۱- فیروزه
فیروزه نیشابور، به عنوان یکی از سنگهای زینتی باستانی، از دوران کهن در تزئینات و هدایا کاربرد داشته است. امروزه در بازارهای مشهد، با هر گشتی که میزنید، فروشندگان فیروزه و کارگاههای فیروزهتراشی را خواهید دید و میتوانید با تاریخچه غنی این سنگ آشنا شوید.
با توجه به محبوبیت فیروزه به عنوان یکی از سوغاتیهای مشهور مشهد، متأسفانه فیروزههای تقلبی ساختهشده از پلاستیک یا سنگهای رنگشده در بازار رواج دارد؛ بنابراین، برای خرید اصیل، به فروشگاههای معتبر مراجعه کنید تا تجربهای مطمئن داشته باشید.
فیروزه به عنوان سنگی آرامشبخش شناخته میشود و رنگ آبی خیرهکنندهاش حس آرامش و طراوت را القا میکند. به همین دلیل، استفاده از انگشترهای فیروزهای، سنگهای چشمنظر و تسبیحهای فیروزهکوب از محبوبترین انتخابها در میان گردشگران است.
این سنگ زیبا با صنایع دستی و آثار هنری محلی ترکیب شده و گزینهای ایدئال برای هدیههای منحصربهفرد به شمار میرود. برای مثال، ظروف مسی فیروزهکوبیشده، یادگاری ماندگار از فرهنگ غنی مشهد هستند. در نزدیکی هتلها و اقامتگاههای مشهد، فروشگاههای متعددی برای خرید فیروزه وجود دارد.
۲- انگشتر و سنگهای زینتی
با توجه به فضای مذهبی مشهد و جایگاه ویژه حرم امام رضا (ع)،
سوغاتیهای مشهد تحت تأثیر جو معنوی و حضور پرشور زائران قرار دارد. بسیاری از مسافران پس از خرید تسبیح، سجاده و مهر، به سراغ انگشترهای نگیندار سنگی میروند تا یادگاری متبرکی با خود ببرند.
شاید در حرم مطهر، افرادی را ببینید که انگشتانشان را با انگشترهای متنوع پر کرده و آنها را بر ضریح میکشند تا برکت بگیرند. این انگشترها به عنوان سوغاتیهای معنوی، نمادی از زیارت و توسل هستند.
از میان نگینهای سنگی پرطرفدار در مشهد، میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- عقیق
- دُر نجف
- یاقوت
- زمرد
- شرف شمس
- حدید
سنگهایی مانند یاقوت و زمرد به دلیل ارزش بالاتر، بیشتر در جواهرفروشیهای تخصصی عرضه میشوند. اگر به بازار رضا سر بزنید، در طبقه دوم کارگاههای سنگتراشی خواهید یافت که سنگها را به شکل دلخواه برش میدهند و بر رکاب انگشتر نصب میکنند؛ تجربهای جذاب برای علاقهمندان به صنایع دستی.
۳- تسبیح
تسبیحها از دوران باستان به عنوان ابزاری برای شمارش ذکرها و عبادت در ادیان گوناگون استفاده میشدند. در دوران اسلامی، کاربرد تسبیح رواج بیشتری یافت، به طوری که مردان همیشه تسبیحی در دست داشتند و زنان آن را به صورت دستبند یا گردنبند همراه خود نگه میداشتند.
محبوبیت تسبیح هرگز کم نشده و بسیاری بر این باورند که با گذشت زمان، ارزش و معنویت آن افزایش مییابد. بنابراین، خرید تسبیح به عنوان سوغاتی مشهد، انتخابی هوشمندانه و ماندگار است؛ اما چگونه بهترین نوع را انتخاب کنیم؟
در سراسر ایران، فروشگاههای تسبیحفروشی فراوان است، اما تسبیحهای با دانههای خاص و زیبا، بیشتر در مشهد یافت میشود. از انواع محبوب میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- انواع سنگی نظیر فیروزه، یشم و عقیق
- تسبیح شاه مقصود
- یُسر
- کهربا
- سندلوس
۴- گلیم و قالی
عشایر خراسان و مناطق همجوار از گذشتههای دور، گلیم و قالی میبافتند تا زمین و دیوارها را پوشش دهند. امروزه، گلیمها بیشتر جنبه تزئینی دارند و نمونههای نفیس آنها حتی به عنوان تابلو بر دیوارهای خانه آویخته میشود.
