آرامگاه حافظ (مجموعه حافظیه)
مجموعه حافظیه یکی از برجستهترین جاذبههای گردشگری شیراز به شمار میرود. این مجموعه، آرامگاه حضرت حافظ، یکی از بزرگترین شاعران و ادیبان ایران را در بر میگیرد و به عنوان نمادی از فرهنگ و هنر ایرانی شناخته میشود. هر ساله، گردشگران ایرانی و خارجی بسیاری به شیراز سفر میکنند تا از این بنای تاریخی و فرهنگی بازدید کنند و در فضایی پر از شعر و ادب غوطهور شوند.
خواجه شمسالدین محمد حافظ شیرازی، از پیشگامان شعر و ادبیات فارسی است. او را شکسپیر (Shakespeare) ایران مینامند و محبوبیتش نه تنها در میان فارسیزبانان، بلکه در سراسر جهان بینظیر است. اشعار او، پر از عمق عرفانی و زیباییهای زبانی، الهامبخش نسلهای بیشماری بوده است.
جالب است بدانید که آرامگاه حافظ از گذشتههای دور، همواره به عنوان یکی از نمادهای اصلی ایران و استان فارس شناخته شده و حاکمان و دولتهای مختلف، توجه ویژهای به حفظ و بازسازی این بنای یادبود شاعر بزرگ ایرانی داشتهاند.
بنایی که امروزه به عنوان حافظیه شیراز میشناسیم، در دوره پهلوی اول و در سال ۱۳۱۴ شمسی، توسط آندره گدار، یکی از برجستهترین باستانشناسان و معماران زمان خود، طراحی شده است. این بنا، نمونهای درخشان از تلفیق معماری سنتی و مدرن ایرانی است.
بررسی جزئیات معماری حافظیه تجربهای دلچسب است. طراحی این بنا از اصول معماری دوران کریمخانی الهام گرفته شده و شامل یک گنبد بر روی هشت ستون سنگی است. داخل گنبد با کاشیکاری معرق (معرقکاری) آراسته شده و هشت بیت از غزلیات حافظ بر سنگهای یکپارچه حکاکی شده است. این عناصر، بازدیدکنندگان را به سفری در دل تاریخ و هنر ایران میبرند.
آرامگاه حافظ، قلب تپنده آرامش در شیراز است. هر زمان که پا به این باغ شاعرانه بگذارید، علاقهمندان به شعر و ادبیات فارسی را در گوشه و کنار آن خواهید دید. پیشنهاد میکنیم غروب آفتاب را در این فضای عارفانه سپری کنید، از آرامش بیبدیل حافظیه بهره ببرید و با تفأل به دیوان حافظ، لحظهای معنوی را تجربه کنید.
فعالیتهای فرهنگی و هنری متنوعی در مجموعه حافظیه برگزار میشود، از جمله جلسات شعرخوانی، همایشهای حافظشناسی، کارگاههای آموزشی ساخت سازهای موسیقی سنتی و غیره. هر سال، در بیستم مهرماه، مراسم بزرگداشت حافظ با استقبال گسترده علاقهمندان به ادبیات فارسی همراه است و فرصتی عالی برای غوطهوری در میراث فرهنگی ایران فراهم میکند.
در بازدید از حافظیه شیراز، میتوانید به مزار یادبود بزرگان خطه فارس نیز سر بزنید؛ افرادی چون فرصتالدوله شیرازی، میرزا نظامالدین دستغیب، علیمحمد قوامالملک، میرزا محمدرضا حکیم، میرزا عباس حکیم، دکتر لطفعلی صورتگر شیرازی، محمدخلیل رجایی و دیگران.
آرامگاه سعدی (مجموعه سعدیه)
سفر به شیراز بدون بازدید از مجموعه سعدیه ناقص است. این بنا، یکی از مشهورترین جاهای دیدنی شیراز، هر ساله میزبان انبوه گردشگران ایرانی و خارجی است. آرامگاه شیخ مصلحالدین سعدی در شمال شرقی شهر، بر دامنه کوهی قرار دارد و فضایی سرشار از تاریخ و ادب را به نمایش میگذارد.
این مکان در اصل خانقاه و محل عبادت سعدی بوده و او اواخر عمر خود را در آن سپری کرده است. سعدی در سال ۶۹۱ هجری قمری درگذشت و در همین محل به خاک سپرده شد. در قرن هفتم هجری، شمسالدین محمد صاحب دیوان، وزیر وقت، دستور ساخت نخستین آرامگاه بر فراز مقبره او را داد. این بنا در دورههای تاریخی مختلف مرمت شد و در نهایت، در سال ۱۳۲۹ شمسی، به دستور علیاصغر حکمت و انجمن آثار ملی ایران، بنای جدیدی جایگزین ساختار قدیمی شد. این آرامگاه، با الهام از کاخ چهلستون اصفهان و تلفیقی از معماری سنتی و مدرن ایرانی، توسط محسن فروغی طراحی گردید.
