قلعه پرتغالی‌ها قشم: تاریخچه و راهنمای سفر

تاریخچه قلعه پرتغالی‌ها

آلفونسو د آلبوکرک، فرمانده پرتغالی، باور داشت که تسلط بر سه نقطه کلیدی هرمز، خلیج عدن و مالاکا، برتری چشمگیری بر رقبا به پرتغالی‌ها می‌بخشد. به همین دلیل، او به تصرف تنگه استراتژیک هرمز پرداخت و قلعه‌ای را در جزیره قشم بنا کرد.

این قلعه به عنوان یکی از بزرگ‌ترین یادگارهای دوران استعمار پرتغال در جنوب ایران شناخته می‌شود. ساخت این بنای تاریخی نزدیک به ۳۰ سال زمان برد و در واقع، مرکز فرماندهی پرتغالی‌ها در خلیج فارس به شمار می‌رفت.

پرتغالی‌ها به مدت ۱۱۰ سال در جنوب ایران حضور داشتند و از این قلعه به عنوان پایگاهی برای مدیریت فعالیت‌های اقتصادی و تجاری پیشرفته خود بهره می‌بردند.

حاکمیت پرتغال بر این منطقه از ایران از سال ۱۵۱۴ تا ۱۶۲۳ میلادی ادامه یافت و سرانجام، گروهی از ایرانیان به رهبری امام‌قلی‌خان در سال ۱۶۲۳ موفق به اخراج پرتغالی‌ها شدند. این وطن‌پرستان با فتح قلعه، پرچم پرتغال را پایین کشیدند.

این قلعه در آن دوران، یکی از مهم‌ترین سنگرهای پرتغالی‌ها بود و پس از ۱۵۰ سال سلطه بر دریای عمان، بار دیگر تحت کنترل ایرانیان درآمد.

در سال ۱۳۷۸، این قلعه توسط احسان یغمایی، باستان‌شناس ایرانی، کشف شد و هویت آن آشکار گردید. همچنین، هنگامی که شرکت برق جزیره قشم در حال حفر کانال‌های برق بود، به تونل‌های قدیمی برخورد کردند که به قلعه متصل بودند.

سال ۱۳۷۹، سالی سخت برای قلعه قشم بود. زلزله‌ای شدید، کاوش‌ها در بخش شرقی قلعه را متوقف کرد و خسارات سنگینی به این بنای تاریخی وارد آورد. در نهایت، سازمان میراث فرهنگی به بازسازی آن پرداخت.

منطقه آزاد قشم در سال ۱۳۸۹ مسئولیت نگهداری و مرمت قلعه پرتغالی‌ها را بر عهده گرفت و در این مدت، به آماده‌سازی، استحکام‌بخشی و نورپردازی این بنای تاریخی اقدام کرد.

قلعه پرتغالی‌ها با شماره ملی ۲۲۰۲ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

موقعیت قلعه پرتغالی ها و روش دسترسی به آن

همان‌طور که پیش‌تر اشاره شد، قلعه پرتغالی‌ها در جزیره زیبای قشم واقع شده و می‌توانید با استفاده از وسایل حمل‌ونقل دریایی یا هوایی به این جزیره برسید. پس از ورود به قشم، به سمت شرق و بندر ذاکری حرکت کنید. ابتدا به میدان ولایت بروید و از اولین خروجی به خیابان باهنر بپیچید. این خیابان شما را به میدان امام خمینی قشم می‌رساند. پس از بازدید از میدان، به مسیر خود ادامه دهید تا به بلوار ژئوپارک قشم برسید.

در این بلوار، تابلوهای راهنما به قلعه به وضوح قابل مشاهده است. کافی است با پیروی از تابلوها از بلوار خارج شوید و پس از طی مسیری کوتاه، به این سازه بزرگ و شگفت‌انگیز برسید. این قلعه تاریخی در واقع مرکز فرماندهی پرتغالی‌ها در منطقه استراتژیک هرمز بوده و با نمایی خیره‌کننده از دریای خلیج فارس، بازدیدکنندگان را مجذوب خود می‌کند.

