
عمارت مسعودیه از گذشته تاکنون
در سال ۱۲۹۵ هجری قمری، در دوران قاجار، مسعودمیرزا، فرزند چهارم ناصرالدینشاه، به ساخت بنای تاریخی عمارت مسعودیه فرمان داد. اگر میپرسید عمارت مسعودیه کجاست، باید بگوییم در محلهای قدیمی و تاریخی تهران، یعنی میدان بهارستان، واقع شده است.

عکس از: سایت Amunowruz
مساحت اولیه این بنای تاریخی نزدیک به ۳ هکتار بود، اما متأسفانه امروزه تنها ۱.۵ هکتار از آن باقی مانده است. بازدید از عمارت مسعودیه با بخشهای متنوع داخلی و خارجی، همراه با زیباییهای گچبری، کاشیکاری و منبتکاری، تجربهای ماندگار و آموزنده برای علاقهمندان به جاذبههای تاریخی تهران به ارمغان میآورد.
اجزای مختلف و قدیمی عمارت مسعودیه تهران را بشناسید:
-
- عمارت دیوانخانه
- عمارت سفرهخانه
- حیاط سیدجوادی
- عمارت سیدجوادی
- حیاط مشیری
- عمارت مشیرالدوله
- حیاط خلوت
- عمارت حیاط خلوت
- عمارت سردر پیادهرو
- عمارت سردر کالسکهرو
- باغ دیوانخانه

عکس از: سایت Itto
برخی از بخشهای عمارت مسعودیه که در سالهای اخیر ایجاد شدهاند، شامل ساختمانهایی هستند که کاربردهایشان چندان مشخص نیست.
- ساختمان آجری یک طبقه برای حراست، نگهبانی، بانک ملی، پست برق، گلخانه و سرویس بهداشتی
- ساختمان آجری سه طبقه برای گزینش
- ساختمان آجری سه طبقه در بخش شورای آموزشوپرورش.
- ساختمان یک طبقه آجری با ایوان برای عکاسخانه.
- ساختمان یک طبقه آجری شمال عمارت سیدجوادی.
- انبار
- چاپخانه
- آبدارخانه
- ساختمان جنوب غربی
آیا عمارت مسعودیه واقعا نمایشگاه جاذبه است؟
پیش از آنکه به توضیحات دقیق درباره عمارت مسعودیه و ویژگیهای منحصربهفرد آن بپردازیم، پیشنهاد میکنیم چند تصویر از این بنای تاریخی و اجزای مختلف آن را در اینترنت جستجو کنید.

عکس از: سایت Irna
حتی دیدن مجازی این عمارت با گچبریهای زیبا، کاشیکاریهای جذاب، چوبهای تزیینشده با هنر معرق و منبت، و باغ دلانگیزش، ثابت میکند که این مکان ارزش بازدید با دقت و علاقه را دارد.
علاوه بر زیباییهای ظاهری عمارت مسعودیه که به چشم میآید، ایجاد مکانهای فرهنگی حیاتی و وقوع رویدادهای تاریخی، اهمیت بیشتری به آن میبخشد و بازدیدکنندگان را به کاوش در این بنای تاریخی ترغیب میکند.
“`
عکس از: سایت Instagram
عمارت مسعودیه چه تاریخهایی را تجربه کرده است؟
ارزش تاریخی عمارت مسعودیه تنها به قدمت آن محدود نمیشود. این بنای تاریخی در دوران قاجار، شاهد رویدادهای مهم بوده که تنشهای زیادی ایجاد کردهاند.

عکس از: سایت Tasnimnews
برای نمونه، در سال ۱۲۵۶، آتشسوزی بزرگی در قسمت غربی عمارت مسعودیه رخ داد که خسارتهای سنگینی به بنا وارد کرد. علاوه بر این، در زمان تلاشهای مشروطهخواهان نیز آسیبهای جدی دید.

