آشنایی با غار خربس، یکی از جاذبههای طبیعی قشم
بسیاری از گردشگران جزیره قشم را با تفریحات آبی و مراکز خریدش میشناسند. با وجود آبوهوای شرجی و گرم قشم، شاید کمتر کسی تمایل داشته باشد تا پلههای طولانی غار خربس را بالا برود، اما اگر با این جاذبه طبیعی بیشتر آشنا شوید، انگیزهای دوچندان برای کاوش آن پیدا خواهید کرد و پلهها را با اشتیاق پشت سر میگذارید.
وقتی از شهر ساحلی قشم خارج میشوید و به سمت روستاهای مرموز خربس و رمچاه حرکت میکنید، در سمت راست جاده تابلویی توجه شما را جلب میکند که راهنماییتان به سوی غار خربس میکند.
عکس از: سایت Apochi
این غار سنگی زیبا، یکی از پدیدههای شگفتانگیز زمینشناسی است که در ۱۱ کیلومتری جنوب قشم و بر فراز صخرهای به ارتفاع ۲۰ تا ۳۰ متر (معادل یک ساختمان ۷ تا ۱۰ طبقه) قرار گرفته است. هنگام رسیدن به غار خربس، تابلوی بزرگی پیش رویتان است که به طور خلاصه این جاذبه طبیعی را معرفی میکند.
بر بالای تابلو، نام غار خربس (خَربَس) نوشته شده است. در ادامه متوجه میشوید که این منطقه و جاذبه دیدنی زیر نظر سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری است. همچنین با نگاهی به تاریخ ۲۷ دی ۱۳۷۷، خواهید فهمید که مسئولان میراث فرهنگی در این تاریخ (حدود ۲۳ سال پیش) و با شماره ۲۱۹۷، غار خربس را به عنوان یک اثر ملی ثبت کردهاند.
عکس از: سایت Pinterest
قدمت غار خربس چقدر است؟
غار خربس بر پیشانی کوهی مشرف به ساحل جنوبی جزیره قشم و در دل ارتفاعات روستای خربس واقع شده است. این غار زیبا با معماری عجیب و مرموزش، بخشی از چینخوردگیهای رشتهکوههای زاگرس به شمار میرود. هرچند ارتفاع کمتری نسبت به آنها دارد، اما بدون شک میتوان آن را عضوی از سلسله کوههای زاگرس دانست.
در مورد قدمت غار خربس، بررسی منابع تاریخی نشان میدهد که این غار به دوران مادها، یعنی حدود ۶۰۰ سال پیش از میلاد مسیح بازمیگردد؛ زمانی که از کتیبهها و سنگنوشتهها برای ثبت رویدادها استفاده میشده است.
عکس از: حسین خسروی
با این حال، اداره میراث فرهنگی دیدگاه متفاوتی دارد و بر اساس تحقیقات، غار را مربوط به دوره ساسانیان و اشکانیان میداند؛ یعنی حدود ۸۰۰ سال پس از دوران مادها. بنابراین، میتوان قدمت غار خربس را حداقل ۱۵۰۰ سال تخمین زد.
هرچند تاریخهای گوناگونی برای سن و سال این غار طبیعی ذکر شده، اما این اختلافات تأثیری بر اهمیت آن ندارد و غار خربس همچنان قدیمیترین جاذبه گردشگری منطقه قشم به شمار میرود.
غار خربس، مهمانی از دنیای زیر آب
به مرور زمان، با عقبنشینی آب دریا از دل کوه، حفرههای تودرتو در آن ایجاد شده که با کندهکاریهای انسانی در طول تاریخ، عمیقتر و وسیعتر گشتهاند. فرضیه دیگری نیز وجود دارد که حفرهها را نتیجه مجاورت کوه با دریا، اثر گردابها یا نفوذ امواج به داخل صخرهها و شستهشدن ماسهها میداند.
وجود صدفهای دریایی بر دیوارهای غار، گواهی بر غوطهوری گذشته این منطقه در آب است و فرضیه عقبنشینی آب دریا و خشکی شدن کوه را تقویت میکند.
عکس از: سایت ایرنا
به هر حال، غار خربس بر سینه کوهی مشرف به دریا شکل گرفته که از سمت دریا به تدریج فرسایش یافته و حفرهها و سوراخهای آن در طول زمان بزرگتر شده و شبکهای غارمانند پدید آورده است.
البته آنچه امروز به عنوان ساختار غار خربس میبینید، تنها نتیجه امواج دریا نیست؛ هنر سنگتراشان محلی نیز نقش کلیدی داشته و حفرههای اولیه را عمیقتر و بزرگتر کرده است.
با توجه به جنس نرم دیوارهای غار، فرسایش طبیعی تأثیر زیادی بر آن گذاشته و حفر و نقشزنی بر دیوارها را آسانتر کرده است.