آدرس: استان هرمزگان، جزیره قشم، بلوار ژئوپارک، قلعه پرتغالی‌ها

بهترین زمان برای بازدید از قلعه پرتغالی‌ها

جزیره قشم دارای آب‌وهوای گرم و مرطوب است و رطوبت نسبی در تمام فصول سال در آن بالاست. بنابراین، هر فصلی برای سفر به این جزیره و کاوش جاذبه‌های آن مناسب نیست. از آنجایی که قلعه پرتغالی‌ها یک بنای باز است، فصل تابستان اصلاً زمان ایدئالی برای بازدید از آن به شمار نمی‌رود.

بهترین زمان برای سفر به جزیره قشم، از اواخر پاییز تا اوایل بهار است. این بازه زمانی، فرصتی عالی برای بازدید از قلعه فراهم می‌کند. اگر از شلوغی پرهیز می‌کنید، ماه‌های دی و بهمن را برای بازدید از قلعه پرتغالی‌ها انتخاب کنید؛ زیرا این بنای تاریخی در فصل بهار و تعطیلات نوروز، پر از گردشگر می‌شود و توریست‌های بسیاری را به خود جذب می‌کند.

دیدار از این قلعه مناسب چه کسانی است؟

قلعه پرتغالی‌ها یکی از مقاصد گردشگری در قشم است که به دلیل زمین هموار و مناسب خود، برای مسافران با هر سن و شرایط جسمانی قابل دسترسی است. هرچند برخی نقاط آن سطوح سنگلاخی و ناهموار دارد، اما بیشتر بخش‌های آن به راحتی قابل عبور است. البته برای صعود به قسمت‌های مرتفع قلعه و تماشای چشم‌انداز زیبای دریا، به اندکی توان بدنی نیاز دارید.

در سفر به قلعه پرتغالی‌ها، کجا اقامت کنیم؟

در قشم، برای بازدید از قلعه پرتغالی‌ها، گزینه‌های متنوع و جذابی برای اقامت در دسترس است:

• هتل‌ها: با توجه به موقعیت مرکزی قلعه، هتل‌های گوناگون و متنوعی در نزدیکی آن وجود دارد. برخی هتل‌های شمال شرقی قشم تنها ۵ دقیقه با قلعه فاصله دارند. هتل آسمان قشم، هتل آپادانا، هتل‌آپارتمان کاوان، هتل آسماری، هتل نخل هنگام، هتل رویال، هتل بهشت، هتل ریحان، هتل آرام و هتل الوند ۲ از جمله نزدیک‌ترین هتل‌ها به قلعه هستند.
• اقامتگاه‌های بوم‌گردی: اگر به دنبال تجربه‌ای از زندگی ساده و اصیل مردم جنوب ایران هستید، اقامتگاه‌های بوم‌گردی در قشم را امتحان کنید. اقامتگاه‌های لُرد سوزا، خانه دوست و خالو از نزدیک‌ترین گزینه‌ها به قلعه پرتغالی‌ها هستند و فاصله آن‌ها حدود ۵۰ دقیقه تا یک ساعت است.
• خانه‌های شخصی: خانه‌های اجاره‌ای نیز گزینه‌های مقرون‌به‌صرفه‌ای برای اقامت در قشم به شمار می‌روند.
• چادر زدن: اگر در فصلی به قشم سفر می‌کنید که هوا برای کمپینگ مناسب است، این گزینه را فراموش نکنید. پارک قلعه پرتغالی‌ها تنها ۷ دقیقه با قلعه فاصله دارد و مکانی ایدئال برای برپایی چادر است. در این پارک، امکانات بهداشتی نیز موجود است. مهم‌تر از همه، از چادر خود می‌توانید مناظر خیره‌کننده آب‌های آبی تنگه هرمز را تماشا کنید.