گلیمهای مشهد با طرحها و نقشهای متنوع عرضه میشوند و حتی میتوان آنها را به اشکال کاربردی مانند کیف تبدیل کرد؛ این محصولات، نمادی از هنر سنتی و جاذبههای فرهنگی منطقه هستند.
گلیم افشار، سوماک و ترکمنی، از معروفترین انواع در خراسان به شمار میروند و خرید آنها تجربهای دلچسب از گردشگری صنایع دستی را فراهم میکند.
۵- پوستین
پوستین از پوست گوسفند و دیگر حیوانات تهیه میشود که با فرآوری و دوخت، به محصولاتی مانند کلاه، پالتو و پادری تبدیل میگردد. امروزه تولید پوستین کاهش یافته و طرفداران محدودی دارد، اما در روستاهای خراسان، هنوز برخی به این هنر سنتی ادامه میدهند.
اگر به صنایع دستی سنتی علاقهمندید، با گشتوگذار در میان فروشندگان محلی، میتوانید پوستینهای اصیل را بیابید و بخشی از میراث فرهنگی خراسان را به خانه ببرید.
۶- دیگ سنگی یا هرکاره
هرکاره یا دیگ سنگی، ظرفی است که از سنگ خام با تراشکاری و قلمزنی ساخته میشود. این ظرف معمولاً برای پخت دیزی یا آسیاب مواد خشک مانند ادویهها به کار میرود و یادآوریای از ابزارهای سنتی آشپزی ایرانی است.
مدلهای ساده و بدون تزئین، با قیمت مناسب برای آشپزی ایدئال هستند و به دلیل جنس سنگی، پخت یکنواخت و ملایمی ارائه میدهند. انواع لعابکاریشده و قلمزنیشده نیز جنبه دکوری دارند و زینتبخش خانهها میشوند.
حال که از صنایع دستی و تزئینی سخن گفتیم، نوبت به خوراکیهای دلچسب میرسد. هیچ مسافری به خراسان نمیرود و از امتحان سوغاتیهای خوشمزه مشهد غافل نمیماند. در مراکز خرید نزدیک حرم، یافتن دیگ سنگی آسان است.
۷- نبات
چای لاهیجان با نبات زعفرانی مشهد و خرمای خوزستان، ترکیبی کلاسیک و اصیل از طعمهای ایرانی است که هر مسافری را مجذوب خود میکند.
استان خراسان رضوی، بزرگترین تولیدکننده نبات در ایران است؛ بنابراین، در هر بازار محلی، نبات تازه و باکیفیت به راحتی یافت میشود. علاوه بر نوع زعفرانی، نباتهای طعمدار با گیاهان و میوههای محلی نیز گزینههای جذابی هستند.
۸- خشکبار، برگه آلو و میوه خشک
گذشتن از ویترینهای پربار از زردآلوی خشک، آلوبخارا، فندق، نخود و کشمش، امری دشوار است و هر بازدیدکنندهای را وسوسه میکند.
استان خراسان، به ویژه نیشابور و خرو، مراکز اصلی تولید آلو و میوههای خشک هستند. اگر طعم ترش و شیرین را دوست دارید، حتماً این میوههای خشک را به عنوان سوغاتی امتحان کنید.
بخش عمده سوغاتیهای مشهد که زائران با خود میبرند، خشکبارهایی مانند کشمش و دانههای خوراکی است. طعم دلپذیر آنها که ماندنی است، خواص مغذی فندق، گردو و بادام نیز ارزش توجه دارد و برای سلامتی مفید است.
