تاریخچه و داستان کاخ گلستان چگونه است؟
برای شناخت بهتر تاریخچه کاخ گلستان، اطلاعات را به بخشهای گوناگون تقسیم میکنیم. با وجود اینکه آقامحمدخان قاجار به عنوان فردی خشن و بیرحم شناخته میشود، او بنیانگذار عظمت کنونی این بنای تاریخی است. این مکان به عنوان میراث جهانی یونسکو (UNESCO World Heritage) به جهانیان معرفی شده و ارزش فرهنگی و تاریخی بینظیری دارد.
دوره صفویه و زندیه
داستان کاخ گلستان از دوران صفویه آغاز میشود؛ در سال ۹۸۸ هجری قمری، در زمان سلطنت شاه عباس، این کاخ ساخته شد. موقعیت جغرافیایی ویژه، آب و هوای مطبوع و چنارستانهای اطراف، به طور طبیعی اهمیت آن را افزایش داد. حدود چهل سال بعد، جهانگرد ایتالیایی پیترو دلا واله (Pietro Della Valle) از ظهور یک ارگ سلطنتی در این مکان خبر داد. با گذشت زمان، در دوران زندیه، کریمخان زند به عنوان پادشاهی صلحجو به قدرت رسید و توجه بیشتری به این بنا نشان داد؛ او دیوانخانهای در آن تأسیس کرد که نمادی از اداره امور کشور بود.
آقامحمدخان قاجار
هفده سال پس از درگذشت کریمخان زند، آقامحمدخان قاجار رهبری ایران را بر عهده گرفت. برخلاف دیگر پادشاهان، او نه تنها به عنوان یک حاکم، بلکه به عنوان بنیانگذار دوران جدیدی در تاریخ ایران شناخته میشود.
پایتخت دولت مرکزی ایران، نه شیراز و نه اصفهان، بلکه تهران است.
پادشاه جدید در پایتخت تازه، به مکانی برای اقامت نیاز داشت و چه جایی بهتر از کاخ گلستان که سالها طعمه دشمنی او شده بود؟ به دستور آقامحمدخان، استخوانهای کریمخان از شیراز به تهران منتقل و زیر پلههای راهروهای روزمره کاخ به خاک سپرده شد.
تاریخ معاصر
از این نقطه به بعد، سرگذشت کاخ گلستان با هدایای فرنگی ناصرالدین شاه، هنردوستی مظفرالدین شاه، جریان مشروطه، فرار احمد شاه و تاجگذاری آخرین پادشاهان سلسله پهلوی درهم تنیده میشود. جزئیات این رویدادها را در طول مقاله به طور مختصر بررسی خواهیم کرد.
جاذبههای کاخ گلستان تهران
اگر به بازار تهران یا خیابان ۱۵ خرداد بروید، یافتن کاخ گلستان کار سختی نخواهد بود. با یک سنگفرش زیبا روبرو میشوید که شما را به محوطهای حدود شش هکتاری هدایت میکند و با بیش از چهار قرن تاریخ غنی، تجربهای بینظیر از جاذبههای تاریخی تهران را به ارمغان میآورد.
به خاطر داشته باشید که آنچه امروز میبینید، تنها یکدهم از وسعت دوران قاجار و پهلوی است. با این حال، در یک روز معمولی میتوانید به زیارت این بنای تاریخی بروید و در میان طلا، آینهکاریها، کاشیکاریهای خیرهکننده، صنایع دستی و چایخانه دلنشین باغ، از شلوغیهای زندگی مدرن فاصله بگیرید.
اگر علاقهمند هستید، میتوانید به عکاسخانه کاخ مراجعه کنید و با پوشیدن لباسهای قاجاری، تصاویری تاریخی و خاطرهانگیز ثبت نمایید.
اما اصل مطلب، محوطه و بناهایی است که فراتر از آثار معماری ساده، به عنوان شاهدان تاریخ ایران شناخته میشوند. تغییرات معماری در این مکان، از لایههای عمیق فرهنگ سنتی ایرانی و ترکیب آن با نوآوریهای صنعتی اروپا، سیر تحول فرهنگی ایران را به نمایش میگذارد. به ویژه اگر یک روز کامل را به بازدید اختصاص دهید، میتوانید این تغییرات را به وضوح مشاهده کنید.
ساختمانها و موزهها در کاخ گلستان
در محوطه ششهکتاری کاخ گلستان، انواع کاخها، موزهها و ساختمانها وجود دارد که هر کدام بازتابدهنده دورههای تاریخی متفاوت هستند. اما پیش از بررسی آنها، باید گفت که خود محوطه با درختان سرسبز، حوضهای زیبا و دیوارهای کاشیکاریشده، فضایی دلپذیر و آرامشبخش ایجاد کرده است. بنابراین، اگر به عکاسی علاقه دارید یا میخواهید چشمانتان را با رنگها و انعکاس نور بر آب نوازش دهید، حتماً زمان بیشتری به کاخ گلستان اختصاص دهید و ماجراهای آن را از نزدیک تجربه کنید.