همراه با خود در سفر به قلعه پرتغالی‌ها چه وسایلی بیاوریم؟

همان‌طور که اشاره شد، قلعه سطحی هموار برای بازدید دارد، بنابراین به تجهیزات خاصی نیاز نخواهید داشت. بازدید از قلعه پرتغالی‌ها معمولاً ۱ تا ۲ ساعت طول می‌کشد، پس کفش راحت و مناسب پیاده‌روی بپوشید. اگر با کودکان یا سالمندان سفر می‌کنید، خوراکی‌های سبک همراه ببرید. همچنین، اگر پوست حساسی به آفتاب دارید، کرم ضدآفتاب و کلاه مناسب را فراموش نکنید.

امکانات موجود در قلعه پرتغالی‌ها

در داخل قلعه، علاوه بر آثار باستانی و ویرانه‌های مربوط به قرن‌های گذشته، امکانات خاصی مشاهده نمی‌شود. با این حال، از آنجا که قلعه در بافت شهری قرار دارد، امکانات مناسبی مانند بستنی‌فروشی، رستوران‌های دریایی، هایپرمارکت، مسجد، پارک، هتل و بانک در اطراف آن موجود است. همه این امکانات در فاصله ۵ دقیقه‌ای پیاده از قلعه قابل دسترسی هستند.

هزینه و ساعات بازدید از قلعه قشم

قیمت بلیط ورودی به قلعه برای گردشگران ایرانی و خارجی متفاوت است. در آخرین به‌روزرسانی‌ها، هزینه…

بلیط قلعه پرتغالی‌ها برای گردشگران داخلی و خارجی تفاوت دارد. می‌توانید از ساعت ۸ صبح تا ۶ عصر از محوطه قلعه و نواحی اطراف آن بازدید کنید. زمان متوسط بازدید از قلعه حدود ۱ تا ۲ ساعت است.

در قلعه‌ی پرتغالی‌ها چه شگفتی‌هایی در انتظار ماست؟

این قلعه با مساحتی حدود ۲ هزار مترمربع و طرحی چهارگوش نامنظم، شاهکاری از معماری دوران خود به شمار می‌رود. هنگامی که به این بنای عظیم نگریستید، دیوارهای بلند و استوار آن مانند دژهایی استوار در برابرتان قد علم می‌کنند. این دیوارها به ارتفاع ۴ متر می‌رسند و با چهار برج ۱۲ متری در کناره‌ها، جلوه‌ای باشکوه دارند. مصالح اصلی دیوارها شامل گچ، ساروج و سنگ‌های مرجانی است. در گذشته، خندقی اطراف قلعه وجود داشت که如今 پر شده است. با ورود به قلعه، نقاشی‌های زیبایی از زنان محلی روی دیوارها شما را مسحور می‌کند.

پیش از ورود به قلعه، تاریخچه آن را که در سمت راست درب ورودی قرار دارد، بخوانید تا با زمینه‌ای مناسب وارد دنیای تاریخ شوید. با عبور از راهرویی نسبتاً کوتاه، به حیاط مرکزی قلعه می‌رسید. در این حیاط، فضایی وسیع و باز با دیوارهای بلند احاطه‌کننده شما را در بر می‌گیرد.

قلعه پرتغالی‌ها شامل بخش‌های متنوعی مانند سربازخانه، انبار تسلیحات، مقر فرماندهی، زندان، کلیسا و آب‌انبار است. هرچند پلان کلی بنا بر پایه معماری قرون‌وسطی اروپا طراحی شده، اما ردپای معماری ایرانی و نشانه‌هایی از فرهنگ ساسانی نیز در آن دیده می‌شود. برخی ویژگی‌های معماری این بخش‌ها آن‌قدر آشنا هستند که به یاد کاروانسراهای دوران شاه‌عباس می‌افتید.