عکس از: سایت Twitter
مسعودمیرزا به دلیل سلب حق سلطنت از او و اعطای آن به برادرش مظفرالدینشاه، احساس مثبتی نسبت به او و پسر برادرش محمدعلیشاه نداشت.
از سوی دیگر، در زمان سلطنت محمدعلیشاه، مشروطهخواهان علیه او قیام کردند و خواستار آن بودند که چرا تمام امور کشور، از جمله آزادیهای فردی، در دست پادشاه است؟
“`html

عکس از: سایت Twitter
حال که مشروطهخواهان به دنبال اصلاحات و تغییر در نظام پادشاهی بودند، فرصتی بهتر از این برای مسعودمیرزا نبود تا با توجه به شرایط، به آنها بپیوندد و علیه محمدعلیشاه متحد شود. او عمارت مسعودیه تهران را به عنوان محلی امن برای حمایت از مشروطهخواهان انتخاب کرد.

عکس از: سایت Twitter
در سال ۱۲۸۷، هنگامی که محمدعلیشاه با کالسکهاش از کنار عمارت مسعودیه عبور میکرد، بمبی دستساز زیر کالسکه منفجر شد. این رویداد محمدعلیشاه را خشمگین کرد و بهانهای برای سرکوب مشروطهخواهان فراهم آورد.
پس از سرکوب مجلس، محمدعلیشاه با یادآوری انفجار، به عمارت مسعودیه حمله کرد و آن را مورد هجوم قرار داد.
نخستینهای فرهنگی ایران در عمارت مسعودیه
اگر تنها به جنبه تاریخی عمارت مسعودیه بپردازیم، به بخش فرهنگی آن کملطفی کردهایم؛ زیرا بسیاری از نخستین مکانهای فرهنگی مهم، مانند کتابخانه و وزارت آموزشوپرورش، در این بنا تأسیس شدهاند و به همین دلیل، در سال ۱۳۷۷ در فهرست آثار ملی ثبت گردید.

عکس از: سایت Twitter
در سال ۱۳۰۴، با تلاش انجمن معارف، نخستین کتابخانه رسمی کشور در یکی از اتاقهای عمارت مسعودیه تأسیس شد و به تدریج، بر اساس آن، کتابخانه ملی ایران شکل گرفت.
پس از کتابخانه، نخستین موزه ایران نیز در یکی از اتاقهای این عمارت راهاندازی شد و با آثار عتیقه جمعآوریشده از سراسر کشور پر گردید. البته این عتیقهها برای همیشه در عمارت نماندند و در سال ۱۳۱۸ به موزه ملی ایران (National Museum of Iran) منتقل شدند.

عکس از: سایت Twitter
در فاصله سالهای ۱۳۴۲ تا ۱۳۴۵، عمارت مسعودیه به فضایی آموزشی تبدیل شد. بخشی از آن در سالهای ۱۳۴۲ تا ۱۳۴۳ به مدت یک سال به دانشکده افسری اختصاص یافت.
در سال ۱۳۴۵، وزارت آموزشوپرورش از بخش فرهنگوهنر جدا شد و نخستین وزارت آموزشوپرورش کشور در عمارت مسعودیه فعالیت خود را آغاز کرد. این فعالیتها در نهایت به انتقال ساختمان وزارت به سازمان میراث فرهنگی در سال ۱۳۷۶ منجر شد.
برای تصور بهتر از فعالیت وزارت آموزشوپرورش در عمارت مسعودیه، تصاویری از شخصیتهای برجستهای مانند ملکالشعرای بهار، پرویز ناتل خانلری و دکتر حسابی در این فضای تاریخی به نمایش گذاشته شده است.
داستان زندگی مسعود میرزا و عمارت مسعودیه تهران
علاوه بر زیباییهای تاریخی و فرهنگی عمارت، نگاهی به سرنوشت مالک آن، یعنی مسعودمیرزا، خالی از لطف نیست.
کودکی مسعود
مسعودمیرزا، هرچند چهارمین فرزند ناصرالدینشاه بود، اما به سرعت جایگاه فرزند بزرگتر را به دست آورد؛ زیرا برادران بزرگترش در جوانی درگذشتند. او به عنوان فرزند بزرگ خانواده، سلطنت را حق مسلم خود میدانست، اما اختلاف سنی باعث شد برادر کوچکترش، مظفرالدینشاه، به تاج و تخت برسد.

