این بی بی مریم، آن بی بی مریم بختیاری نیست
یک بی بی مریم دیگر هم در قلههای کشور عمان وجود دارد که مانند مقبره بی بی مریم قشم، بنای منحصربهفردی است. معماری آن چیزی کم از مقبره تم سنیتی (Tam Seniti) خودمان ندارد. حتی ظاهر و ساختار درونیشان شباهتهای زیادی به هم دارند، اما این یکی کجاست و آن یکی کجا. بسیاری تصور میکنند که سردار مریم بختیاری، معروف به بی بی مریم بختیاری، در این مکان دفن شده و به همین دلیل نامش را بر این مقبره گذاشتهاند.
عکس از: سایت ITTO
اما او یکی از شیرزنان چهارمحال و بختیاری بود که روسها و انگلیسیها را با شمشیر و تیر اسلحهاش به زانو درمیآورد و در جنگ جهانی اول، آنها را فراری میداد. این نویسنده و فعال حقوق زنان، از مبارزان دوره مشروطه بود و آرامگاهش در تخت فولاد اصفهان قرار دارد. هرچند ارتباط احتمالی بین بی بی مریم بختیاری و این مقبره را نمیدانم، اما مردم باور دارند که این آرامگاه محل دفن یک شخصیت برجسته یا عزیز است که هنوز نام و نشانش آشکار نشده.
تاریخ مرجانی مقبره بی بی مریم
این آرامگاه، بنایی با معماری ناب سلجوقی است که گنبد مرجانی و لایههای آهک صدفی داخلش، هر بینندهای را مسحور میکند. خرابی گنبدش به دلیل گذر زمان رخ داده، اما پایههای هشتضلعی خارجی آن که از داخل چهارضلعی به نظر میرسد، مرا به یاد رصدخانههای باستانی میاندازد؛ آنهایی که آسمان شب را از گوشه و کنار جهان رصد میکردند، به ویژه نوع مرجانی و تاریخیشان.
عکس از: سایت ایرنا
هرچند اسپانیاییها نام تم سنیتی (مقبره مقدس؛ Tam Seniti، Holy Tomb) را بر روستا و قبرستانش گذاشتند، اما کتیبههای درشت به زبانهای فارسی و عربی با خطوط نسخ، ثلث و کوفی بر سنگهای قبرستان حک شده که به دورههای پس از اسلام تعلق دارند. اگر نگاهی به اطراف مقبره بی بی مریم بیندازید، قطعات سفالی خواهید یافت که قدمتشان به دوران قاجار، صفوی یا حتی ایلخانی بازمیگردد.
تاریخ مبهم این آرامگاه اطلاعات دقیقی به دست نمیدهد، اما برخی محققان معتقدند که ریشه در مقبرههای مهری یا مهرپرستی پیش از اسلام دارد. دیگران میگویند ساخت آن پس از اسلام و به دوره ایلخانان یا سلجوقیان مربوط است.
به این ترتیب، قدمت آن را به قرنهای ۵، ۶، ۷ و ۸ قمری نسبت میدهند. بسیاری هم آن را بین دوران تیموری تا صفوی تخمین میزنند و قبرهای حجاریشده اطراف زیارتگاه بی بی مریم را از قرن ۹ تا ۱۱ قمری میدانند؛ حالا معلوم نیست کدام روایت را باور کنیم.
عکس از: سایت ITTO
هرچند بخشی از گنبد مقبره آسیب دیده، اما در ۲۷ دی ۱۳۷۷، آن را در فهرست آثار ملی ایران ثبت کردند. مقبره بی بی مریم دیگری هم در عمان وجود دارد که رسیدگی عمانیها به آن بهتر از وضعیت ماست؛ حداقل خرابی کمتری نسبت به مقبره بی بی مریم قشم داشته است.
