معرفی چاه های تلا
چاههای تلا قشم در جنوب ایران و در جزیره قشم واقع شدهاند. همانطور که میدانید، آب قنات در این جزیره بسیار شور است و برای آشامیدن مناسب نیست. چاههای تلا قشم در واقع گودالهای عمیقی هستند که برای جمعآوری و ذخیره آب شیرین باران طراحی شدهاند و نقش مهمی در تأمین آب گوارای روزانه مردم روستای لافت ایفا میکردند. این چاهها در عمق پایینتر از سطح زمین و درون گودالی نسبتاً وسیع حفر شدهاند تا آب باران را به سمت خود هدایت کنند. پس از پر شدن از باران، درِ چاهها را میبندند تا آب داخل آنها خنک و تازه بماند. دیوارههای چاهها بسیار مقاوم ساخته شده و کف آنها از جنس گچ است که به حفظ خنکی و سلامت آب کمک میکند.
در گذشته، تعداد این چاهها به ۳۶۶ مورد میرسید که معادل روزهای سال کبیسه است، اما با گذشت زمان، بسیاری از آنها پر شده و اکنون کمتر از صد حلقه چاه باقی مانده است. تعدادی از این چاهها به دلیل عدم لایروبی، دیگر قابل استفاده نیستند. هر چاه در اصل برای تأمین آب مصرفی یک روز مردم لافت طراحی شده بود. گذشته و تاریخچه چاه های تلا
درباره تاریخچه چاههای تلا قشم نظرات متفاوتی وجود دارد. برخی قدمت آن را به دوران پیش از اسلام و زمان ساسانیان نسبت میدهند، زیرا نمونههای مشابهی از این روشهای خلاقانه جمعآوری آب در بندر سیراف بوشهر دیده میشود که پیش از اسلام حفر شدهاند. عدهای دیگر بنای آن را به دوران هخامنشیان و حتی مادها میرسانند.
البته باید اشاره کرد که برخی محققان زمان حفر این چاهها را به دوران پس از اسلام نسبت میدهند. اگر این دیدگاه درست باشد، چاههای تلا لافت حدود ۴۰۰ سال قدمت دارند. طبق روایات، این چاهها به دستور حاکم لافت، خواجه کریم، برای مقابله با کمآبی در دل سنگها توسط غلامانش کنده شدهاند. چاه تل آو یعنی چه؟
بسیاری تصور میکنند که به دلیل ارزش بالای آب، به این چاهها «تلا» یا به تعبیری «طلا» گفته میشود. هرچند آب شیرین در این منطقه بسیار گرانبها است، اما این نام ربطی به فلز طلا ندارد. واژه «تلا» در اصل «تل آو» است. در گویش محلی، «تل» به معنای تپه و «آو» به معنای آب است. بنابراین، چاههای تل آو که بعدها به چاههای تلا قشم معروف شد، به معنای چاههای آب کنار تپه است.
جاذبههای چاه های تلا
جالب است بدانید تپههای بالای چاههای تلا قشم از جنس مرجان هستند و این ویژگی به هدایت بهینه آب باران به داخل چاهها کمک میکند. پس از پر شدن چاهها با باران، مردم درِ آنها را میبندند و هر روز درِ یکی از چاهها را باز کرده و از آب آن استفاده میکنند. هر چاه عمقی بین سه تا ده متر دارد. تصور کنید که مردم با ابزارهای ساده، ۳۶۶ چاه با عمق بیش از سه متر را در دل سنگها حفر کردهاند؛ حتی فکر کردن به آن هم شگفتانگیز است!
در بالای گودال چاههای تلا، چندین چاه دیگر وجود دارد که آب آنها کمی شور است و عمدتاً برای استفاده احشام مناسب بوده. در نزدیکی این چاهها، برکه سنگی لافت و قلعه نادری قرار دارند که بازدید از آنها در فصل بارشهای فراوان، تجربهای فراموشنشدنی خواهد بود. آب باران ابتدا در برکه سنگی یا آبانبار لافت جمعآوری میشود و سپس به چاههای تلا سرریز میگردد. در پشت چاههای تلا لافت، قلعه نادری واقع شده که معماری آن شبیه به قلعههای پرتغالی است و قدمتی پیش از اسلام دارد. رسم و رسوم برداشت آب از چاهها
شکل چاههای تلا قشم متنوع است؛ گاهی دایرهای، گاهی مربعی، مستطیلی یا حتی گلابیشکل. هر چاه نامی خاص دارد که از نام حفرکنندگان آن گرفته شده، مانند لوبنی یا غرابو.
برای نگهبانی از چاهها، دو برج نگهبانی بر فراز گودال و مشرف به آنها ساخته شده است. نکته جالب اینجاست که وظیفه نگهبانی از چاههای تلا لافت بر عهده زنان بود. در گذشته، این چاهها «میراب» داشتند؛ میرابها که مسئولیت نگهبانی، تقسیمبندی و آوردن آب را بر عهده داشتند، از میان زنان انتخاب میشدند.
در روزگاران قدیم، نیاکان ما آوردن آب را به زنان واگذار میکردند، زیرا طبق باورهای کهن، زنان نگهبانان آب بودند و حضور مردان کنار جویبار برای برداشت آب، نوعی بیاحترامی به شمار میرفت. زنان با استفاده از «جهله» یا همان کوزه، آب را از چاه میکشیدند و نوبت هر خانواده توسط بانوی حافظ آب یا میراب مدیریت میشد.