عکس از: سایت Itto
ایل و تبار مادر مسعودمیرزا از قاجار نبود و به همین دلیل، او هرگز به ولیعهدی نرسید. این موضوع نه به شایستگی یا توانایی او مربوط بود.
مسعودمیرزا در ۱۲ سالگی به مازندران رفت و به مدت یک سال، تجربههای مدیریتی و حکومتی را آموخت.
داستان ساخت عمارت مسعودیه
در سال ۱۲۹۵، هنگامی که مسعودمیرزا حاکم اصفهان بود، تصمیم گرفت بخشی از باغ نظامیه تهران را خریداری کند تا عمارت مسعودیه را در آن بسازد. این بنا به منظور فراهم کردن اقامتگاهی شایسته برای سفرهای او از اصفهان به تهران ایجاد شد.

عکس از: سایت Tripadvisor
بنابراین، عمارت مسعودیه در تهران نه تنها محلی برای اقامت، بلکه مکانی برای استقبال از مهمانان ویژه مانند سفرای خارجی و بازرگانان بود.
اوج اقتدار و علم مسعود
مسعودمیرزا در ۲۴ سالگی به عنوان حاکم اصفهان با لقب ظلالسلطان به اوج قدرت رسید. این لقب به معنای «سایه شاه» است و شاید حسرت سلطنت، دلیل انتخاب آن باشد.

عکس از: سایت Snn
تسلط مسعودمیرزا بر زبانهای ترکی، عربی و فرانسوی، و تألیف کتاب «تاریخ مسعودی»، نشاندهنده سطح فرهنگی بالای اوست. اگر به مطالعه تاریخ و طبیعت علاقهمندید، کتاب تاریخ مسعودی را بخوانید؛ زیرا بخشی از آن به خاطرات شکارهای او اختصاص دارد.
جای زخم کهنه مسعودمیرزا بر بناهای تاریخی
بررسی زندگینامه مسعودمیرزا نشاندهنده ناامیدی و خشم او از نرسیدن به سلطنت است. این حسرت مانند زخمی کهنه با او همراه بود.

عکس از: سایت Wikimedia
برای مثال، او در برخی دورهها به تخریب کاخهای صفوی پرداخت و به سرکوب بختیاریها دست زد. در اصفهان نیز اقداماتی کرد که آثار زیبای بناهای تاریخی را از بین برد.
چرخش روزگار و برکناری مسعود
مسعودمیرزا در ۴۵ سالگی، به دلیل اقدامات ناپسند و تخریبها، محبوبیت خود را از دست داد و کمی پیش از افول قاجار درگذشت.

عکس از: سایت Wikimedia
فرزند مسعودمیرزا، ۵ سال پس از درگذشت پدر، عمارت مسعودیه تهران را به دختر صدراعظم، همدمالسلطنه، فروخت. پس از مدت کوتاهی، رضاشاه آن را از همدمالسلطنه خرید و به وزارت معارف وقف کرد.
چرا این عمارت به نام «مسعودیه» خوانده میشود؟
در دوران قاجار، مسعودمیرزا، حاکم اصفهان، دستور ساخت عمارت در باغ نظامیه تهران را داد؛ بنابراین، طبیعی است که این بنا به نام او، مسعودیه، شناخته شود.
ویژگیهای عمارت مسعودیه تهران
اگر عمارت مسعودیه را یک باغ ایرانی (Persian Garden) توصیف کنم، با درختان سبز، گلهای رنگارنگ و حوض آب، درست گفتهام، اما از سبک معماری آن نیز نباید غافل شد.
گچبری، کاشیکاری، هنرهای معرق، منبت و دستنوشتههای قدیمی، چهره تاریخی این بنای تاریخی را به زیبایی به تصویر میکشد.
چرا معماری عمارت مسعودیه منحصر به فرد است؟
اگر به معماری بناهای باستانی بیتفاوتید، باور کنید که پس از بازدید از عمارت مسعودیه، گچبری، کاشیکاری، تزئینات چوبی و شیشههای رنگی آن در ذهنتان حک میشود؛ زیرا ظرافت، اصالت و زیبایی در آن ترکیب شدهاند.

