کارگاه لنج سازی قشم به اندازه یک شاهنامه داستان برای گفتن دارد!
در کارگاه لنج سازی قشم، سبک زندگی منحصربهفرد و هزاران داستان و روایت دریایی جریان دارد. در بخشهایی از کارگاه، لنجهای جوان را مشاهده میکنید که در مراحل مختلف ساخت قرار دارند و بیصبرانه منتظرند تا به آب انداخته شوند و ماجراجوییهای دریاییشان را با ناخدایی که هنوز با او آشنا نشدهاند، آغاز کنند.
در گوشهای دیگر از کارگاه لنج سازی، کشتیهای خسته و فرسوده را میبینید که بهتازگی با دریا خداحافظی کردهاند و برای تعمیر و بازسازی به کارگاه آمدهاند. اگر پای صحبت ناخدایان لنج بنشینید، خواهید فهمید که هر ترک و شکاف در بدنه لنجهای قدیمی، داستانی دارد؛ گاهی طوفانهای سهمگین موجهایی ایجاد کردهاند که چوبهای لنج را شکسته، گاهی صخرههای پنهان زیر آب به بدنه خورده و گاه ماهیهای غولپیکر به کشتی برخورد کردهاند!
عکس از: سایت مشرق نیوز
هنگامی که به کارگاه لنج سازی میرسید، گویی در زمان سفر کردهاید و به دوران حضرت نوح بازگشتهاید؛ زمانی که خداوند به نوح و یارانش دستور ساخت کشتی را داد. نوح از فرمان الهی پیروی کرد، حتی در حالی که بارانی در کار نبود، با ایمان کامل کشتی را ساخت.
پیشنهاد میکنم وقتی به کارگاه لنج سازی رسیدید، داستان حضرت نوح را در اینترنت جستجو کنید و آن روایت را در آن محیط بخوانید. با این کار، احساس خواهید کرد که واقعاً در زمان سفر کردهاید و صدای چکش و میخکوبی یاران نوح را میشنوید و آرزو میکنید که با آنها همراه شوید.
عکس از: سایت تسنیم
قصههای کارگاه لنج سازی هنوز تمام نشده و داستان اصلی زمانی آغاز میشود که با جلافها یا گلافها همکلام شوید؛ منظور همان استادکاران ماهر سازنده لنج است. آنهایی که سالها به این حرفه مشغولاند و آن را از پدرانشان آموخته و به فرزندانشان میآموزند.
جالبتر اینکه هیچ نقشهای از لنجها روی کاغذ کشیده نمیشود و همهچیز در ذهن استادکاران جلاف نقش بسته است. آنها آنچه در ذهن دارند را به جوانان میگویند و شاگردان تازهکار با اجرای دقیق دستورات ریشسفیدان، لنجها را میسازند. در کارگاه لنج سازی قشم، همه مانند یاران نوح متحدند و هیچ ناهماهنگیای در میانشان نیست!
عکس از: سایت مجله هرمزگان
نامهای کارگاه لنج سازی قشم
کارگاه لنجسازی گوران، بزرگترین مرکز ساخت انواع لنج در جزیره قشم است. در مناطق دیگری مانند لافت و منطقه صنعتی کاوه نیز کارگاههایی وجود دارد، اما در مقیاسی کوچکتر از گوران فعالیت میکنند. آنچه بهعنوان جاذبه گردشگری قشم شناخته میشود و شهرت بیشتری دارد، کارگاه گوران است. چند روستا در نقاط مختلف ایران با نام گوران وجود دارد. این نام از واژه «گبر» گرفته شده و در اصل «گبران» خوانده میشده و بهتدریج تغییر یافته است. در گذشته، گبر به زرتشتیان آتشپرست گفته میشد که معابد آتش داشتند.
عکس از: سایت ایسنا
کارگاههای لنجسازی به اندازه سایر جاذبههای گردشگری قشم شهرت ندارند. بسیاری از گردشگران قشم بدون آگاهی از وجود این جاذبه، از بازدید آن بازمیگردند و فرصت همنشینی با دریانوردان خونگرم جنوب را از دست میدهند.
البته خوشحالم که شما با این جاذبه گردشگری آشنا شدهاید و بازدید از آن را در برنامه سفرتان به قشم قرار میدهید!
عکس از: سایت مشرق نیوز
چه افرادی در کارگاه لنج سازی گوران کار میکنند؟
لنجسازی یکی از منابع اصلی درآمد در جنوب ایران است، بنابراین وقتی به کارگاه میرسید، بیشتر افراد را با لباسهای اصیل جنوبی میبینید. اگر بخت با شما یار باشد و در زمان مناسبی به کارگاه لنجسازی قشم برسید، صدای نیانبان، عود، طبل و سنج به گوش میرسد. حتی اگر غمی صدساله در دل کسی باشد، با شنیدن این موسیقی شاد جنوبی، آن را رها میکند و دلش سبک میشود!