مردان نیز با لایروبی مداوم چاهها، در جمعآوری آب به زنان یاری میرساندند. این لایروبی هر هفته، در روز جمعه و برای چاههایی که در طول هفته خالی شده بودند، انجام میگرفت. پیش از بارشهای پاییزی، لایروبی کلی از تمام چاهها صورت میگرفت. جارچی روستا مردان را برای این کار گرد هم میآورد و آنها به لایروبی میپرداختند. مردان همچنین با حمل «کندیل» – چوبی که بر شانه قرار میگیرد و دو سطل از دو طرف آن آویزان است – به آوردن آب کمک میکردند.
در اطراف این چاهها، تعدادی درخت کهنسال کهور وجود دارد که مردم محلی آنها را نگهبان چاههای تلا قشم میدانند و بسیار مقدس میشمارند. گاهی پارچههای سبزی را میتوان دید که به شاخههای این درختان آویزان شدهاند.
در برخی مناسبتها، مردم زیر این درختان قربانی میکنند یا عبادت مینمایند. درخت کهور در سنگ ریشه میدواند و ریشههایش همیشه در جستجوی آب است؛ درختان کهور چاههای تل آو آب خود را از همین چاهها تأمین میکنند. به همین دلیل، اهالی کیفیت آب را از شادابی درختان تشخیص میدادند. شاید همین ویژگی یا ظاهر مرموز و پیچدرپیچ ساقههای درهمتنیدهشان، سبب مقدس شدن این درختان شده باشد.
بهترین زمان بازدید از چاه تلا قشم
با توجه به آبوهوای گرم جزیره قشم، بهترین زمان بازدید از این منطقه، فصول سرد سال است. آبانبار و برکه لافت در زمان بارانها پر میشود، بنابراین پیشنهاد میکنم در نیمه دوم پاییز و اوایل زمستان به روستای لافت سفر کنید. هرچند چاههای تلا لافت به عنوان میراث فرهنگی به ثبت ملی رسیدهاند، اما هنوز افراد زیادی از وجود آنها بیخبرند؛ برای همین این مکان خلوت است و نیازی به پرداخت هزینه ورودی ندارد.
چاه تلا قشم کجاست؟
روستای لافت حدود شصت کیلومتر با مرکز قشم فاصله دارد و طی این مسیر حدود یک ساعت زمان میبرد. چاههای تلا قشم سی کیلومتر با فرودگاه قشم فاصله دارند و در نزدیکی اسکله لافت، پشت قلعه نادری و در مرکز روستا واقع شدهاند. جاده بندر لافت دقیقاً از کنار اسکله و قلعه نادری عبور میکند.
چاه تلا قشم روی گوگل مپ
مسیر دسترسی به چاه های تلا
روستای لافت اسکلهای برای حمل خودرو دارد که میتوانید از طریق اسکله بندرپل در هرمزگان به آن دسترسی پیدا کنید. در لافت، تعدادی اقامتگاه بومگردی زیبا برای اقامت گردشگران وجود دارد. میتوانید با برنامه سفر تفریحی به بندر لافت بروید یا پروازی به مقصد قشم رزرو کنید و بدون دردسر به جزیره برسید.
چاه های لافت دنیایی شبیه به روزگار کنونی
در ایران، به دلیل موقعیت اجتماعی و تاریخی منحصربهفرد، جاهای دیدنی فوقالعادهای وجود دارد. اما اگر تمام آثار ایران را هم دیده باشید، بدون سفر به جزیره قشم و بازدید از جاهای دیدنی قشم، نیمی از لذتهای زندگی را از دست دادهاید. موقعیت جغرافیایی و فرهنگی خاص قشم، آثار تاریخی و طبیعی شگفتانگیزی را پدید آورده و روستای لافت نیز به دلیل جایگاه خود در تاریخ، از این قاعده مستثنی نیست. بدون شک، آثار بینظیر جزیره قشم و بندر لافت، به ویژه چاههای تلا قشم، شما را مسحور خود خواهند کرد.
سوالات متداول
چاههای تلا قشم چیستند؟ چاههای تلا قشم گودالهای عمیقی هستند که برای جمعآوری و ذخیره آب شیرین باران ساخته شدهاند.
چرا آب چاههای تلا قشم خنک و تازه میماند؟ آب داخل چاهها پس از پر شدن از باران بسته میشود و دیوارههای مقاوم و کف گچی آنها به حفظ خنکی و سلامت آب کمک میکند.
قدمت چاههای تلا به چه زمانی برمیگردد؟ برخی محققان قدمت این چاهها را به دوران پیش از اسلام و زمان ساسانیان نسبت میدهند، یعنی حدود ۴۰۰ سال قبل.
به چه دلیلی این چاهها به نام تلا نامیده شدهاند؟ نام «تلا» به معنای «چاههای آب کنار تپه» است که در گویش محلی به واژه «تل آو» برمیگردد.
بهترین زمان برای بازدید از چاههای تلا چیست؟ بهترین زمان برای بازدید از چاههای تلا، فصول سرد سال به ویژه نیمه دوم پاییز و اوایل زمستان است.