در واقع، قلعه پرتغالی‌ها مانند یک موزه روباز عمل می‌کند که در گوشه و کنار آن، اشیا و ابزارهای متعلق به قرن‌های گذشته پراکنده است. در ویرانه‌های قلعه، چندین توپ جنگی نیز وجود دارد. البته برخی از این توپ‌ها را به نقاط مختلف شهر، از جمله ورودی پاسگاه قدیم قشم، منتقل کرده‌اند.

باستان‌شناسان یک تونل زیرزمینی به طول ۳ کیلومتر در زیر قلعه پرتغالی‌ها کشف کرده‌اند که به میدان سعدی قشم می‌رسد. تخمین‌ها حاکی از آن است که طول این تونل ممکن است تا ۱۵ کیلومتر باشد. این تونل که طی حفاری‌های شرکت برق منطقه یافت شد، در گذشته به عنوان راه فرار فرماندهان پرتغالی استفاده می‌شد.

هرچند بخش عمده‌ای از دیوارهای قلعه با گذشت زمان فرو ریخته، اما می‌توانید با صعود از آن‌ها به بلندترین نقطه این بنای تاریخی برسید. دیوارهای قلعه به گونه‌ای طراحی شده‌اند که عرض کافی برای قرارگیری توپ‌ها و تسلیحات جنگی داشته باشند.

صعود بر این دیوارهای تاریخی، فرصتی فراهم می‌کند تا از منظره خیره‌کننده خلیج فارس و سواحل رویایی قشم، از دیدگاه سربازان پرتغالی در قرن‌های گذشته، لذت ببرید. این نقطه، بهترین مکان در شهر برای تماشای غروب دل‌انگیز آفتاب در ساعات عصر است.

نتیجه‌گیری درباره قلعه پرتغالی‌ها

قلعه پرتغالی‌ها در قشم، یکی از آثار ارزشمند ثبت‌شده در فهرست آثار ملی ایران و جاذبه‌ای برجسته از جزیره قشم به شمار می‌رود. این دژ مانند کتابی زنده از تاریخ، داستان‌هایی از دوران‌های دور را روایت می‌کند؛ بنابراین، هنگام بازدید، با احتیاط عمل کنید تا آسیبی به آن نرسانید. از نوشتن یادداشت‌های شخصی روی دیواره‌ها پرهیز کنید و هیچ چیزی به آن اضافه یا از آن کم نکنید. دوربین عکاسی، بهترین ابزار برای ثبت لحظات خوش در این قلعه است.

این بنای باستانی همچنان در حال بازسازی و حفاظت است، پس از ورود به بخش‌های در حال تعمیر خودداری کنید تا از حوادث احتمالی جلوگیری شود. مهم‌تر از همه، از ریختن زباله در محوطه قلعه بپرهیزید و اگر زباله‌ای دیدید، آن را جمع‌آوری و در سطل زباله بیندازید.

سوالات متداول

قلعه پرتغالی‌ها در کجا واقع شده است؟ قلعه پرتغالی‌ها در جزیره قشم، استان هرمزگان واقع شده است.

بهترین زمان برای بازدید از قلعه پرتغالی‌ها چه زمانی است؟ بهترین زمان برای بازدید از قلعه پرتغالی‌ها از اواخر پاییز تا اوایل بهار است.

چگونه می‌توان به قلعه پرتغالی‌ها دسترسی پیدا کرد؟ برای دسترسی به قلعه پرتغالی‌ها، می‌توانید با وسایل حمل‌ونقل دریایی یا هوایی به جزیره قشم سفر کنید و سپس از طریق تابلوهای راهنما به قلعه بروید.

هزینه ورودی به قلعه پرتغالی‌ها چقدر است؟ هزینه ورودی به قلعه پرتغالی‌ها برای گردشگران ایرانی و خارجی متفاوت است، اما قیمت را باید در زمان بازدید بررسی کنید.

آیا در قلعه پرتغالی‌ها امکانات خاصی وجود دارد؟ در داخل قلعه امکانات خاصی وجود ندارد، اما امکانات رفاهی مانند رستوران‌ها و پارک‌ها در اطراف آن قابل دسترسی هستند.