عکس از: سایت موج
در کارگاههای لنجسازی، خبری از دورههای آموزشی رسمی نیست. گاه مهندسان دریانوردی داخلی و خارجی برای نظارت بر فرآیند ساخت کشتیها (معمولاً لنجهای بزرگتر) حضور مییابند. در حالت عادی، ناظران اصلی پروژههای لنجسازی، استادکاران جلاف هستند که از شاگردی به استادی رسیدهاند و تجربیاتشان را در این حرفه سپید کردهاند!
کارگاه لنجسازی قشم در سال ۲۰۱۱ (۱۳۹۰ شمسی) بهعنوان یکی از مراکز صنایع دستی ایران در فهرست میراث جهانی یونسکو (UNESCO World Heritage) ثبت شد و این امر شهرت لنجسازی ایران را افزایش داد. سپس در سال ۱۳۹۶، موزهای در منطقه گوران راهاندازی شد که تاریخچه دریا، دریانوردی و لنجسازی را روایت میکند. گردشگران در این موزه میتوانند با اصول صیادی با تور در لنج آشنا شوند که تجربهای بسیار جذاب است.
عکس از: سایت برنا
ساخت لنجها در کارگاه چطور انجام میشود؟
لنجسازی در گذشته رونق بیشتری داشت، اما بهدلیل مشکلات اقتصادی، اکنون سرعت کار در کارگاهها کاهش یافته است. نقشه لنجها بهصورت سهبعدی در پیشرفتهترین کامپیوتر ممکن کشیده میشود؛ منظور ذهن جلافهاست که سالها در نقشهکشی لنج تربیت شده و میتواند با دقیقترین جزئیات، محل هر پیچ و مهره را تعیین کند.
عکس از: سایت تابناک
ساخت هر لنج بسته به ویژگیهایش از شش ماه تا دو سال طول میکشد. برای ساخت آنها از چوبهای ساج، کهور و کنار استفاده میشود، اما چوب اصلی در کارگاه لنجسازی قشم، ساج است و سایر چوبها کمتر بهکار میروند. این چوبها از درختانی هستند که در جزیره قشم یافت میشوند.
اگر کمی در منطقه بمانید و به گفتگوهای شاگردان و استادکاران گوش دهید، متوجه خواهید شد که لنجسازی دانشنامهای منحصربهفرد با صدها واژه و اصطلاح تخصصی دارد. برای مثال، لنجهای امروزی معمولاً با موتور ساخته میشوند و کمتر لنجی تنها با پارو و بادبان حرکت میکند. موتورها اغلب از ژاپن وارد میشوند و کیفیت بالایی دارند، اما نوعی موتور به نام «پاکستونی» ساخت پاکستان است که روی برخی لنجها نصب میشود.
عکس از: سایت تابناک
نام انواع لنجها
بخشی مهم از دانش لنجسازی به انواع مختلف لنج اختصاص دارد. شناخت آنها نهتنها جالب است، بلکه میتوانید به ملوانان و جلافهای کارگاه لنجسازی قشم نشان دهید که از دنیای لنج آگاهی دارید و به قول جنوبیها، «چیزهایی در چنتهتان هست»!
- سماج، بتیل: لنجهای ماهیگیری
- حوری: لنج مسافربری با ظرفیت حدود ده نفر
- شوعی: نوعی لنج که در گذشته با بادبان و پارو حرکت میکرد، اما امروز روی آن موتور نصب میشود
- بغله: لنجی با ساختار منحنی برای باربری
- بگاره: لنجهای منطقه کنگان برای ماهیگیری با تور
- سمبوک و جالبوت: لنجهای باربری برای بارهای ۵ تا ۱۰۰ تنی
- بوم: لنج بزرگ باری و مسافری
تفاوت هر کدام از این انواع لنجها چیست و چگونه لنجهای موجود در کارگاه را تشخیص دهیم، از اطلاعات عمومی فراتر رفته و به تخصص ناخدایان خونگرم جنوب نیاز دارد!
عکس از: سایت تابناک
بهترین زمان برای بازدید از کارگاه لنج سازی قشم
برای بازدید از کارگاه لنجسازی گوران، ساعت خاصی تعیین نشده، اما کارگاهها معمولاً از صبح تا عصر فعالاند و بهترین زمان، ساعات میانی روز است. احتمالاً میدانید که آفتاب جنوب در تابستان سوزان است و راه رفتن زیر آن، جوشش خون را در رگها حس میکنید! اگر تابستان را برای سفر به قشم انتخاب کنید، تنها شبها میتوانید از اقامتگاه خارج شوید، اما در آن زمان کارگاهها تعطیلاند.