عکس از: سایت Balad
در سال ۱۲۹۵ قمری، عمارت مسعودیه در زمینی به مساحت ۴۰۰۰ مترمربع، به شکل ذوزنقه و با الگوهای بناهای باستانی، در دو بخش اندرونی و بیرونی طراحی و ساخته شد. البته بعید است شکل ذوزنقه را به وضوح ببینید، زیرا ساختار زمین از شمالشرقی به جنوبغرب، بیشتر مستطیلمانند به نظر میرسد.
عکس از: سایت Media
هر آجر عمارت مسعودیه تهران طی ۵ سال توسط دستان هنرمند معمار نامی، استاد معمارباشی، ساخته شد. هنرمندان ایرانی دیگری نیز به او کمک کردند و سراجالملک بر ساختوساز نظارت داشت.


عکس از: سایت Irna
هر گوشه این عمارت با هنرهای بینظیر ایرانی آمیخته است تا نشان دهد با یک خانه سنتی ساده طرف نیستید.
هرچند معماری عمارت مسعودیه کاملاً با هنرهای اصیل ایرانی همخوانی دارد، اما محدود به ایرانی بودن نیست.
در دوران ناصرالدینشاه، سفرهای تحصیلکردهها به اروپا، باعث تأثیر الگوهای غربی بر معماری بناهایی مانند عمارت مسعودیه شد.
هنگام ایستادن مقابل در ورودی عمارت مسعودیه، این بیت بر سردر، یادآوری میکند که صاحب آن مسعودمیرزا، ملقب به ظلالسلطان، است.
نود و پنج بنا گشت پس از الف و دویست
ز قلیخان رضا چاکر ظلّالسلطان
پس از عبور از سردر، به هشتی و حیاط عمارت وارد میشوید. حیاطها در عمارت مسعودیه نقش پررنگی دارند و ورودی به سایر بناها هستند. در کاوش بخشهای مختلف این بنای تاریخی، با هفت کتیبه زیبا مواجه میشوید: یکی در سردر کالسکهرو، دو تا در سردر اصلی، دو تا در عمارت مشیریه و دو کتیبه در عمارت دیوانخانه.
در گذشته، عمارت مسعودیه به دو قسمت شرقی و غربی تقسیم میشد که مرز آنها با ستونهای آجری و نردههای چوبی مشخص بود، اما如今 آثار آنها باقی نمانده است.


عکس از: منابع معتبر
بخشهای داخلی عمارت مسعودیه
عمارت مسعودیه، ساختمانی عظیم است که چندین بخش با کاربردها و نامهای متفاوت را در خود جای داده. بیایید نگاهی به این بخشها بیندازیم.
حیاط و عمارت سید جوادی
سیدجوادی، حکیم بزرگ زمان مسعودمیرزا، با هوش خود او را در شکار از مرگی حتمی نجات داد. به همین دلیل، عمارت سیدجوادی به یادبود او در عمارت مسعودیه ساخته شد و نامش را گرفت.


عکس از: سایت Borna
به عمارت سیدجوادی، اتاق وزرا نیز میگویند و به عنوان هفتمین بنای تاریخی مرمتشده در عمارت مسعودیه شناخته میشود.
عمارت سفرهخانه
عمارت سفرهخانه، تالاری وسیع در بخش جنوبی عمارت مسعودیه است که در دوران قاجار، جشنها، مهمانیها و دورهمیهای مهم در آن برگزار میشد. با عبور از آن، به آبدارخانه و حیاط خدمه میرسید.


عکس از: سایت Raheeno
بنای دیوانخانه در عمارت مسعودیه
بنای دیوانخانه، ساختمان اصلی عمارت مسعودیه است که با آینهکاریهای فوقالعاده تزیین شده. مسعودمیرزا برای پذیرایی از مهمانان، در عمارت دیوانخانه به استقبال آنها میرفت.


عکس از: سایت Asrekurd
حوضخانه
هر حوضی در حیاطهای عمارت مسعودیه، نماد زیبایی و معماری تأثیرگذار این بنا را با طاقها و ستونهای آجری محکم، گچبریهای هنری، کاشیکاریهای زیبا و شیشههای رنگی نشان میدهد. حوضخانه در قسمت جنوبی واقع شده و جاذبهای ویژه برای بازدیدکنندگان است.