دریابید.
شمسالعماره؛ عشق به فرهنگ غربی
تاریخ دقیق نشان نمیدهد که ایده ساخت بنایی بلند و باشکوه چگونه به ذهن ناصرالدین شاه رسید. شاید نگاهی به عکسهای بناهای غربی یا آرزوی مشاهده قلمرو از بلندی، جرقه این فکر را زده باشد؛ هرچه بود، در سال ۱۲۸۲ هجری قمری، او معیرالممالک را مأمور ساخت بنای پنج طبقهای در سمت شرقی ارگ کرد و این رؤیا تنها دو سال بعد، در ۱۲۸۴ هجری قمری، به واقعیت پیوست.
از نظر فنی، شمسالعماره یکی از نخستین ساختمانهای ایران است که با اسکلت آهنی ساخته شده و تا ارتفاع ۳۵ متری از زمین قد برافراشته است.
در بعد معماری و هنری، آینهکاری، گچبری، کاشیکاری و زیباییهای فرهنگ ایرانی، در یک ساختار غربی دمیده شده تا ترکیبی منحصربهفرد از سنت و مدرنیته در کاخ گلستان تهران پدید آید.
پس از پایان بازدید از کاخ گلستان تهران، لحظهای بیندیشید که تجربه این بنای تاریخی چه ارزشی برایتان داشته است؛ در حالی که به یاد آورید هزینه ساخت و تجهیز شمسالعماره، ۴۰ هزار تومان بوده است.
ایوان تخت مرمر؛ محل تسجیل تاریخ
اگر لحظهای تاجگذاری رضاشاه را از تلویزیون تماشا کردهاید، حتماً تخت مرمری را به یاد دارید که بر دوش موجودات افسانهای قرار گرفته و شاه بر آن نشسته است. این تخت در ایوان مرمر قرار دارد و داستانی غنی و طولانی را روایت میکند. ایوانی که کریمخان آن را بنا کرد و در مناسبتهای ویژه، امکان دیدار مردم با پادشاه را فراهم میساخت.
با ورود آقامحمدخان به قدرت، او فرمان داد آثار هنری از قصر وکیل جمعآوری و از شیراز به تهران منتقل شود و بدین ترتیب ایوان ساده کریمخان را…
با صفحاتی از سنگ مرمر، تزئینات نقاشی و آینههای درخشان، به مکانی شگفتانگیز و جذاب تبدیل کرد.
اینک فتحعلی شاه یادگاری ماندگار به جا گذاشت؛ تخت مرمری زردرنگ که الهامگرفته از تخت سلیمان است و در زیباییاش بیرقیب است.
خلوت کریمخانی؛ داستان چهار پادشاه در یک مکان!
خلوت کریمخانی یکی از پر داستانترین ساختمانهای کاخ گلستان تهران است. این بنا درست در کنار ایوان تخت مرمر قرار دارد و با سه دهانه و حوضی در مرکز، خودنمایی میکند. به سکون فعلی حوض توجه نکنید؛ زمانی آب خروشان قنات در آن جریان داشت و درختان محوطه را سیراب میکرد.
داستان خلوت کریمخانی و چهار پادشاه به این صورت است: کریمخان در این مکان وقت میگذراند؛ آقامحمدخان استخوانهایش را از شیراز به زیر پلههای این بنا آورد و هر روز با عبور از روی آنها، انتقام سختیهای دوران کودکیاش را گرفت. ناصرالدین شاه نیز در همان جا قلیان میکشید و رضاشاه دوباره استخوانها را از زیر پلهها خارج کرد تا نشان دهد دست بالا در تاریخ همیشه پابرجاست.
اکنون فرصتی فراهم است تا به کاخ گلستان تهران سر بزنید و این داستانهای جذاب را با چشمان خود ببینید.
علاوه بر این، سنگ مزار ناصرالدین شاه قاجار که بر اثر انقلاب از قبرش در حرم عبدالعظیم برداشته شده بود، اکنون در همین خلوت کریمخانی قرار دارد.
عمارت بادگیر؛ همکاری درخشان فتحعلی و ناصرالدین شاه
اگر میخواهید چشمانتان را به زیبایی بینظیر این بنا باز کنید، همراه ما باشید و تجربهای فراموشنشدنی از کاخ گلستان تهران داشته باشید!
به عمارت بادگیر کاخ گلستان توجه کنید؛ جایی که از کف، سقف، دیوارها و پنجرهها گرفته تا نور و ستونها، همه چیز با هنرمندی بینظیر تزیین شده است. این اثر هنری، نمادی از تجمل و ذوق هنری ایرانیان است.
نکته مهم درباره این عمارت در کاخ گلستان تهران این است که میتوان آن را سنگ بنای ایران نوین دانست. تاریخ سایر بناهای کاخ به پیش از قاجار بازمیگردد، اما ساخت عمارت بادگیر به دوران فتحعلی شاه تعلق دارد و در زمان ناصرالدین شاه به اوج زیبایی رسید.