۹- ادویه
علاوه بر ادویههای ایرانی و خارجی که به صورت جداگانه عرضه میشوند، مخلوط معروف «هفتقلم» در مشهد بسیار پرطرفدار است و به یکی از سوغاتیهای اصلی تبدیل شده. ترکیبات این ادویه عبارتند از:
- دارچین
- زردچوبه
- گلپر
- زنجبیل
- فلفلسیاه
- فلفلقرمز
- سماق
این مخلوط در آشپزی و تهیه ترشیجات کاربرد دارد و خواصی مانند ضدسرطانی، آرامبخشی و بهبود هضم غذا را به همراه دارد. بسیاری از رستورانهای سنتی مشهد از این ادویههای ناب در غذاها و دسرها استفاده میکنند تا طعمی اصیل ارائه دهند.
۱۰- ترشی مخصوص مشهدی
ترشی مشهدی یا سالاد مشهدی، ترکیبی لذیذ از گوجهفرنگی، گلکلم، هویج، کرفس و سبزیجات معطر است. ویژگی خاص آن، جوشاندن آب گوجه با سرکه است که طعمی منحصربهفرد و ماندگار ایجاد میکند.
ده مورد برتر سوغاتیهای مشهد که معرفی کردیم، به پایان رسید، اما بدون زعفران و زرشک، فهرست ناقص میماند.
۱۱- زرشک
استان خراسان جنوبی، مرکز اصلی تولید زرشک در ایران است. هرچند خراسان رضوی سهم کمتری دارد، اما به دلیل گردشگران و زائران مشهد، زرشک فروش خوبی در این شهر دارد.
زرشک، میوه خشکشده درختچهای به همین نام است و ریشه، ساقه و گلهای آن نیز خواص درمانی دارند. زرشک قاین از انواع خوشمزه خراسان جنوبی است و انواع اناری و مجلسی با تفاوت در رنگ و طعم، گزینههای متنوعی ارائه میدهند.
۱۲- زعفران
زعفران در بیشتر شهرها و روستاهای خراسان کشت میشود و اخیراً در مناطقی مانند آذربایجان شرقی و اردبیل نیز تولید آن آغاز شده است.
بهترین زعفران ایران در قاینات به عمل میآید. با بازدید از بازارهای سنتی مشهد و حجرههای قدیمی، میتوانید زعفران اصل و تازه را به عنوان سوغاتی تهیه کنید و از عطر و طعم بینظیر آن لذت ببرید.
آیا سوغاتیهای دیگری را میشناسید؟
اگر اهل مشهد هستید، حتماً سوغاتیهای بیشتری میشناسید که شایسته افزودن به این فهرست هستند. نظراتتان را در بخش کامنتها بنویسید و دیگران را با آنها آشنا کنید. اگر دلتان برای سوغاتیهای خوشمزه و صنایع دستی مشهد تنگ شده، برنامهریزی برای سفری به این شهر رنگارنگ را در نظر بگیرید.
سوالات متداول
فیروزه نیشابور چیست و چرا محبوب است؟ فیروزه نیشابور یک سنگ زینتی باستانی است که به خاطر رنگ آبی خیرهکنندهاش و خواص آرامشبخشی که دارد، بسیار محبوب است.
چگونه میتوان فیروزه اصل را تشخیص داد؟ برای تشخیص فیروزه اصل، بهتر است به فروشگاههای معتبر مراجعه کنید و از فروشندگان باتجربه بپرسید، زیرا فیروزههای تقلبی در بازار رواج دارد.
تسبیحهای محبوب در مشهد کدامند؟ تسبیحهای محبوب در مشهد شامل انواع سنگی مانند فیروزه، یشم و عقیق است، و همچنین تسبیح شاه مقصود و کهربا نیز پرطرفدارند.
گلیم و قالیهای مشهد چه ویژگیهایی دارند؟ گلیم و قالیهای مشهد با طرحها و نقشهای متنوع عرضه میشوند و اغلب به عنوان هنرهای تزئینی و فرهنگی شناخته میشوند.
بهترین زمان برای خرید زعفران در مشهد کیست؟ بهترین زمان برای خرید زعفران در مشهد زمانی است که محصولات تازه در بازارها عرضه میشود، مخصوصاً در فصل برداشت زعفران.