عکس از: سایت Itto
حیاط و عمارت مشیری
عمارت مشیری به عنوان محل اقامت مباشران مسعودمیرزا در دوران قاجار ساخته شد و افرادی مانند حبیباللهخان و محمدباقرخان در آن ساکن بودند.
حیاط خلوت عمارت مسعودیه
حیاط خلوت عمارت مسعودیه پشت سردر قرار دارد و حوضچه آب همراه با گلهای رنگارنگ در باغچهاش، زیبایی طبیعی بینظیری ایجاد کرده است.


عکس از: سایت Tasnimnews
عمارت سردر (پیاده)
اگر مشتاق بازدید از یکی از قدیمیترین بخشهای عمارت مسعودیه هستید، به عمارت سردر پیاده بروید. با این حال، با عنوان «قدیمیترین»، تنها برخی بخشها به سبک معماری قاجار قابل مشاهدهاند؛ زیرا در سالهای ۱۳۸۶، ۱۳۹۰ و ۱۳۹۴ ترمیم و بازسازی شده و شکل اصلی را حفظ نکرده است.


عکس از: سایت Mehrnews
عمارت سردر شامل سه فضای پشتسرهم به سمت ورودی عمارت است. ورودی در میانه قرار دارد و برای خروج، باید از دو طرف بروید. در گذشته، اتاقهای آن برای مذاکرات حکومتی مهم استفاده میشد.
هنگام بازدید از عمارت سردر، به سکوهای سنگی و نقوش معرقکاری و منبتکاری دقت کنید.
عمارت سردر کالسکهرو
سردر کالسکهرو در عمارت مسعودیه با تزئینات مقرنسکاری چشمنواز، توجه را جلب میکند. زاویه طراحی آن دسترسی آسان به خیابان را فراهم میکند.


عکس از: سایت Apochi
ساختمان یکطبقه با زیرزمین
زیرزمین عمارت مسعودیه در سمت غرب است و متأسفانه بخش قابل توجهی از آن در سالهای گذشته از بین رفته است.
عکاسخانه عمارت مسعودیه
برای ثبت یادگاریهای ماندگار، از عکاسخانه عمارت مسعودیه بازدید کنید. در طبقه پایین، با پوشیدن لباسهای اصیل قاجاری، عکسهایی با حالوهوای دوران قاجار بگیرید.
عکس از: سایت Wikipedia
تماشاخانه مسعودیه
در سالهای اخیر، سالن تئاتر با نام تماشاخانه در عمارت مسعودیه راهاندازی شده تا علاقهمندان به هنر تئاتر این مکان فرهنگی را تجربه کنند.
این تماشاخانه با وجود محدودیتهای ساخت، کیفیت مناسبی برای تماشای تئاتر دارد و با گنجایش حدود ۲۰۰ نفر، آماده پذیرایی است.
منطقه باغ
فضای وسیع، گلهای زیبا و حوض آب زلال، ویژگیهای باغ دلانگیز عمارت مسعودیه هستند. خیابانهای باغ با سنگفرشهای زیبا پوشیده شده و درختان کاج از دو سو سر به فلک کشیدهاند.


عکس از: سایت IranParadise
در گذشته، درختان باغ چنارهای بلند بودند که چراغهای چدنی بر آنها نصب میشد تا فضایی روشن ایجاد کنند. اطراف حوض، فضایی وسیع برای عبور کالسکهها وجود داشت.
ساختمان جنوب غربی مجموعه
علاوه بر عمارتها و بخشهای ذکرشده، عمارت مسعودیه دارای فروشگاهها و گالریهایی برای صنایع دستی (Handicrafts) و زیورآلات ایرانی است.
کافه و رستوران عمارت مسعودیه
پس از گشتوگذار در عمارت مسعودیه و تجربه تاریخ قاجار، به کافهرستوران مسعودیه بروید تا دیدار خود را کامل کنید. این کافه با رومیزیهای زیبا و ظروف سنتی، حس و حال را افزایش میدهد.


