهای دیدنی مشهد نزدیک به خانه داروغه، گنبد خشتی یا آرامگاه امامزاده سید محمد با قدمتی ۶۰۰ ساله است. در این بقعه، علاوه بر فضای معنوی، با تاریخ دوره‌های تیموری و صفوی آشنا می‌شوید. گنبد خشتی در فهرست آثار ملی ایران ثبت شده است.

عکس از: سایت Google Maps

دو بخش اصلی و متصل این بقعه شامل فضای زیر گنبد با چهار شاه‌نشین و هشتی ورودی است. دالان مسقف با ارتفاع ۴ متر، گچ‌بری‌های ظریف، سرداب و کتیبه‌های قرآنی با سوره‌های ملک و واقعه، از زیبایی‌های آن به شمار می‌روند.

گنبد خشتی کمتر از ۱ کیلومتر (۴ دقیقه) با خانه داروغه فاصله دارد.

– حرم امام رضا

نگین شهر مشهد، حرم امام رضا (ع)، مکانی است که هر مسافری چندین بار در سفرش به آن سر می‌زند. پس از گشت در خانه داروغه، زیارت این حرم تجربه‌ای متفاوت و دلنشین خواهد بود.

عکس از: سایت Google Maps

حرم امام رضا حدود ۲.۷ کیلومتر (۷ دقیقه) با خانه داروغه فاصله دارد.

– بازار کوثر

برای علاقه‌مندان به خرید، بازار (Bazaar) کوثر یکی از بازارهای قدیمی مشهد است. برای تهیه لباس، صنایع دستی (Handicrafts)، سوغات، خوراکی‌ها، پارچه و انگشترهای نقره و عقیق، گزینه ایدئالی است.

عکس از: سایت Google Maps

نزدیکی به حرم و صحن کوثر، تنوع اجناس و قیمت‌های مناسب، این بازار را برای گردشگران و زائران جذاب کرده است.

بازار کوثر حدود ۲.۵ کیلومتر (۷ دقیقه) با خانه داروغه فاصله دارد.

– پارک وحدت

پارک وحدت با ۲۰ هکتار وسعت، یکی از شلوغ‌ترین و بزرگ‌ترین پارک‌های مشهد است. با جاذبه‌های تفریحی مانند فضای سبز، دریاچه مصنوعی، آب‌نما، شهربازی کودکان و قایق‌رانی، خاطرات زیبایی با خانواده بسازید.

عکس از: سایت Google Maps

امکانات ورزشی مانند سکوهای تنیس روی میز، شطرنج، زمین‌های ورزشی و اسکیت، بر魅力 پارک افزوده است. نزدیکی به حرم امام رضا (ع) نیز آن را برای زائران محبوب کرده است.

پارک وحدت کمتر از ۲.۸ کیلومتر (۸ دقیقه) با خانه داروغه فاصله دارد.

توصیه‌هایی برای بازدید از خانه داروغه

توصیه‌های زیر برای تجربه‌ای بهتر از بازدید از خانه داروغه در اختیارتان قرار می‌گیرد:

• لباس و کفش راحت بپوشید تا از قدم زدن در کوچه‌های تاریخی و آجرکاری‌های زیبا خسته نشوید.
• اگر از شلوغی دوری می‌کنید، روزهای میانی هفته و ساعات اولیه صبح را انتخاب کنید.
• طبق اطلاعات به‌روز (سال ۱۴۰۲)، هزینه ورودی برای افراد بالای ۱۲ سال ۲۵۰۰۰ تومان و برای کودکان ۶ تا ۱۲ سال ۱۵۰۰۰ تومان است. این مبلغ برای بازدید از کل مجموعه می‌باشد.
• برای کاوش در تاریخ و زیبایی‌های این خانه، ۱ تا ۲ ساعت زمان اختصاص دهید.
• درهای خانه داروغه همه‌روزه از ساعت ۹ صبح تا ۶ بعدازظهر به روی بازدیدکنندگان باز است.

سوالات متداول

خانه داروغه در کجا واقع شده است؟ خانه داروغه در شهر مشهد، خیابان نواب صفوی، کوچه داروغه قرار دارد.

بهترین زمان برای بازدید از خانه داروغه چه زمانی است؟ بهترین زمان برای بازدید از خانه داروغه بهار است، زیرا در این فصل باغچه‌های خانه در زیباترین حالت خود شکوفا می‌شوند.

هزینه ورودی خانه داروغه چقدر است؟ هزینه ورودی برای افراد بالای ۱۲ سال ۲۵۰۰۰ تومان و برای کودکان ۶ تا ۱۲ سال ۱۵۰۰۰ تومان است.

چگونه می‌توان به خانه داروغه دسترسی پیدا کرد؟ برای دسترسی به خانه داروغه می‌توانید از حمل‌ونقل عمومی مانند اتوبوس و تاکسی استفاده کنید یا با خودرو شخصی به راحتی به آنجا بروید.

آیا خانه داروغه امکانات رفاهی دارد؟ بله، خانه داروغه دارای امکاناتی نظیر سرویس بهداشتی، عکاس‌خانه و قهوه‌خانه است.