عکس از: سایت ایرنا
برای مشاهده دخالت بشر در معماری غار، کافی است به دیوارهها نگاهی بیندازید. در سمت راست ورودی، دهلیزها و دالانهای جدید و نشانههای تیشهکاری سنگتراشان بر دیوارها پیداست. این تیشهکاریها طرحهایی شبیه به نقشهای باستانی ایجاد کردهاند تا اصالت این پدیده زمینشناسی حفظ شود.
غار خربس، غاری دو طبقه
غار خربس یک اثر برجسته با معماری صخرهای است که بر پیشانی کوهی مشرف به ساحل جنوبی جزیره قشم قرار دارد و روبهروی آن دشتی وسیع با قبرستان اسلامی دیده میشود.
هنگام رسیدن به مقابل غار، با ساختمانی دو طبقه روبرو میشوید. پلهها را بالا بروید؛ طبقه اول بخش طبیعی غار است که از دالان ورودی با سه حفره تشکیل شده، اما برای دیدن تالار اصلی و بخشهایی که روایتهای تاریخی را در خود جای داده، باید به طبقه دوم برسید.
عکس از: حسین خسروی
طبقه دوم، بخش اصلی غار، از یک فضای مرکزی یا تالار تشکیل شده است. این فضا احتمالاً محل عبادت خورشیدپرستان یا گردهمایی مردم بوده است. اطراف تالار، راهروها و فضاهای کوچک شبیه اتاقها قرار دارند که تالار را در بر گرفته و به یکدیگر راه دارند.
در انتهای راهروی جنوبی تالار، حفرهای چاهمانند وجود دارد که برای جمعآوری آب باران و استفاده در مواقع اضطراری به کار میرفته و در فصلهای بارانی معمولاً پر از آب است.
از بیرون غار، چندین دریچه رو به دشت در بدنه صخرهها دیده میشود که مانند پنجره عمل کرده و روشنایی داخل را تأمین میکنند.
حال که با ساختار کلی غار آشنا شدید، به ابعاد بپردازیم. در طبقه دوم، اتاقهایی با ابعاد ۴ در ۵.۵ متر وجود دارد که با دالانها به هم متصل شده و تالار مرکزی با مساحت تقریبی ۲۵ مترمربع را احاطه کردهاند؛ یعنی میتوان تالار را با دو قالی ۱۲ متری پوشاند.
عکس از: حسین خسروی
در این تالار، دو طاقچه نیز هست که احتمالاً برای قرار دادن چراغ استفاده میشدهاند.
گونههای جانوری در فراز تا فرود غار خربس
آیا میتوانید تصور کنید که در دل این غار صخرهای، چه گونههای منحصربهفردی از حیوانات زندگی میکنند؟ بر فراز ارتفاعات صخرهای غار خربس، یک جفت عقاب ماهیگیر (Osprey) لانه گزیدهاند. مشاهده این عقابهای وفادار که سالها با هم هستند، از نزدیک دشوار است، اما اگر شانس بیاورید، میتوانید آنها را در حال پرواز ببینید. این عقابها از گونههای نادر هستند و حفاظت از آنها ارزشمند است.
عکس از: حسین خسروی
حیات وحش غار خربس تنها به این جفت عقاب محدود نمیشود؛ گونههایی از خفاشهای دمموشی در حفرههای زیرین و زوایای تاریک غار ساکن هستند. از آنجایی که این خفاشها نیز از گونههای کمیاب و در معرض انقراض به شمار میروند، حفظ تنوع زیستی غار خربس اهمیت ویژهای دارد.
کاربری غار خربس در گذر زمان
ظاهر صخرهای باشکوه، روزنههای نورانی، تالار، دهلیزها و دالانهای متعدد در کنار معماری خاص غار خربس، روایتی از تاریخ پرماجرا و پرفرازونشیب آن است که کاوش در آن برای هر علاقهمند به گردشگری تاریخی جذاب خواهد بود.
عکس از: حسین خسروی
غار خربس، که به غار خوربس یا محل تجمع خورشیدپرستان نیز معروف است، در گذشته مکانی مقدس بوده و به عنوان معبد مهری یا پرستشگاه الهه میترا برای برگزاری مراسم یادبود مردگان استفاده میشده است. اما پس از گرایش مردم منطقه به آیین زرتشت، کاربری غار تغییر کرد و به استودان (محل نگهداری استخوان مردگان) تبدیل شد.
پس از نقش عبادتگاهی و استودان، غار به پناهگاهی برای حفاظت از زندهها درآمد. روایتها حاکی از آن است که غار خربس پناهگاه مردم در برابر حملات دزدان دریایی بوده است.
عکس از: سایت ایرنا
در واقع، حفرهها و اتاقکهای غار برای ذخیره آب، غذا و سنگهای دفاعی آماده شده بودند تا کودکان، زنان و سالمندان در زمان حمله پناه بگیرند و جوانان با اطمینان بیشتری به مقابله بپردازند. در گوشه و کنار این غار، میتوان حس همدلی، همراهی و فداکاریهای گذشته را لمس کرد.