عکس از: سایت Borna
در کافهرستوران مسعودیه، از دمنوشهای گیاهی و شربتهای خوشمزه لذت ببرید.
غذاهای خوشمزهای مانند کتلت، آش و کوکو را در این کافهرستوران دلانگیز سفارش دهید. قیمتها ممکن است کمی بالاتر باشد، اما تجربه خوردن در فضایی با بیش از ۱۴۰ سال تاریخ، ارزشمند است.
برای بازدید بدون نگرانی از شلوغی، روزهای آغاز هفته را انتخاب کنید.
مناطق دیدنی اطراف عمارت مسعودیه چه جذابیتهایی دارند؟
اگر وقت و انرژی دارید، به جاذبههای تاریخی اطراف عمارت مسعودیه سر بزنید که برخی از مهمترین Tourist Attractions تهران هستند.
باغ نگارستان در بهارستان
باغ نگارستان، باغی از دوران قاجار، محل نمایش نقاشیهای زیبای دوره فتحعلیشاه است که او را در لباسهای مجلل نشان میدهد.


عکس از: سایت Photographer-Mohsen-Mustafa
باغ امینالسلطان در تهران
باغ امینالسلطان به نام صاحبش، صدراعظم قاجاری، نامگذاری شده و در خیابان لالهزار قدیمی واقع است. این باغ پیش از انقلاب، محل رفتوآمد مهمانان خارجی بود.


عکس از: سایت Wikipedia
اگر سریال داییجان ناپلئون را دیدهاید، فضای باغ امینالسلطان آشنا خواهد بود، زیرا تصویربرداری آن در این باغ انجام شده است.
خانه موزه استاد ابوالحسن صبا
در میدان بهارستان و نزدیک عمارت مسعودیه، خانه موزه استاد ابوالحسن صبا با مساحت ۲۳۰ مترمربع قرار دارد. استاد صبا، نوازنده ویولن و آهنگساز مشهور ایرانی، در این خانه موزه با معماری سنتی شامل زیرزمین، پنج اتاق و حوض، یادآوری میشود.


عکس از: سایت Tasnim
در این موزه (Museum)، با تماشای وسایل شخصی و آثار هنری استاد صبا، به عمق زندگی او پی میبرید.
موزه هنرهای ملی
موزه هنرهای ملی در فاصله کمی از عمارت مسعودیه است و گنجینههایی از نگارگری، مینیاتور، فرش، گبه، معرقکاری، منبتکاری، خاتمکاری و کاشیکاری را به نمایش میگذارد.
موزه آبگینه در خیابان سی تیر
موزه آبگینه، نخستین موزه تخصصی سفال و شیشه در ایران، در خیابان سیتیر نزدیک خیابان جمهوری واقع است. این موزه با معماری زیبا به سبک روسی، به دستور احمدشاه قاجار در زمان نخستوزیری او ایجاد شد.


عکس از: سایت Wikimedia
باغ سپهسالار در نزدیکی عمارت مسعودیه
باغ سپهسالار، یکی از باغهای تاریخی قاجار، متعلق به میرزا حسینخان سپهسالار، صدراعظم ناصرالدینشاه، است.


عکس از: سایت Eghtesadonline
میدان توپخانه
میدان توپخانه، که如今 میدان امامخمینی نامیده میشود، در گذشته محلی برای اعتراضات سیاسی بود.


عکس از: سایت Khabaronline
ایده احداث آن در سال ۱۲۴۶ از امیرکبیر بود، اما او فرصت تکمیل آن را نیافت. امروزه بیشتر برای فعالیتهای اداری و تجاری استفاده میشود.
سوالات متداول
عمارت مسعودیه در کجا قرار دارد؟ عمارت مسعودیه در محله تاریخی تهران، میدان بهارستان واقع شده است.
تاریخ ساخت عمارت مسعودیه چه زمانی است؟ عمارت مسعودیه در سال ۱۲۹۵ هجری قمری در دوران قاجار ساخته شده است.
چه بخشهایی در عمارت مسعودیه وجود دارد؟ بخشهای مختلفی از جمله عمارت دیوانخانه، سفرهخانه و حیاط سیدجوادی در عمارت مسعودیه وجود دارد.
چرا عمارت مسعودیه مهم است؟ این عمارت از نظر تاریخی و فرهنگی اهمیت دارد و شاهد رویدادهای مهم دوران قاجار بوده است.
آیا امکان بازدید از عمارت مسعودیه وجود دارد؟ بله، عمارت مسعودیه به عنوان یک جاذبه تاریخی، مکان مناسبی برای بازدید علاقهمندان به تاریخ و فرهنگ است.