عکس از: سایت فارس
زمستان و پاییز بهترین فصلها برای سفر به جنوب ایران و جزیره قشم هستند، هرچند روزهای نسبتاً کوتاه آنها چالش است. با اختصاص ساعات میانی روز به بازدید از کارگاه لنجسازی، این مشکل حل میشود. در این ساعات، هوا روشن است و میتوانید همهچیز را ببینید، ضمن اینکه کارگاه فعال است و میتوانید زحمات لنجسازان را لمس کنید.
عکس از: سایت ایسنا
کارگاه لنج سازی قشم کجاست؟
روستای گوران در ۷۵ کیلومتری مرکز قشم و در ساحل غربی جزیره قرار دارد. این روستا به جنگلهای حرا نیز نزدیک است و میتوانید یک روز از برنامه سفرتان به قشم را به بازدید از جنگلهای حرا و کارگاه لنجسازی اختصاص دهید.
برای دسترسی به روستا، میتوانید از مسیر فرودگاه قشم یا روستای لافت استفاده کنید. برای رسیدن به فرودگاه قشم، ابتدا به پارک ساحلی زیتون بروید و از همان جاده مستقیم ادامه دهید تا به فرودگاه برسید.
عکس از: سایت ایرنا
سپس به سمت روستای سهیلی حرکت کنید و بعد از آن به مسیر ادامه دهید تا به گوران برسید. از مسیر روستای لافت نیز جادهای ۴۴ کیلومتری به گوران وجود دارد. در لافت هم کارگاههای لنجسازی کوچکتری هست، اما جاذبههای دیگری مانند قلعه و بادگیرهای لافت نیز دارد.
کارگاه لنج سازی قشم روی گوگل مپ
به کمک لوکیشن از هر نقطهای در جزیره قشم میتوانید بهترین مسیر برای رسیدن به این جاذبه را پیدا کنید.
روشهای دسترسی به کارگاه لنج سازی گوران
روستای گوران امکانات گردشگری زیادی ندارد و شاید به همین دلیل، کارگاه لنجسازی جزو جاذبههای کمتر شناختهشده جزیره قشم باشد. بهترین راه بازدید، استفاده از خودرو شخصی است. اگر با تور به قشم سفر کردهاید، میتوانید طبق برنامه تور از این منطقه دیدن کنید. اجاره خودرو شخصی یا تاکسی برای رفتن به گوران و بازدید از کارگاه نیز ممکن است.
عکس از: سایت ایرنا
روستای گوران امکانات اقامتی ندارد؛ برخی اهالی خانههایشان را به مسافران اجاره میدهند، اما بهدلیل کمبود امکانات رفاهی، بیشتر گردشگران پس از بازدید از جاذبههای گردشگری قشم و جنگل حرا، به مرکز جزیره بازمیگردند تا شب را در هتلها یا اقامتگاهها سپری کنند.
کلام آخر؛ در کارگاه لنج سازی قشم هوس دریانوردی به سرتان میزند
دیدن دهها لنج در حال ساخت یا تعمیر، آدم را به وجد میآورد و آرزو میکند سکان را به دست بگیرد و به قلب خلیج فارس بزند. برخی لنجهای مسافری، شاهکارهای هنری تمامعیاری هستند. کارگاه لنجسازی قشم جاذبه گردشگری منحصربهفردی است که نمونهاش را در هیچ جای دیگری از جهان نمیتوان یافت. حتی اگر کارگاههای مشابهی در کشورهای حاشیه دریای عمان و خلیج فارس وجود داشته باشد، جلافها و ناخدایان خونگرم قشم در آنها کار نمیکنند! در سفر به قشم، بازدید از این معدن هنر و انرژی را از دست ندهید.
عکس شاخص: امیرحسین جامهبزرگ
سوالات متداول
کارگاه لنجسازی قشم کجاست؟ کارگاه لنجسازی قشم در روستای گوران واقع در ۷۵ کیلومتری مرکز قشم و در ساحل غربی جزیره قرار دارد.
بهترین زمان برای بازدید از کارگاه لنجسازی قشم چه زمانی است؟ بهترین زمان برای بازدید از کارگاه لنجسازی قشم، ساعات میانی روز است که در این زمان کارگاه فعال و هوا مناسب برای بازدید است.
چه نوع لنجهایی در کارگاه لنجسازی قشم ساخته میشود؟ در این کارگاه انواع لنجهای ماهیگیری، مسافربری و باربری ساخته میشوند، از جمله لنجهای سماج، بتیل و بوم.
مراحل ساخت لنج در کارگاه چگونه است؟ مراحل ساخت لنج در کارگاه بستگی به نوع و ویژگیهای لنج دارد و معمولاً بین شش ماه تا دو سال به طول میانجامد.
چه کسانی در کارگاه لنجسازی قشم کار میکنند؟ در کارگاه لنجسازی قشم استادکاران ماهر (جلافها) و شاگردان جدید مشغول به کار هستند که تجربههای خود را با یکدیگر به اشتراک میگذارند.