امروزه زیرزمین عمارت بادگیر به عکاسخانه تبدیل شده، در حالی که در گذشته به عنوان حوضخانه شناخته میشد. این مکان جایی بود که سلطان در تابستانها از نسیم خنک و لطافت آب حوض بهره میبرد.
نگارخانه؛ گالری هنری ناصرالدین شاه
هنگامی که ناصرالدین شاه از اروپا بازدید کرد، مجذوب موزهها و گالریهای آنجا شد. او بعدها برای معرفی آثار هنرمندان ایرانی، نگارخانهای در کاخ گلستان تأسیس کرد. پس از او، در دوران پهلوی دوم، این نگارخانه گسترش یافت و امروز آثار هنری از دورههای مختلف تاریخ ایران در آن به نمایش گذاشته میشود.
تالارهای اصلی کاخ گلستان
به تالارهای اصلی کاخ گلستان تهران میرسیم؛ مکانهایی که هر هنردوستی را مجذوب خود میکنند. این تالارها در گوشه شمال شرقی مجموعه واقع شدهاند و هر کدام ویژگیهای خاص و منحصربهفردی دارند.
تالار سلام؛ نمادی از ذوق شاه
تالار سلام که بر فراز خلوت کریمخانی قرار دارد، نماد حسادت و آرزوهای ناصرالدین شاه به بناهای عظیم غربی است. او بناهای قدیمی باغ را تخریب کرد و تالار سلام را به تقلید از موزههای خارجی ساخت.
اگر به تاریخ علاقه دارید و به دوران قاجار پرداختهاید، بدانید که ساخت تالار سلام با سه سال نظارت دقیق شاه همراه بود. این مدت، نشاندهنده توجه و وسواس او به جزئیات دکوراسیون است. در واقع، امروز میتوان سلیقه دکوراسیون یک شاه را به وضوح مشاهده کرد.
تالار آینه؛ راز نقاشی مشهور
همزمان با تالار سلام و در سمت غربی آن، تالار آینه در حال ساخت بود. در ابتدا، مسئولیت نگهداری از تخت طاووس و تاج کیانی به این تالار سپرده شد، اما سرنوشت چنان رقم خورد که کمالالملک به آنجا وارد شد و با نقاشی فوقالعادهاش، این مکان را به شهرت جهانی رساند.
تالارهای دیگر
تالارهای عاج، ظروف زیبا و برلیان، دیگر دالانهایی هستند که تاریخ کاخ گلستان را غنی کردهاند. سرویسهای ویژهای از امپراتوری روسیه، ملکه ویکتوریا، الکساندر سوم و ویلهلم، به همراه مجموعهای از نقاشیها، گچکاریها و آینهکاریهای باشکوه، منتظر بازدید شما هستند.
جمعبندی و نتیجهگیری
در این راهنمای سفر به کاخ گلستان، به طور مختصر به تاریخ و زیباییهای آن پرداختیم و مهمترین جاذبههای گردشگری تهران را بررسی کردیم. طلاکاری بر سنگ، آینهکاریهای دلفریب، کاشیکاریهای بینظیر، ترکیب معماری شرق و غرب، و از همه مهمتر، چهار قرن تاریخ پادشاهی ایران، ویژگیهایی هستند که در هیچ مکان دیگری به این صورت یکپارچه ارائه نمیشوند.
با توجه به توضیحات، پیشنهاد میشود در یک روز غیرتعطیل (به جز ایام شهادت و رحلت) با استفاده از مترو (Metro) به ایستگاه ۱۵ خرداد بروید یا با اتوبوسهای خط خیام، خود را به مرکز شهر و کاخ گلستان تهران برسانید. مسیر دسترسی با مترو بسیار آسان است و از ترافیک شهری بینیاز خواهید بود.
اگر بودجه بیشتری برای حملونقل در نظر دارید، تاکسیهای چهارراه گلوبندک گزینه مناسبی هستند. ساعات بازدید در شش ماه اول سال از ۹ صبح تا ۶ عصر و در شش ماه دوم از ۹ صبح تا ۵ عصر است.
سوالات متداول
کاخ گلستان در کجا واقع شده است؟ کاخ گلستان در شهر تهران، در نزدیکی بازار و خیابان ۱۵ خرداد قرار دارد.
تاریخ ساخت کاخ گلستان به چه زمانی برمیگردد؟ ساخت کاخ گلستان به دوران صفویه و سال ۹۸۸ هجری قمری برمیگردد.
جاذبههای اصلی کاخ گلستان چه چیزهایی هستند؟ جاذبههای اصلی کاخ گلستان شامل تالار سلام، تالار آینه و عمارت بادگیر است.
بازدید از کاخ گلستان چه ساعاتی امکانپذیر است؟ ساعات بازدید در شش ماه اول سال از ۹ صبح تا ۶ عصر و در شش ماه دوم از ۹ صبح تا ۵ عصر است.
چگونه میتوان به کاخ گلستان رسید؟ میتوانید با استفاده از مترو به ایستگاه ۱۵ خرداد بروید یا با اتوبوسهای خط خیام به مرکز شهر برسید.