امکانات رفاهی فعلی غار خربس
هرچند غار خربس در دل کوه قرار دارد، اما تصور یک بیابان خشک و بیامکانات اشتباه است. امکانات رفاهی برای بازدید دو یا سه ساعته کاملاً مناسب است. فضای باز مقابل غار به عنوان پارکینگ خودروها استفاده میشود و سرویسهای بهداشتی تمیز و مجهزی دارد.
عکس از: حسین خسروی
اگر به خرید سوغات علاقهمندید، غرفههای نزدیکی غار خربس خوراکیهای سنتی، صنایع دستی و سوغات جزیره قشم را عرضه میکنند.
تنها نکته مهم در بازدید، وجود پلههای متعدد است. بنابراین، به افراد با مشکلات زانو، معلولان حرکتی وابسته به ویلچر یا کسانی که توانایی صعود از پلههای طولانی را ندارند، توصیه میشود برای حفظ سلامتی، از بازدید صرفنظر کنند.
عکس از: سایت Apochi
ساعت بازدید از غار خربس چگونه است؟
بازدید از غار خربس در تمام طول سال ممکن است، اما به دلیل گرمای هوا و شرجی بودن منطقه، فصلهای خنکتر را برای سفر انتخاب کنید. ساعات بازدید روزانه از ساعت ۶ صبح تا ۵ عصر است و کاوش غار حدود یک تا دو ساعت زمان میبرد.
عکس از: سعید زارع
بهترین زمان بازدید از غار خربس
با توجه به موقعیت جغرافیایی و آبوهوای قشم، بهترین فصل برای سفر به این منطقه پاییز و زمستان است. بنابراین، بازدید از غار خربس نیز در این فصلها ایدهآل است؛ زیرا صعود از پلههای طولانی در هوای گرم و شرجی خستهکننده خواهد بود.
حتی در فصل مناسب، بازدید را به صبح زود موکول کنید تا از هوای خنکتر بهره ببرید و تجربهای لذتبخشتر از غار خربس داشته باشید.
عکس از: سایت تسنیم
از جاهای دیدنی حوالی غار خربس غافل نشوید!
فرصت را غنیمت بشمارید و با یک سفر، چندین جاذبه را ببینید. حالا که به غار خربس رسیدهاید، اگر زمان دارید، به جاهای دیدنی قشم در نزدیکی آن نیز سر بزنید.
- دره ستارگان، با ۹ کیلومتر فاصله از غار خربس، یکی از شاهکارهای طبیعت در جزیره قشم است. اشکال عجیب و غریب از خاک، سنگ و ماسه در این دره دیده میشود و محلیها باور دارند که ستارهای بر قلب جزیره فرود آمده و این منظره زیبا را آفریده است.
- جزایر ناز، حدود ۱۶ کیلومتر دورتر از غار خربس، یکی از عجایب هفتگانه قشم هستند. این جزایر با سواحل معمولی تفاوت دارند، زیرا تجربه پیادهروی بر روی دریا را فقط اینجا میتوانید داشته باشید. در زمان جزر آب، مسیر باریک شنی و صخرههای بیرونزده را ببینید و از آن عبور کنید.
- جزیره هنگام نیز در نزدیکی خربس است. اگر به دنبال جزیرهای بومی با دلفینهای بازیگوش، حیات وحش متنوع، نخلستانهای سرسبز، کوههای آهکی و بازاری پرجنبوجوش هستید، این مقصد عالی خواهد بود.
عکس از: سعید زارع
آنچه درباره غار خربس گفتیم
در این راهنمای سفر به یکی از جاهای دیدنی قشم، یعنی غار خربس، پرداختیم. پس از معرفی موقعیت جغرافیایی آن، به بررسی فرضیههای شکلگیری و قدمت غار رفتیم.
عکس از: قشم ویزیت
سپس بخشهای مختلف این غار دو طبقه را توصیف کردیم و به تغییرات و هنرنماییهای هنرمندان باستانی در معماری آن اشاره کردیم. در ادامه، امکانات رفاهی، ساعات بازدید، بهترین زمان سفر به غار خربس، آدرس و جاذبههای گردشگری مجاور را معرفی کردیم.
سوالات متداول
غار خربس در کجا واقع شده است؟ غار خربس در ۱۱ کیلومتری جنوب جزیره قشم و در ارتفاعات روستای خربس قرار دارد.
قدمتی که برای غار خربس تخمین زده میشود چقدر است؟ قدمت غار خربس حداقل ۱۵۰۰ سال تخمین زده میشود و به دوران مادها یا ساسانیان مرتبط است.
بهترین زمان بازدید از غار خربس کی است؟ بهترین زمان بازدید از غار خربس فصلهای پاییز و زمستان است، به ویژه صبح زود.
آیا در غار خربس حیوانات خاصی زندگی میکنند؟ بله، در غار خربس گونههای نادری مانند عقاب ماهیگیر و خفاشهای دمموشی زندگی میکنند.
امکانات رفاهی در غار خربس چه چیزهایی هستند؟ غار خربس امکاناتی مانند پارکینگ و سرویس بهداشتی تمیز دارد و غرفههایی برای خرید سوغات نیز وجود دارد.