گشتی در مقبره بی بی مریم
اگر خانههای شمالی با سقفهای قرمز رنگشان، خانههای سنگی کردستان با طبقاتشان یا خانههای خشتی یزد شما را به وجد نیاورند، گنبد مرجانی مقبره بی بی مریم قشم حتماً شما را شگفتزده خواهد کرد. در جاهای دیدنی قشم که پر از سنگ و سنگریزه است، ساخت آرامگاهی با سنگ، لاشهسنگ، سنگریزه، گچ و خاکستر در آن دوران امری آسان نبود. بیرون گنبد را از سنگهای مرجانی و داخل را از لایههای آهک ساختهاند تا با طبیعت اطرافش همخوانی کامل داشته باشد.
عکس از: سایت ITTO
بیرون زیارتگاه بی بی مریم ساده و همآهنگ با محیط اطراف است و هیچ کتیبه یا نوشتهای در داخل آن وجود ندارد، اما جای خالی کاشیهای مینیاتوری بر دیوارهای داخلی، داستان دیگری روایت میکند. البته این کاشیکاریها هم رازآلود هستند و مشخص نیست از کدام دوره تاریخی آمدهاند یا چه قصههایی در این چند صد سال پشت سر گذاشتهاند.
درب مقبره بی بی مریم شبیه درهای کوچک چوبی خانههای روستایی است؛ هنگام ورود، باید با دقت ابعاد بدنتان را با چارچوب در هماهنگ کنید تا خاکی نشوید یا به دیوارها برخورد نکنید.
عکس از: سایت ITTO
مقبره بی بی مریم کجاست؟
آدرس متنی: ایران، استان هرمزگان، جزیره قشم، مجاورت روستای توریان، روستای تم سنیتی، مقبره بی بی مریم یا مقبره تم سنیتی.
مقبره بی بی مریم روی گوگل مپ
مسیر دسترسی به مقبره
جزیره قشم، بزرگترین جزیره ایران را میشناسید! پس از ورود به آن، با اتوبوس یا تاکسیهای محلی به مجاورت روستای توریان بروید و سپس به روستای تم سنیتی برسید.
عکس از: سایت مهرنیوز
آرامگاه بی بی مریم؛ شگفتی مرجان دریایی
هنوز مانده که از اعماق خلیج فارس، شهری باستانی یا تمدنی کشف شود که همه را مجذوب کند. اما جزایر خلیج فارس سالها پیش این کار را کردهاند و چشم اسپانیاییها را خیره کرده بودند؛ به طوری که نام روستای قشم را به زبان خودشان تغییر دادند.
نمیشناسم جایی که نام روستا، گورستان و آرامگاهش یکی باشد، اما مقبره بی بی مریم یکی از زیباترین جاهای دیدنی قشم و میراث فرهنگی هرمزگان است. اگر میتوانستم، گنبدش را تاج سرم میکردم، اما به گچبریهای ساروجیاش بر چشمانم نیز راضیام.
سوالات متداول
مقبره بی بی مریم کجاست؟ مقبره بی بی مریم در جزیره قشم، استان هرمزگان، مجاورت روستای توریان و روستای تم سنیتی واقع شده است.
چه تاریخی برای مقبره بی بی مریم تخمین زده میشود؟ قدمت مقبره بی بی مریم را به قرنهای ۵ تا ۸ قمری نسبت میدهند، اما برخی آن را بین دوران تیموری تا صفوی تخمین میزنند.
چرا مردم فکر میکنند که بی بی مریم بختیاری در مقبره قشم دفن شده است؟ بسیاری تصور میکنند که بی بی مریم بختیاری، معروف به شیرزن چهارمحال و بختیاری، در این مکان دفن شده، اما آرامگاه او در تخت فولاد اصفهان واقع است.
ویژگیهای معماری مقبره بی بی مریم چیست؟ مقبره بی بی مریم دارای معماری ناب سلجوقی با گنبد مرجانی و لایههای آهک صدفی است که به زیبایی آن افزوده است.
چه چیزهایی در نزدیکی مقبره بی بی مریم یافت میشود؟ در اطراف مقبره، قطعات سفالی یافت میشود که قدمت آنها به دوران قاجار، صفوی یا حتی ایلخانی بازمیگردد.