آرامگاه سعدی، یکی از زیباترین بناهای تاریخی شیراز است. از بیرون، ساختمان به شکل مکعب است، اما داخل آن هشتضلعی طراحی شده که نمادی از هارمونی معماری ایرانی است. گشتوگذار در باغ سعدیه، با مساحتی بیش از ده هزار مترمربع، انرژی و آرامش مضاعفی به شما هدیه میدهد. حوض ماهی محوطه را از دست ندهید؛ آبی که از چشمهای زیر بنا تأمین میشود و نمادی از زندگی جاری در این فضای ادبی است.
تماشای گنبد لاجوردی سعدیه، یکی از خاطرهانگیزترین تجربیات سفر به شیراز است. به تمام جزئیات بنای توجه کنید: پایهها و ستونها، حجاریها و کاشیکاریها، دیوارهای مرمری و عناصر تزئینی دیگر که هر کدام داستانی از هنر و تاریخ ایران روایت میکنند.
بر روی در ورودی باغ، یکی از ابیات مشهور سعدی نقش بسته است:
ز خاک سعدی شیراز بوی عشق آید هزار سال پس از مرگ او گرش بویی
آرامگاه شوریده شیرازی
در مجاورت آرامگاه حضرت سعدی، مقبره محمد شوریده شیرازی، شاعر برجسته و ارزشمند ایران، واقع شده است.
شوریده شیرازی، همعصر شاعرانی چون صبوری خراسانی و ملکالشعرای بهار، در سرودن قصیده و قطعه مهارت بینظیری داشت. اشعارش سرشار از مضامین تازه، مفاهیم نوین و آرایههای ناب زبان فارسی است که خواننده را به تأمل وامیدارد.
این شاعر در سال ۱۲۴۷ شمسی به دنیا آمد و در هفتسالگی بر اثر بیماری آبله بینایی خود را از دست داد، اما این امر او را از ادامه تحصیل بازنداشت. محمد شوریده، شاعر معاصر شیرازی، در بهکارگیری اصطلاحات عامیانه و خلق تصاویر زنده شعری، استادی خاص داشت.
آرامگاه کوروش کبیر
سفر به شیراز بدون رفتن به پاسارگاد و بازدید از آرامگاه کوروش کبیر، تصورناپذیر است. کوروش، مشهورترین و محبوبترین پادشاه تاریخ ایران، نمادی از عظمت و عدالت است.
آرامگاه کوروش و مجموعه پاسارگاد، از مهمترین نمادهای استان فارس و شهر شیراز به شمار میروند. مقبره کوروش در یک کیلومتری کاخهای پاسارگاد قرار دارد؛ بنایی ساده اما باشکوه و چشمنواز که پس از ۲۵ قرن، همچنان استوار ایستاده است. این آرامگاه، نخستین بنای مورد بازدید در مجموعه پاسارگاد است و سالمترین ساختار آن به حفظ شده.
کوروش کبیر، بنیانگذار و نخستین پادشاه هخامنشیان، از سال ۵۵۹ تا ۵۲۹ پیش از میلاد بر بخش وسیعی از آسیا حکومت کرد. او را پایهگذار نخستین امپراتوری چندملیتی جهان میدانند. در دوران او، عدالت و دادگری در سراسر ایران برقرار بود و هنوز هم به عنوان الگویی از حکمرانی عادلانه یاد میشود. بنیانگذاری حقوق بشر، احترام به ادیان مختلف، برقراری عدالت، پیشرفت تمدن، گسترش مرزها و آزادسازی بردگان، تنها بخشی از دستاوردهای ۳۰ ساله این پادشاه بزرگ است.
این مقبره بیش از ۱۱ متر ارتفاع دارد و از سنگهای سفید مستطیلشکل ساخته شده که به صورت افقی روی هم قرار گرفتهاند. ساختار آن شامل شش ردیف پله و یک هرم است. آرامگاه به دستور خود کوروش و در زمان حیاتش ساخته شد و در طول تاریخ، به عنوان مکانی مقدس حفظ گردید. کوروش پس از ۳۰ سال فرمانروایی، در جنگ با قبیله ماساژتها – ایلی ایرانیتبار و نیمهکوچنشین – زخمی شد و پس از سه روز درگذشت.
آرامگاه خواجوی کرمانی
در شمال شیراز، کنار بنای دروازه قرآن، آرامگاه خواجوی کرمانی – یکی از بزرگترین مشاهیر شعر و ادب فارسی – قرار دارد. این آرامگاه، از جاذبههای اصلی گردشگری منطقه است و هر ساله گردشگران بسیاری را جذب میکند.
خواجوی کرمانی، عارف برجسته قرن هشتم هجری و یکی از غیاث ادبیات فارسی، اصالتاً کرمانی است، اما مقبرهاش در شیراز واقع شده. اشعار عرفانی او، دریایی از معرفت و زیبایی زبانی را به نمایش میگذارد.
محوطه آرامگاه با معماری خیرهکننده و زیبایی طبیعی طراحی شده است. در نزدیکی آن، غاری وجود دارد که گفته میشود محل اقامت خواجوی کرمانی در گذشته بوده و فضایی برای تأمل و عبادت فراهم میکرده.
این بنا چندین بار مرمت شده و در سال ۱۳۱۵ شمسی، به شماره ۹۱۶ در فهرست آثار ملی ایران ثبت گردید. آبشار مصنوعی و آسیاب خواجو از یک سو، و جریان چشمه رکنآباد از سوی دیگر، این مکان را به یکی از زیباترین جاذبههای طبیعی و تاریخی شیراز تبدیل کرده است.
بر سنگ مزار خواجوی کرمانی، هیچ متن یا علامت خاصی جز این آیه قرآنی حک نشده: «کُلُّ مَنْ عَلَیْهَا فَانٍ وَ یَبْقَىٰ وَجْهُ رَبِّکَ ذُو الْجَلَالِ وَ الْإِکْرَامِ».
آرامگاه سیبویه شیرازی
در محله قدیمی سنگ سیاه شیراز، مقبره ابوبشر عمرو بن عثمان بن قنبر البصری – ملقب به سیبویه شیرازی – قرار دارد. او یکی از فیلسوفان و زبانشناسان برجسته ایرانی و بنیانگذار علم صرف و نحو (صرف و نحو) در زبان عربی است.
سیبویه را یکی از تأثیرگذارترین دانشمندان جهان در گسترش و تکامل زبان عربی میشناسند. کتاب معروف او، «الکتاب»، مرجع اصلی صرف و نحو عربی است و نخستین تألیف جامع در این زمینه به شمار میرود. سیبویه نخستین کسی بود که به جزئیات زبان عربی پرداخت، اصول صرف و نحو را تدوین کرد و نشانههایی چون فتحه، کسره، ضمه و تنوین را ابداع نمود.
در سال ۱۸۰ هجری قمری، سیبویه که به سوی خراسان سفر میکرد، در مسیر بیمار شد و در شیراز به خاک سپرده شد.
معماری آرامگاه سیبویه ساده اما هنرمندانه است. داخل آن، کاشیکاری خراسانی با رنگهای زنده بر سه طرح مستطیلی دیده میشود. نمای بیرونی از سه طاق بلند تشکیل شده و مقبره در درون آن قرار دارد. کاشیکاری معرق بر دیوار مقابل خودنمایی میکند و زندگینامه مختصری از این دانشمند بزرگ بر کاشیهای میانی با خط نستعلیق نوشته شده است. مقبره از یک سنگ سیاه ساخته شده و نام محله سنگ سیاه نیز از همین سنگ برگرفته شده است.
سخن آخر
اگر تا کنون به شیراز سفر نکردهاید، در اولین فرصت، زمانی را برای بازدید از این شهر تاریخی و فرهنگی اختصاص دهید. جاذبههای گردشگری شیراز آنقدر متنوع و زیبا هستند که خاطرهشان هرگز از ذهنتان محو نمیشود. به آرامگاههای مشاهیر شیراز سر بزنید و از غنای تاریخی و هنر اصیل ایرانی لذت ببرید.
عصری دلانگیز در کنار آرامگاه حافظ سپری کنید، غروب آفتاب را زیر گنبد لاجوردی سعدیه تماشا کنید و روزی را به کاوش در مجموعه پاسارگاد و مقبره کوروش کبیر بپردازید.
سوالات متداول
آرامگاه حافظ کجا قرار دارد؟ آرامگاه حافظ در شیراز و در مجموعه حافظیه قرار دارد.
چه شاعرانی در آرامگاه سعدی دفن شدهاند؟ علاوه بر سعدی، شاعران دیگری مانند محمد شوریده نیز در نزدیکی آرامگاه سعدی دفن شدهاند.
معماری آرامگاه حافظ به چه دورهای مرتبط است؟ معماری آرامگاه حافظ به دوره پهلوی اول و طراحی آندره گدار مرتبط است.
فعالیتهای فرهنگی در مجموع حافظیه چیست؟ فعالیتهای فرهنگی شامل جلسات شعرخوانی، همایشهای حافظشناسی و کارگاههای آموزشی موسیقی سنتی است.
آیا آرامگاه کوروش کبیر در شیراز قرار دارد؟ بله، آرامگاه کوروش کبیر در نزدیکی پاسارگاد، که از جاذبههای نزدیک به شیراز است، واقع شده است.
